Ts 194/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 maja 2023 r. Pozycja 190 POSTANOWIENIE z dnia 17 stycznia 2023 r. Sygn. akt Ts 194/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.L. o zbadanie zgodności: art. 2 w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 w związku z art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141, ze zm.) w związku z art. 11 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 pkt 1 usta-wy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 4 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pie-niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz. 636, ze zm.) w związku z art. 6 w związku z art. 58 § 2 w związku z art. 65 w związku z art. 83 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil-ny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) „rozumianych w ten sposób, iż: 1) dopuszczalne jest uznanie pozorności umowy o pracę (skutkującej pozbawie-niem prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego) zawartej przez ko-bietę w ciąży, pomimo formalnego zawarcia na piśmie umowy o pracę, zgło-szenia pracownika do ubezpieczenia społecznego, potwierdzenia w procesie przez strony umowy faktu zawarcia umowy i świadczenia pracy, na podsta-wie umowy, jedynie na podstawie wątpliwości Sądu co do niektórych szcze-gółów okoliczności faktycznych sprawy, «zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego»; 2) dopuszczalne jest pozbawienie pracownika tego statusu (a pośrednio prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego) na podstawie mniej lub bardziej uprawdopodobnionych wywodów logicznych wbrew stanowisku stron umo-wy o pracę; 3) w sprawie z odwołania od decyzji organu emerytalnego uznającego, iż pra-cownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to na pracowniku spoczywa ciężar dowodu, iż umowa nie była umową pozorną”, z art. 2, art. 32, art. 33, art. 67 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 czerwca 2021 r. (data nadania) M.L. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca podczas ciąży zawarła umowę o pracę na czas nieokreślony ze spółką z ogra-niczoną odpowiedzialnością, w której jej teść był jedynym wspólnikiem i jedynym członkiem zarządu. Po kilku tygodniach otrzymała zwolnienie lekarskie. Ze zwolnienia korzystała aż do dnia porodu, a następnie przebywała na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: organ rentowy) w decyzji z 20 grudnia 2016 r. nr […] stwierdził, że skarżąca podczas zatrudnienia we wspomnianej spółce nie podlegała jako pracownik obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a jej zgło-szenie do ubezpieczenia miało charakter pozorny. Sąd Okręgowy w W. XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 26 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]) oddalił odwołanie skarżącej od powyższej decyzji. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził m.in., że skarżąca nie udowodniła faktycznego świadczenia pracy na rzecz spółki i brak jest jakichkolwiek innych dowodów na tę okoliczność. Sąd Apelacyjny w W. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił apelację skarżącej od powyższego wyroku. Sąd odwoławczy uznał, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji były prawidłowe, a umowa o pracę została zawarta dla pozoru, w celu uzyskania przez skarżącą świadczeń z ubezpiecze-nia społecznego związanych z macierzyństwem. Zwrócił również uwagę, że – w razie zarzu-tów fikcyjności umowy o pracę – obowiązkiem odwołującego się jest co najmniej odniesienie się do zarzutów oraz wykazanie faktów przeciwnych niż wskazane przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji. 3. Zdaniem skarżącej, możliwa jest wykładnia kwestionowanych przepisów w sposób zgodny z Konstytucją, jednakże Sąd Najwyższy i sądy powszechne (także orzekający w spra-wie Sąd Apelacyjny) dokonują ich odmiennej interpretacji (s. 3 skargi). W kontekście art. 65 ust. 1 Konstytucji skarżąca za niedopuszczalne uznała przyjmo-wanie (w drodze praktyki orzeczniczej), że podjęcie zatrudnienia w podmiocie kierowanym przez powinowatego czy krewnego ma charakter pozorny. Kwestie te może uregulować tylko ustawodawca (por. s. 7 skargi). Na tle art. 67 ust. 1 Konstytucji skarżąca podniosła, że „obywatel nie może być po-zbawiony prawa do zabezpieczenia społecznego na drodze skomplikowanych zabiegów inter-pretacyjnych organów stosujących prawo”. Jej zdaniem, praktyka orzecznicza, będąca skutkiem kwestionowanej w skardze inter-pretacji zaskarżonych przepisów, „stoi w oczywistej sprzeczności” z zasadami wynikającymi z art. 71 ust. 2 Konstytucji. „Kobieta w ciąży nie tylko nie jest na gruncie ustaw regulujących zabezpieczenie społeczne szczególnie chroniona (…) ale wręcz przeciwnie jest osobą w swoi-sty sposób podejrzaną (szczególnie gdy awansuje, zmieni pracę zatrudni się lub podejmie działalność gospodarczą)” (s. 7 skargi). Jako „szczególnie rażące” skarżąca oceniła „przerzucenie” na nią ryzyka dowodowe-go. „Wbrew wywodom sądów to przecież nie strona ma obowiązek wykazać, że jest pracow-nikiem (bo to wykazuje zgodnie z kodeksem pracy przez fakt zawarcia umowy o pracę), tylko organ emerytalny ma obowiązek wykazania, że tak nie jest – bo to organ twierdzi, że umowa o pracę była umową pozorną”. W sprawie skarżącej „nie jest sporne, iż organ tego nie wyka-zał” (s. 7 i 8 skargi). OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 3 Nawiązując do art. 32 i art. 33 Konstytucji, skarżąca wskazała, że „z przyczyn biolo-gicznych” tylko kobiety dotyka kwestionowania interpretacja zaskarżonych przepisów. Po-woduje ona, że „korzystanie w czasie ciąży ze świadczeń zabezpieczenia społecznego jest samo w sobie działaniem ryzykownym, szczególnie w sytuacji zmiany zatrudnienia, jego na-wiązania lub zmiany warunków pracy na korzystniejsze”. W rezultacie „kobieta w ciąży jawi się pracodawcy jako pracownik stwarzający większe potencjalne ryzyko sporu z organem rentowym” i ma „realnie mniejsze szanse na uzyskanie zatrudnienia” (s. 8 skargi). Skarżąca uznała, że omawiana praktyka stosowania prawa, która stawia kobiety w cią-ży i młode matki w gorszej sytuacji niż inne osoby, jest „nie do pogodzenia” z zasadą demo-kratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji (s. 8 skargi). W jej opinii, pośrednim skutkiem omawianej interpretacji zaskarżonych przepisów jest naruszenie art. 64 ust. 2 Konstytucji. Jeżeli decyzja w sprawie prawa do zabezpieczenia spo-łecznego jest podejmowana na podstawie „niejasnych interpretacji przepisów prawa, i de fac-to arbitralnych ocen”, to nie jest zapewniona równa ochrona praw majątkowych (s. 8 i 9 skar-gi). 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2021 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 18 sierpnia 2021 r., skarżąca została wezwana do usunięcia bra-ków formalnych skargi przez wskazanie adresu skarżącej oraz doręczenie wszystkich wymie-nionych w skardze załączników (skarga konstytucyjna została bowiem wniesiona bez załącz-ników). Skarżąca w piśmie z 25 sierpnia 2021 r. (data nadania) ustosunkowała się do powyż-szego zarządzenia. 5. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego postanowieniem z 13 października 2021 r. na podstawie art. 78 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) zawiesił postę-powanie w sprawie z uwagi na wniesienie przez skarżącą skargi kasacyjnej do Sądu Najwyż-szego. Sąd Najwyższy postanowieniem z 11 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]) odmówił przy-jęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej. Odpis tego orzeczenia wpłynął do Trybuna-łu Konstytucyjnego 23 lutego 2022 r. Postanowieniem z 16 marca z 2022 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego postanowił podjąć zawieszone postępowanie. 6. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. (doręczonym pełnomocni-kowi skarżącej 20 kwietnia 2022 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formal-nych skargi przez: 1) doręczenie podpisanego przez pełnomocnika skarżącej oryginału uzu-pełnionej skargi konstytucyjnej, zawierającej adres skarżącej; 2) dokładne określenie przepi-sów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o konstytucyjnych wolnościach, prawach albo obowiązkach skarżącej, w stosunku do których domaga się ona stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; 3) wskazanie, jakie konstytucyjne prawa i wolności skarżącej, wyrażone w art. 2 i art. 32 Konstytucji, zostały naruszone; 4) wskazanie, w jaki sposób kon-stytucyjne prawa lub wolności skarżącej zostały naruszone; 5) uzasadnienie zarzutu niekon-stytucyjności kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów. Skarżąca ustosunkowała się do powyższego zarządzenia w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. (data nadania). W odpowiedzi na wezwanie do doprecyzowania przedmiotu kontroli wskazała, że wnosi o stwierdzenie niekonstytucyjności: OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 4 1) „art. 2, w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy” w rozumieniu wskazanym w punkcie 1 petitum skargi; 2) „art. 2, w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w związku z art. 300 kp z art. 6, w związku z art. 58 § 2, w związku z art. 65, w związku z art. 83 § 1 kodeksu cywilnego” w rozumieniu wskazanym w punkcie 2 petitum skargi; 3) „art. 2, w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w związku z art. 300 kp z art. 6 k.c.” w rozumieniu wskazanym w pun-kcie 3 petitum skargi (s. 2 pisma). Wyjaśniła równocześnie, że przywołanie w petitum skargi pozostałych przepisów wy-nikało z „ostrożności” i miało na celu wykazanie, „jakie skutki (…) rodzi interpretacja przepi-sów prawa pracy dokonana przez Sąd Apelacyjny” (s. 2-3 pisma). W kontekście art. 2 Konstytucji skarżąca podkreśliła, że wydane orzeczenia (i zasto-sowania w nich interpretacja przepisów prawa) naruszają zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę państwa prawnego. Skarżąca została pozbawiona (bez realnych powodów) prawa do świadczeń, które osobom w tej samej sytuacji (ale niebędącym w ciąży) „bez żadnych pro-blemów przysługują, zaś pozbawienie tego prawa odbywa się na drodze specyficznego proce-su stosowania prawa”. Skarżąca dostrzega również w zaskarżonych przepisach (w rozumieniu przyjętym w orzeczeniach sądowych) naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa (s. 3-4 pisma). W związku z art. 32 Konstytucji skarżąca wskazała, że przepisy w rozumieniu wska-zanym w skardze „prowadzą wprost do nierównego traktowania kobiet w ciąży w stosunku do innych osób (zarówno kobiet nie będących w ciąży jak i mężczyzn), poprzez faktyczne pozbawienie prawa do zmiany pracy, podjęcia pracy, awansu zawodowego czy podwyżki, z uwagi [n]a ryzyko uznania takiego działania za pozorne, i skutkujące pozbawieniem świad-czeń z ubezpieczenia społecznego” (s. 4 pisma). Ponadto powtórzyła i rozwinęła niektóre z argumentów zawartych w skardze konsty-tucyjnej. Jej zdaniem na tle kwestionowanych unormowań dochodzi w praktyce o „systemo-wego” pogorszenia sytuacji kobiet w ciąży na rynku pracy i w zakresie podejmowania dzia-łalności gospodarczej, której wyrazem są m.in. masowe kontrole organów rentowych i kwe-stionowanie prawa do ubezpieczenia społecznego tej konkretnej grupy podmiotów (s. 5 i 6 pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przed-miotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Trybunał Konstytucyjny poprzedził wstępną kontrolę skargi konstytucyjnej doko-naniem ustaleń co do kwestionowanego w niej przedmiotu kontroli. 2.1. Skarżąca zakwestionowała zgodność z Konstytucją trzech odrębnych norm praw-nych, zgodnie z którymi: – „dopuszczalne jest uznanie pozorności umowy o pracę (skutkującej pozbawieniem prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego) zawartej przez kobietę w ciąży, pomimo formalnego zawarcia na piśmie umowy o pracę, zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia spo- OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 5 łecznego, potwierdzenia w procesie przez strony umowy faktu zawarcia umowy i świadczenia pracy, na podstawie umowy, jedynie na podstawie wątpliwości Sądu co do niektórych szcze-gółów okoliczności faktycznych sprawy, «zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego»; – dopuszczalne jest pozbawienie pracownika tego statusu (a pośrednio prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego) na podstawie mniej lub bardziej uprawdopodobnio-nych wywodów logicznych wbrew stanowisku stron umowy o pracę”; – w sprawie z odwołania od decyzji organu emerytalnego uznającego, iż pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to na pracowniku spoczywa ciężar dowodu, iż umo-wa nie była umową pozorną” (por. petitum skargi; w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej pod-kreślono „kluczowe” znaczenie ostatniej normy prawnej dla rozstrzygania spraw dotyczących pozorności umów o pracę zawieranych przez kobiety w ciąży – por. s. 3 skargi). W skardze konstytucyjnej przyjęto, że powyższe dyrektywy postępowania wynikają z wykładni sądowej czternastu powiązanych ze sobą przepisów czterech ustaw. Natomiast w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. (data nadania), w odpowiedzi na wezwanie Trybunału Konsty-tucyjnego, skarżąca doprecyzowała, że domaga się stwierdzenia niekonstytucyjności pozosta-jących ze sobą w związku art. 2, art. 22 § 1, art. 26 i art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141, ze zm.; dalej: k.p. albo kodeks pracy) oraz art. 6, art. 58 § 2, art. 65 i art. 83 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c. albo kodeks cywilny) w rozumieniu wskazanym w petitum skargi. Wyjaśniła, że pozostałe przepisy zostały uwzględnione w petitum skargi „z ostrożno-ści”, w celu wykazania skutków kwestionowanych unormowań (por. s. 2-3 pisma z 28 kwiet-nia 2022 r.). 2.2. Po analizie powyższego pisma Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że intencją skarżącej – już w momencie zainicjowania postępowania przed Trybunałem – była kontrola konstytucyjności trzech norm prawnych, wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej, wyni-kających (zdaniem skarżącej) z wykładni art. 2, art. 22 § 1, art. 26 i art. 300 k.p. oraz art. 6, art. 58 § 2, art. 65 i art. 83 § 1 k.c. Wobec powyższego oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. nie oznaczało częściowego cofnięcia skargi konstytucyjnej w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Stanowiło tylko wyjaśnienie wątpliwości związanych z jej redakcją. 3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji. Art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego m.in. do: – określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego określonych w Konstytucji, – wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – je-go zdaniem – zostały naruszone oraz – uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konsty-tucyjną wolnością lub prawem z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia powyższych wymogów z kilku powo-dów. 4. Skarżąca przede wszystkim nie uprawdopodobniła, że wskazanym przez nią przepi-som nadano w procesie wykładni kwestionowaną treść. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 6 4.1. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji w skardze konstytucyjnej można kwestiono-wać „ustawę lub inny akt normatywny”. Art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK doprecyzowuje, że przed-miotem skargi powinny być „przepisy” (czyli konkretne jednostki redakcyjne aktów praw-nych). W praktyce jednak rekonstrukcja przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed Try-bunałem nie ogranicza się do analizy jego literalnego brzmienia. Ustalając znaczenie norm prawnych wynikających z zaskarżonych przepisów, należy wziąć pod uwagę także ich syste-mowe uwarunkowania, poglądy doktryny oraz ukształtowaną linię orzeczniczą (por. np. po-stanowienie z 13 kwietnia 2021 r., sygn. SK 93/19, OTK ZU A/2021, poz. 20). W rezultacie, dokonując kontroli konstytucyjności prawa, Trybunał Konstytucyjny uwzględnia odczytanie normy przez organy stosujące prawo – jednakże tylko wtedy, jeżeli ma ono charakter stały, powszechny oraz jednoznaczny (zob. m.in. wyrok z 6 grudnia 2021 r., sygn. SK 3/11, OTK ZU nr 10/A/2011, poz. 113). Jeżeli przedmiotem skargi konstytucyjnej jest znaczenie przepisów ukształtowane w wyniku takiej praktyki, skarżący powinien wyka-zać jej istnienie. Obowiązek ten stanowi konsekwencję nakazu określenia w skardze konsty-tucyjnej przedmiotu kontroli (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK i np. postanowienie z 1 czer-wca 2022 r., sygn. SK 124/20, OTK ZU A/2022, poz. 32). 4.2. Skarżąca podkreśliła, że przedmiotem jej zastrzeżeń jest wskazany w petitum skargi sposób rozumienia określonych przepisów przez organy stosujące prawo (przede wszy-stkim sądy). Wyraziła przy tym przekonanie, że wprawdzie jest możliwa także ich wykładnia zgodna z Konstytucją, jednak to interpretacja kwestionowana w skardze ma charakter powszechny. W rezultacie zasadą jest arbitralne i masowe stwierdzanie pozorności umów o pracę zawartych przez kobiety w ciąży (a w dalszej konsekwencji – odmawianie im prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego – por. s. 3, 4 i 6-7 skargi oraz s. 1-2 pisma z 28 kwietnia 2022 r.), co skutkuje m.in. ich dyskryminacją na rynku pracy. Jako jedyny konkretny przykład kwestionowanej w skardze wykładni zaskarżonych przepisów skarżąca wskazała orzeczenia wydane w jej sprawie. Poza tym w uzasadnieniu skargi ogólnie (bez podania danych konkretnych orzeczeń) odwołała się do orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego (por. s. 3 skargi oraz s. 1-2 pisma z 28 kwietnia 2022 r.) oraz „informacji powszechnie dostępnych w mediach” (por. s. 4 wspomnianego pi-sma). 4.3. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nie jest to wystarczającym dowodem na rzecz istnienia kwestionowanej w skardze wykładni przepisów (ani tym bardziej – jej utrwa-lonego i powszechnego charakteru). W rezultacie nie ma podstaw do stwierdzenia, że w procesie stosowania prawa przepi-sy wskazane w skardze nabrały kwestionowanej przez skarżącą treści. Skarga konstytucyjna nie spełnia więc wymogów wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 5. Dodatkowo skarżąca nie wyjaśniła – pomimo stosownego wezwania Trybunału – w jaki sposób naruszono jej konstytucyjne wolności lub prawa wskazane w skardze. 5.1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna za-wierać wskazanie sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. W celu spełnienia tego wymogu należy odnieść zarzuty postawione w skardze konstytucyjnej do sta-nu faktycznego sprawy skarżącego i uprawdopodobnić, że doszło w niej do naruszenia kon-stytucyjnych wolności lub praw skarżącego z powodu zastosowania wobec niego kwestiono-wanych w skardze przepisów. Określenie sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 7 praw skarżącego nie powinno przy tym być utożsamiane z uzasadnieniem zarzutów niekon-stytucyjności – oba te elementy są ustawowo odrębnymi wymogami formalnymi skargi (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK). 5.2. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca zawarła szeroką krytykę wydane-go w jej sprawie orzeczenia. Wyrażone przez nią oceny nie miały jednak wymiaru konstytu-cyjnego i nie odnosiły się do konkretnych zaskarżonych przepisów (ani też poszczególnych wyprowadzonych z nich norm prawnych). Wobec powyższego została ona wezwana do usunięcia tego braku skargi konstytucyj-nej w zarządzeniu sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. W piśmie z 27 kwietnia 2022 r. skarżąca jedynie częściowo ustosunkowała się do tego zobowiązania. Wskazała bowiem tylko lakonicznie, że w jej sprawie naruszono: – „zasadę zaufania jednostki do państwa o stanowionego przez nie prawa” (art. 2 Kon-stytucji) w ten sposób, że odmówiono jej świadczeń, pomimo że spełniała ona warunki ich uzyskania i miała prawo ich oczekiwać (na zasadzie falsa demonstratio non nocet Trybunał przyjął, że argument ten odnosił się do art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, ponieważ art. 2 Konstytucji w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjna nie może być samo-dzielnym wzorcem kontroli – por. np. postanowienie z 9 lutego 2021 r., sygn. Ts 101/20, OTK ZU B/2022, poz. 38 i wskazane tam inne orzeczenia); – „prawo do swobodnego wyboru zatrudnienia i miejsca pracy” (art. 65 ust. 1 Konsty-tucji) z uwagi na fakt, że gdyby skarżąca kontynuowała zatrudnienie u poprzedniego praco-dawcy, prawdopodobnie jej prawo do świadczeń nie zostałoby zakwestionowane (por. s. 5 i 6 pisma). 5.3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że powyższe wyjaśnienia nie realizują wymo-gu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK. Po pierwsze, wbrew żądaniu Trybunału, nie odnoszą się one do wszystkich konstytu-cyjnych wolności lub praw skarżącej, które miały doznać uszczerbku na skutek ostatecznego orzeczenia. Nie zostały również przyporządkowane w sposób wyraźny do norm prawnych zakwestionowanych w petitum skargi. Po drugie, argumentacja dotycząca art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji opiera się na założeniu, że skarżąca spełniała warunki uzyskania świadczeń. Tymczasem organy orzekające w jej sprawie konsekwentnie zajmowały odmienne stanowisko (uznały, że skarżą-ca nie spełnia wymogów, ponieważ zawarła pozorną umowę o pracę). Ocena ta jest zawarta także w prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego. Prawidłowość leżących u jej podstaw ustaleń faktycznych nie podlega weryfikacji przez Trybunał, który jest „sądem prawa” (a nie „sądem faktów” – por. np. wyrok z 22 lipca 2021 r., sygn. SK 60/19, OTK ZU A/2021, poz. 44). Po trzecie, wskazany przez skarżącą sposób naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji ma charakter hipotetyczny. Sam fakt podjęcia nowej pracy po upływie okresu zatrudnienia u do-tychczasowego pracodawcy nie stanowił w sprawie skarżącej bezpośredniej przesłanki od-mowy przyznania jej świadczeń. Negatywny wynik postępowania wynikał ze stwierdzenia pozorności umowy o pracę – a wadą tą mogła być dotknięta zarówno kolejna umowa z do-tychczasowym pracodawcą, jak i umowa z pracodawcą nowym. Po czwarte, żaden z powyższych argumentów nie odnosił się do „kluczowego” w oce-nie skarżącej zagadnienia „przerzucenia” na pracownika ciężaru dowodu, że umowa o pracę nie miała charakteru pozornego (por. s. 3 skargi). Skarżąca nie wyjaśniła w szczególności, dlaczego przyznanie jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu, którego była stroną i które dotyczyło jej istotnych praw podmiotowych, miałoby naruszać wskazane w skardze wzorce OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 8 kontroli – zwłaszcza że (jak sama stwierdziła w toku postępowania meriti) dysponowała do-wodami wykonywania obowiązków pracowniczych. W tej sytuacji Trybunał uznał, że skarżąca nie usunęła braków formalnych skargi kon-stytucyjnej dotyczących wskazania sposobu naruszenia jej konstytucyjnych wolności lub praw (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK). 6. Skarga konstytucyjna nie zawiera także należytego uzasadnienia zarzutów niezgod-ności zaskarżonych regulacji ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej. Brak ten nie został usunięty pomimo stosownego wezwania Trybunału. 6.1. W świetle art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK obowiązkowym elementem skargi kon-stytucyjnej jest powołanie argumentów lub dowodów, stanowiących uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego. Jak wyjaśniał Trybunał, wymogu tego nie realizują na przykład „uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie innych rozważań” (por. np. wyrok z 13 grud-nia 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2) albo sformułowania dotyczące „sposo-bu rozumienia” zaskarżonego przepisu i relewantnych unormowań konstytucyjnych (por. np. postanowienie z 13 września 2021 r., sygn. Ts 156/20, OTK ZU B/2022, poz. 9) – bez ich skonfrontowania. Konieczne jest natomiast wyraźne podanie przez skarżącego „argumentów” lub „do-wodów” podważających konstytucyjność kwestionowanych regulacji. Podmiot inicjujący postępowanie „musi podać co najmniej jeden argument uzasadniający zarzut, iż określony przedmiot kontroli jest niezgodny ze wskazanym wzorcem; nie wystarczy sformułowanie samej tezy o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu” (por. np. wyrok z 20 listopada 2019 r., sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62). 6.2. Uzasadnienie skargi konstytucyjnej zawierało bardzo lakoniczną argumentację dotyczącą poszczególnych wzorców kontroli, jednak zaprezentowaną w sposób ogólny (bez doprecyzowania, do którego przedmiotu kontroli wskazanego w petitum skargi odnoszą się przedstawione argumenty). Skarżąca została wezwana do usunięcia powyższego braku skargi konstytucyjnej w zarządzeniu sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. W piśmie z 27 kwietnia 2022 r. usto-sunkowała się do powyższego zarządzenia, przedstawiając dodatkową argumentację dotyczą-cą naruszenia art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji (przy czym Trybunał stwierdził, że przedsta-wiony w tym kontekście wywód nawiązywał także do praw podmiotowych wyrażonych w art. 65 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji, co jest istotne z uwagi na wymogi stawiane wzor-com kontroli w postępowaniu przed TK – por. np. wskazane wyżej postanowienie o sygn. Ts 101/20). 6.3. Przedstawiona argumentacja odnosiła się tylko do części wskazanych wzorców kontroli i nie była usystematyzowana w odniesieniu do poszczególnych zaskarżonych norm prawnych, stanowiących odrębne przedmioty kontroli. Skarga konstytucyjna nie spełnia więc wymogów wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 9 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.