Ts 189/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 października 2020 r. Pozycja 320 POSTANOWIENIE z dnia 14 lipca 2020 r. Sygn. akt Ts 189/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.P. w sprawie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za-pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.) z art. 2, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konsty-tucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.) z art. 2, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 17 ust. 11 ustawy wymienionej w punkcie 1 niniejszego postanowienia w związku z § 5 rozporządzenia wymienionego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 grudnia 2019 r. (data nadania) M.P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez adwokata ustanowionego z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 21 lipca 2014 r. (znak: […]) Wojewoda W. (dalej: Wojewoda) nałożył na skarżącą grzywnę w wysokości 420 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wezwał do jej uiszczenia w terminie do 15 października 2014 r. Jednocześnie wezwał skarżącą do wykonania przed-miotowego obowiązku w wymienionym terminie. Pismem z 28 lipca 2014 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a zażaleniem (z tego samego dnia) zaskarżyła wyżej wymienione posta-nowienie o nałożeniu grzywny. Postanowieniem z 7 kwietnia 2015 r. (znak: […]) Wojewoda oddalił wszystkie zarzuty skarżącej w sprawie dotyczącej obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego. OTK ZU B/2020 Ts 189/19 poz. 320 2 Od wymienionego postanowienia skarżąca odwołała się do Ministra Zdrowia (dalej: Minister), który postanowieniem z 24 marca 2016 r. (znak: […]) utrzymał je w mocy. Zdaniem Ministra postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie było prowadzone w sposób zgodny z prawem. Jednocześnie wskazał, że zastosowany przez Wojewodę środek w postaci grzywny w wysokości 420 zł stanowi najmniej uciążliwy środek w nakłonieniu do wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Skarżąca złożyła skargę na postanowienie Ministra do Wojewódzkiego Sądu Admi-nistracyjnego w W. (dalej: WSA), który wyrokiem z 15 maja 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił ją w całości. WSA wskazał, że nałożony na skarżącą obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (ówcześnie: Dz. U. z 2013 r. poz. 947, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych). Obowiązek ten został skonkretyzowany przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (ówcześnie: Dz. U. Nr 182, poz. 106, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.), a w szczególności w § 3 tego rozporządzenia. Podkreślił, iż zgodnie z „§ 2 pkt 1, 5, 9 i 11 ww. rozporządzenia szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis są objęte obowiązkiem szczepień ochronnych. (…) szczepienia ochronne przeciwko chorobom, określone w tytule wykonawczym wystawionym w stosunku do [s]karżącej powinny być wykonane od drugiego miesiąca życia dziecka. Biorąc więc pod uwagę ww. okoliczności, obowiązek szczepień przeciwko ww. chorobom u małoletniego jest (…) słusznie dochodzony przez wierzyciela” (wyrok WSA, s. 16). Jednocześnie – powołując się na art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych – WSA wskazał, że podmiotem zobowiązanym do wypełnienia ww. obowiązku jest matka dziecka (tj. skarżąca). Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Są-du Administracyjnego, który wyrokiem z 15 października 2019 r. (sygn. akt […]) ją oddalił. Zaskarżone przepisy – zdaniem skarżącej – naruszają prawo do prywatności oraz prawo do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji), jak również zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji). Skarżąca twierdzi, że art. 68 ust. 4 Konstytucji nie przesądza o tym, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności czy też przymusu leczniczego. W jej ocenie ograniczenie powyższych praw nie spełnia wymogu proporcjonalności, konieczności oraz nie nastąpiło na podstawie ustawy. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 6 lutego 2020 r. skarżącą weź-wano do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) wyjaśnienie, które brzmie-nie zaskarżonych przepisów jest przez nią kwestionowane, z jednoczesnym wskazaniem odpowiednich pozycji w Dzienniku Ustaw; 2) doręczenie: a) sześciu egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, b) odpisu albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika skarżącej za zgodność z oryginałem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2019 r. (sygn. akt […]) oddalającego skargę kasacyjną skarżącej, wraz z pięcioma kopiami oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 15 maja 2017 r. (sygn. akt […]), oddalającego skargę skarżącej, wraz z pięcioma kopiami, c) oryginału albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika skarżą-cej za zgodność z oryginałem: postanowienia Wojewody W. z 7 kwietnia 2015 r. (znak: […]), nakładającego na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do zaszczepienia dziecka, wraz z pięcioma kopiami, oraz postanowienia Ministra Zdrowia z 24 marca 2016 r. (znak: […]), utrzymującego w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z 7 kwietnia 2015 r., wraz z pięcioma kopiami. Skarżąca usunęła braki formalne skargi w ustawowym terminie. OTK ZU B/2020 Ts 189/19 poz. 320 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do mery-torycznego rozpoznania, albowiem: 1) skargę sporządził adwokat, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do spo-rządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącej w postę-powaniu przed Trybunałem; 2) skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczel-nego Sądu Administracyjnego z 15 października 2019 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje ża-den zwykły środek zaskarżenia; 3) dochowany został przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK trzymiesięczny termin wniesienia skargi, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 28 października 2019 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 23 grudnia 2019 r. (data nadania); 4) prawidłowo określony został przedmiot kontroli, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób za-kaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób za-kaźnych), § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.; dalej: rozporządzenie) oraz art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia. Powyższe przepisy statuują obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym; 5) zakwestionowanym w skardze przepisom zarzucono naruszenie prawa do prywat-ności oraz prawa do decydowania o swoim życiu osobistym; 6) skarżąca prawidłowo wskazała, w jaki sposób – jej zdaniem – zakwestionowane w skardze przepisy naruszają powyższe prawa. Zarzuciła bowiem, że wyłączają one możli-wość podjęcia, przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom albo przez ich opiekunów prawnych lub faktycznych, decyzji o odmowie. Podniosła, że ogranicze-nie wyżej wymienionych praw nie spełnia wymogu proporcjonalności, gdyż obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym znacznym ryzykiem. Wskazała jednocześnie na brak specjalnego funduszu, wypłacającego odszkodowania dla osób dotknię-tych niepożądanymi odczynami poszczepiennymi. Skarżąca stwierdziła też, że występujące w niniejszej sprawie ograniczenie praw konstytucyjnych nie jest konieczne. W tym zakresie powołała się na przykłady innych państw, które zniosły obowiązek szczepień. Zdaniem skar-żącej przedmiotowe ograniczenie nie nastąpiło na podstawie ustawy, gdyż ilość dawek po-szczególnych szczepionek, jak również lata i miesiące, w których należy podać szczepionkę, wynika z Programu Szczepień Ochronnych, będącego corocznym komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego. Trybunał stwierdza, że wydane w stosunku do skarżącej postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wypełnienia obowiązków nie jest oparte wprost na powoła-nych przez skarżącą przepisach. Należy jednak zauważyć, że skarżąca kwestionuje obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, który wynika z ustawy. W zakresie tego obowiązku wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest poprzedzone wydaniem decyzji przez organ OTK ZU B/2020 Ts 189/19 poz. 320 4 administracji publicznej. W konsekwencji skarżąca nie ma możliwości uzyskania ostateczne-go orzeczenia, wydanego w jej indywidualnej sprawie, którego podstawą prawną byłyby kwestionowane przepisy. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącą zarzuty nie są oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 u.o.t.p. TK), Trybunał Konstytucyjny – na pod-stawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.