Ts 192/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 lutego 2023 r. Pozycja 34 POSTANOWIENIE z dnia 10 listopada 2022 r. Sygn. akt Ts 192/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej V.F. i K.F. o zba-danie zgodności: art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.) „w zakresie, w jakim sta-nowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Zakładu Energetycznego S.A. w O. (działka nr […]), […] S.A. w W. (działki nr […]), poprzedników Tauron Dystrybucja S.A. w K. oraz na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. (działka nr […])”, z: 1) art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 21 ust. 1 Konstytucji; 4) art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 czerwca 2021 r. (data nadania) V.F. i K.F. (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika z wyboru, wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący wnieśli do Sądu Rejonowego w N. o ustanowienie za jednorazowym wyna-grodzeniem w wysokości 6 900,63 zł służebności przesyłu na nieruchomościach oznaczonych jako działki nr: […], stanowiących użytki rolne, położonych w N., gmina P., na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K., polegającej na możliwości korzystania z napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia wraz ze słupami. Skarżący jest właścicielem działek gruntu oznaczonych numerami […], objętych księgą wieczystą […] oraz działek oznaczonych nume-rami […], objętych księgą wieczystą […]. Skarżący jako małżonkowie są właścicielami na prawach majątkowej wspólności ustawowej działki nr […], objętej księgą wieczystą […]. OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 2 W odpowiedzi na wniosek skarżących Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K. wniósł o oddalenie żądania. Stwierdził, że wskazaną przez nich służebność przesyłu nabył przez zasiedzenie. Wyjaśnił, że przez działki nr […] przebiega linia energetyczna relacji R. wybudowana przed 1945 r., a przez działki nr […] linia energetyczna relacji R., odgałęzienie K., wybudowana przed 1975 r. Sąd Rejonowy w N. – I Wydział Cywilny postanowieniem z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił wniosek skarżących. W uzasadnieniu powołał przepisy normujące służeb-ność gruntową art. 172 (stanowiący o zasiedzeniu), art. 292 i art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) oraz art. 3051 k.c., w którym zawarto definicję służebności przesyłu. Zdaniem Sądu faktyczne ko-rzystanie z nieruchomości skarżących przez Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K. oraz jego poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany przez wymagany ustawą czas i polegało na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia – linii przesyłowej średniego napięcia wraz z dwoma słupami energetycznymi. Odpowiadało więc swym zakresem treści służebności przesyłu. Zgodnie z powyższym Sąd uznał, że Tauron Dystrybucja S.A. z siedzi-bą w K. jest posiadaczem służebności, ponieważ „doszło do uprzedniego nabycia przez zasie-dzenie służebności przesyłu obciążającej nieruchomości wnioskodawców, tożsamej co do treści prawa oraz w zakresie odpowiadającym żądaniu wniosku” (k. 16v akt o sygn. Ts 192/21). Postanowieniem z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. – II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżących od postanowienia Sądu Rejonowego w N., akceptując i przyjmując w całości jako własne ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie skonstruowanego stanu faktycznego, jak i zapatrywania prawne tego Sądu oraz wyjaśniając, że „[s]łużebność przesyłu określona w przepisach art. 3051 k.c. do 3054 wprowadziła do ko-deksu cywilnego, ustawa z 30 maja 2008 r. nowelizując ten kodeks (Dz. U. Nr 116, poz. 731). Przepisy te dotyczące służebności przesyłu obowiązują dopiero od dnia 3 sierpnia 2008 r. Nie oznacza to jednak, że dopiero od tej daty można liczyć okres zasiedzenia tego typu służebno-ści”. Sąd Okręgowy w O. powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 89/08 (LEX nr 458125), w której stwierdzono, że „[p]rzed ustawowym uregulo-waniem służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze zasie-dzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa. (…) ustanowiona na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego służebność gruntowa odpowiada funk-cji uregulowanej obecnie w prawie służebności przesyłu”. Podkreślił również, że w wielu orzeczeniach Sąd Najwyższy „dopuszczał możliwość zastosowania przepisu art. 292 k.c., w związku z art. 285 § 2 k.c. interpretowanych funkcjonalnie, do skutków posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne służebności polegającej na korzystaniu z cudzej nieruchomo-ści w zakresie związanym z działalnością tego przedsiębiorstwa” (k. 23v akt o sygn. Ts 192/21). 2. W skardze konstytucyjnej skarżący podkreślili, że przedmiotem wątpliwości kon-stytucyjnych nie jest treść przepisów, tylko ich określona wykładnia przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a za nim sądów powszechnych. Stwierdzili, że dokonana przez Sąd Okręgowy w O. wykładnia funkcjonalna art. 292 w związku z art. 172 oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. „dopuszczająca nabycie w drodze zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowe-go w znacznym zakresie modyfikuje treść klasycznej służebności gruntowej, którą de iure musi pozostać. (…) wykładnia prawa nie powinna mieć charakteru prawotwórczego tj. nie powinna pod pozorem interpretacji tworzyć nowych norm, stąd powinna się ona mieścić w ramach dopuszczalnego znaczenia językowego (…). Pod rozwagę Trybunału [skarżący poddali] zatem dopuszczalność wykreowania przed 3 sierpnia 2008 r. w drodze wykładni OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 3 funkcjonalnej służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu i nabycia jej w drodze zasiedzenia” (k. 4v akt o sygn. Ts 192/21). 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2021 r. (do-ręczonym pełnomocnikowi skarżących 9 listopada 2021 r.) skarżący zostali wezwani do usu-nięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez poinformowanie, czy od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) została wniesiona skarga kasacyj-na z uwagi na poczynione w skardze konstytucyjnej zastrzeżenie, że termin do złożenia nad-zwyczajnego środka zaskarżenia jest terminem otwartym. W piśmie procesowym z 16 listopada 2021 r. (data nadania) skarżący poinformowali, że od postanowienia Sądu Okręgowego w O. nie został wniesiony nadzwyczajny środek za-skarżenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono art. 292, art. 172 oraz art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.), które w dacie wydania przez Sąd Rejonowy w N. – I Wydział Cywilny postanowienia z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) oraz przez Sąd Okręgowy w O. – II Wydział Cywilny Odwoławczy postanowienia z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) miały następujące brzmienie: – art. 292: „Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy po-lega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieru-chomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio”, – art. 172: § 1 „Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli po-siada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzy-skał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie)”, § 2 „Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze”, – art. 285: § 1 „Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieru-chomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w sto-sunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążo-nej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości wład-nącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa)”, § 2 „Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieru-chomości władnącej lub jej oznaczonej części”. OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 4 Jako wzorce kontroli skarżący wskazali: art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga konstytucyjna kwalifikuje się do rozpoznania merytorycznego, gdyż: – została sporządzona w imieniu skarżących przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, który do skargi załączył wymagane pełnomocnictwo (art. 44 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK); – skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną w rozumieniu art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK; – postanowienie Sądu Okręgowego w O. – II Wydział Cywilny Odwoławczy z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) doręczono pełnomocnikowi skarżących 9 czerwca 2021 r., skarga konstytucyjna została zaś wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 26 czerwca 2021 r. (data nadania), a więc dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK; – brak formalny skargi konstytucyjnej został prawidłowo usunięty w przepisanym terminie; – prawidłowo wskazano, które przysługujące skarżącym konstytucyjne prawa i w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – uzasadniono sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga nie jest obarczona nie-usuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. Problem przedstawiony przez skarżących w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 292 w związku z art. 172 k.c. oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. przyjętej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a za nim sądów powszechnych, dopuszczającej nabycie w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że w zakresie jego właściwości mieszczą się zarzuty skierowane przeciwko wykładni zaskar-żonych przepisów, o ile wykładnia taka jest jednolita i utrwalona w rozstrzygnięciach orga-nów stosujących prawo (zob. postanowienie TK z 12 grudnia 2005 r., sygn. Ts 112/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 52). W ocenie Trybunału w rozpoznawanej sprawie została zastoso-wana wykładnia utrwalona, jednolita i powszechnie przyjmowana w procesie sądowego sto-sowania wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej przepisów ustawy – Kodeks cywilny. Biorąc powyższe pod uwagę należało postanowić jak w sentencji.