Ts 190/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 września 2023 r. Pozycja 240 POSTANOWIENIE z dnia 15 czerwca 2023 r. Sygn. akt Ts 190/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej spółki […] Sp.j. z siedzibą w W. o zbadanie zgodności: art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czer-wca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 143, poz. 1199) oraz ustawą z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. Nr 197, poz. 1306), „w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem każdego postępowania o przestępstwo skarbowe lub o wykroczenie skarbowe, a zatem również i takie-go postępowania, które następnie zostało umorzone z uwagi na brak znamion czynu zabronionego”, z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 września 2022 r. (data nadania), spółka […] Sp.j. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnikiem z wyboru – wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniej-szego postanowienia w związku z następującym stanem faktycznym: 1.1. Postanowieniem z 6 lipca 2012 r. (sygn. akt […]) prokurator Prokuratury Okrę-gowej w S. wszczął śledztwo w przedmiocie wyłudzenia podatku od towarów i usług m.in. przez skarżącą w okresie od stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. O wszczęciu śledztwa powyższa Prokuratura Okręgowa w S. zawiadomiła Drugi Urząd Skarbowy w S. pismem z 9 lipca 2012 r. (sygn. akt […]. Postanowieniem z 13 maja 2014 r. (sygn. akt […]) prokurator prokuratury rejonowej delegowany do Prokuratury Okręgowej w S. umorzył śledztwo na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 OTK ZU B/2023 Ts 190/22 poz. 240 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.), uznawszy wszystkie udokumentowane fakturami VAT zdarzenia gospo-darcze za prawdziwe. 1.2. Decyzją z 23 marca 2017 r. (nr […]) Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ) określił skarżącej w podatku od towarów i usług za listopad 2010 r. nad-wyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy podatnika w wy-sokości 127 222 zł. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając organowi naru-szenie m.in. art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.; dalej: o.p.) poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego następuje poprzez każde wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został powiadomiony do czasu jego prawomocnego zakończenia, podczas gdy zawieszenia takiego nie powoduje wszczęcie postępowania karnego, które następnie zo-stało umorzone. Ponadto skarżąca podniosła, że organ określił błędnie nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, mimo że skarżąca w deklaracji VAT-7 wykazała nadwyżkę w kwocie 244 558 zł. Decyzją z 15 września 2017 r. (nr […]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. (dalej: organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie podzieliwszy zarzutów skarżącej. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargą do sądu administracyjnego, w której zarzuciła m.in. naruszenie art. 70 § 6 pkt 1 o.p. „poprzez akceptację uchybień organu I instancji polegających na błędnej jego wykładni dokonanej w ten sposób, że wyprowadzono z niego normę prawną, zgodnie z którą zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiąza-nia podatkowego następuje poprzez każde wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podej-rzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowią-zania do czasu jego prawomocnego zakończenia, podczas gdy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie powoduje takie wszczęcie postępowania kar-nego, które następnie zostało umorzone w związku z brakiem znamion czynu zabronionego, czyli na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. – a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji określającej kwotę nadwyżki podatku VAT naliczonego nad na-leżnym w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji winna zostać uchylona a postępowanie umorzone, jako bezprzedmiotowe, z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania podatkowego” (k. 97-98 akt o sygn. Ts 190/22). Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., wyrokiem z 15 lutego 2018 r. (sygn. akt […]), oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego. W ocenie tego Sądu zarzut błędnego zastosowania art. 70 § 6 pkt 1 o.p. nie był zasadny, albowiem „Naczelny Sąd Administracyjny wypracował jednolitą linię orzeczniczą, w ramach której przyjmuje się, że dla wywołania skutku, o którym mowa w art. 70 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, wystarczające jest zawia-domienie podatnika o samym wszczęciu postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykro-czenie skarbowe, bez konieczności przedstawienia zarzutów konkretnej osobie. W rozpozna-wanej sprawie, co jednoznacznie wynika, z załączonego do akt administracyjnych postano-wienia o wszczęciu śledztwa przez Prokuraturę Okręgową w S. i rozpoczął dalszy bieg po upływie okresu zawieszenia wydaniem w dniu 13.05.2014 r. przez Prokuraturę Okręgową w S. postanowienia o umorzeniu śledztwa” (k. 153-154 akt o sygn. Ts 190/22). Skarga kasacyjna od powyższego orzeczenia została oddalona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2022 r. (sygn. akt […]). OTK ZU B/2023 Ts 190/22 poz. 240 3 Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 70 § 6 pkt 1 o.p., Sąd ten stwierdził, iż „całkowicie błędne jest stanowisko pełnomocnika skarżącej spółki, zgodnie z którym nie mo-gło dojść do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia postępowania podatko-wego w wyniku wszczęcia postępowania karnego z uwagi na to, że zostało ono umorzone. W stanie prawnym obowiązującym od 15 października 2013 r., aby doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 Or-dynacji podatkowej przed upływem terminu przedawnienia muszą łącznie zaistnieć następu-jące przesłanki: – wszczęto postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skar-bowe, – postępowanie to musi wiązać się z niewykonaniem zobowiązania, którego bieg ter-minu zostaje zawieszony, – podatnik w trybie art. 70c Ordynacji podatkowej został zawiadomiony o wszczęciu tego postępowania. Żadnej z powyższych okoliczności nie kwestionuje się w skardze kasacyjnej, wskazu-jąc jedynie na okoliczność umorzenia postępowania karnego. Tymczasem okoliczność póź-niejszego umorzenia postępowania karnego nie ma znaczenia dla oceny istnienia przesłanek zawieszenia postępowania określonych w art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Istotne jest bowiem, czy przed upływem terminu przedawnienia doszło do wszczęcia postępowania o przestępstwo (wykroczenie) skarbowe” (k. 214 akt o sygn. Ts 190/22). 2. Zaskarżonemu przepisowi skarżąca zarzuciła „naruszenie zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego (art. 2 Konstytucji), poprzez umożliwienie organom postępowania przygotowawczego osią-gania skutku w postaci zawieszania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego poprzez wszczynanie postępowań w sprawach o przestępstwo lub o wykroczenie skarbowe, kończących się następnie postanowieniem o umorzeniu z uwagi na brak znamion czynu za-bronionego, czym naruszana jest zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), bowiem negatywne konsekwencje wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo lub o wykroczenie skarbowe dotyczą tylko takich podatników, wobec których podejrzenie popeł-nienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego nie potwierdziło się , a okoliczność taka nie jest cechą relewantną uzasadniającą różnicowanie sytuacji prawnej jednostek, a w konse-kwencji naruszane jest prawo do własności (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji) poprzez pozbawienie podat-nika środków pieniężnych tytułem zobowiązania podatkowego, które winno się przedawnić, a przedawnieniu nie uległo, co czyni instytucję przewidzianą w art. 70 § 6 pkt 1 o.p. instru-mentem konfiskaty mienia” (k. 2v akt o sygn. Ts 190/22). 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 listopada 2022 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 24 listopada 2022 r.) skarżąca – na pod-stawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) – została wezwana do usu-nięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie: a) w pięciu egzemplarzach czytelnego odpisu lub poświadczonej za zgodność z orygi-nałem kopii postanowienia Prokuratury Okręgowej w S. z 13 maja 2014 r. (sygn. akt […]); b) po pięć egzemplarzy odpisów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii: – pisma Prokuratury Okręgowej w S. z 16 marca 2012 r. (sygn. akt […]), – zawiadomienia Prokuratury Okręgowej w S. z 9 lipca 2012 r. (sygn. akt […]). Zarządzenie to zostało wykonane pismem procesowym, sporządzonym przez pełno-mocnika i wniesionym do Trybunału 1 grudnia 2022 r. (data nadania). OTK ZU B/2023 Ts 190/22 poz. 240 4 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1651, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 143, poz. 1199) oraz ustawą z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. Nr 197, poz. 1306), „w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu ter-minu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem każdego postępo-wania o przestępstwo skarbowe lub o wykroczenie skarbowe, a zatem również i takiego po-stępowania, które następnie zostało umorzone z uwagi na brak znamion czynu zabronionego”. Z kolei jako wzorce kontroli skarżąca powołała art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun-kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż została sporządzona w imieniu skarżącej przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK), a skarżąca: – wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ wy-rok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2022 r. (sygn. akt […]) jest prawomocny i niezaskarżalny; – dochowała przepisanego, trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytu-cyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ odpis wskazanego wyżej orzeczenia. został dorę-czony pełnomocnikowi skarżącej 1 czerwca 2022 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 1 września 2022 r.; – prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazała, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawiła uzasadnienie sformułowanych przez nią zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Ponadto – w ocenie Trybunału – skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwal-nymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – należało postano-wić jak w sentencji.