Ts 196/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 czerwca 2017 r. Pozycja 127 POSTANOWIENIE z dnia 30 listopada 2016 r. Sygn. akt Ts 196/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. z sie-dzibą w T. w sprawie zgodności: 1) art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.), 2) art. 3941 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z: art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 września 2016 r. (data nadania) Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytu-cji: po pierwsze, art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim przepis ten „unie-możliwia zaskarżenie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postę-powania wydanego przez sąd drugiej instancji”; po drugie, art. 3941 § 1 kpc w zakresie, w jakim przepis ten „uniemożliwia zaskarżenie postanowienia w przedmiocie odrzucenia za-żalenia wydanego przez sąd drugiej instancji działającego w aspekcie funkcjonalnym jako sąd pierwszej instancji”. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skar-żąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy w K.) w sprawie. Sąd Okręgowy w K. posta-nowieniem z kwietnia 2015 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie. Zostało ono odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r. Na to postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które skierowała do Sądu Apelacyjnego w K. Wniesiony środek Sąd Okręgowy w K. odrzucił postanowieniem z lipca 2015 r. Skarżąca złożyła zażalenie również na to postanowienie do Sądu Apelacyjnego OTK ZU B/2017 Ts 196/16 poz. 127 2 w K. Sąd Okręgowy w K. odrzucił je postanowieniem z sierpnia 2015 r., na które skarżąca ponownie wniosła zażalenie do Sądu Apelacyjnego w K. za pośrednictwem Sądu Okręgowe-go w K. Postanowieniem z lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił to zażalenie. Również na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, które zostało odrzucone przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z kwietnia 2016 r. Skarżąca 10 maja 2016 r. złożyła do Sądu Rejonowego w T. wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. Postanowieniem z czerwca 2016 r. Referendarz Sądowy Sądu Rejonowego w T. ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Pismem z czerwca 2016 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 6 lipca 2016 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyznaczyła dla niej pełnomocnika z urzędu. Skarżąca twierdzi, że wydanie przez Sąd Okręgowy w K. postanowienia z kwietnia 2016 r. doprowadziło do naruszenia jej konstytucyjnych wolności i praw. Kwestionuje ona zgodność art. 3941 § 1 i 2 kpc w zakresie, w jakim przepisy te uniemożliwiają w jej ocenie zaskarżenie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania wy-danego przez sąd drugiej instancji, z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Jak podnosi w uzasadnieniu skargi, brak możliwości kontroli instancyjnej postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania odwo-ławczego oraz kontroli instancyjnej postanowienia o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania godzi w prawo do zaskarżania orzeczeń wy-danych w pierwszej instancji i prawo do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Zdaniem skarżącej orzeczenie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania nie zostało wyłączone z katalogu orzeczeń podlegających gwarancjom wynikającym z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jak podkreśla, sąd odwoławczy, który orzeka o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowa-nia, jest sądem orzekającym w tym zakresie po raz pierwszy, a „kwestia nazewnictwa instan-cji jest kwestią drugorzędną”. Brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skar-gi o wznowienie postępowania powoduje w konsekwencji – jak wskazuje – naruszenie prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Skarżą-ca utrzymuje także, że na gruncie zakwestionowanego uregulowania strona, która dochodziła swych praw przed sądem pierwszej i drugiej instancji, znajduje się w gorszej sytuacji niż ta, w której sprawie postępowanie zakończone zostało prawomocnym orzeczeniem pierwszoin-stancyjnym. Skarżąca niezależnie od podniesionych zarzutów negatywnie ocenia rozumienie przez Sąd Okręgowy w K. normy art. 406 kpc. Interpretacja przez ten sąd „odpowiedniego stoso-wania” przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania wzno-wieniowego, o którym mowa w tym przepisie, doprowadziła w jej przekonaniu do uniemoż-liwienia zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi i postanowienia o odrzuceniu zażale-nia, co godziło w prawo skarżącej do sądu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 w związku z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybu-nale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstęp-nemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny ba-da, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom, a także czy nie zachodzą prze-słanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. 2. Skarżąca zaskarżyła art. 3941 § 2 kpc w brzmieniu: „w sprawach, w których przy-sługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji OTK ZU B/2017 Ts 196/16 poz. 127 3 kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji” oraz art. 3941 § 1 kpc w brzmieniu: „Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie nie-zgodności z prawem prawomocnego orzeczenia”. 2.1. Skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 3941 § 1 i 2 kpc w zakresie, w jakim przepisy te w jej ocenie uniemożliwiają zaskarżenie postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd drugiej instancji. Jak wynika z uzasadnienia skargi, regulacje te uniemożliwiają w przekonaniu skarżącej także zaskarżenie postanowienia o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd drugiej instancji. Argumentacja przedstawiona w badanej skardze zmierza do wykazania, że art. 3941 § 1 i 2 kpc narusza prawo skarżącej do zaskarżenia orzeczeń wy-danych w pierwszej instancji, zasadę dwuinstancyjności postępowania, a także prawo do są-du. Jak utrzymuje skarżąca, ukształtowanie niezgodnie z ustawą zasadniczą procedury za-skarżania postanowień w toku postępowania wznowieniowego różnicuje sytuację prawną podmiotów gospodarczych w zależności od etapu, na jakim zakończyło się postępowanie roz-strzygające o ich roszczeniach. 3. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytu-cyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolno-ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl zaś art. 47 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w terminie 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomoc-nego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. 3.1. Z treści postawionych w skardze zarzutów wynika, że dotyczą one dwóch kwestii. Po pierwsze, skarżąca twierdzi, że zakwestionowane przepisy uniemożliwiają zaskarżenie postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd drugiej instancji. Po drugie, stanowisko skarżącej wskazuje na to, że w jej przekonaniu zaskarżone regulacje powodują także niezaskarżalność postanowienia o odrzuceniu zażalenia na posta-nowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd wyższej instan-cji w rozumieniu art. 405 kpc. 3.2. Odnosząc się do pierwszego zarzutu, którego istotą jest teza o niemożności za-skarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd drugiej instancji, Trybunał wskazuje, że rozstrzygnięciem kształtującym ostatecznie sytuację prawną skarżącej w tym zakresie było postanowienie Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2015 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Co do drugiego przedstawionego w skardze zarzutu, tj. kwestii zamknięcia drogi do zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd wyższej instancji w rozumieniu art. 405 kpc, to Trybunał uznaje, że ostatecznym orzeczeniem kształ-tującym w tym zakresie sytuację prawną skarżącej było postanowienie Sądu Okręgowego w K. z lipca 2015 r. W żadnym wypadku – co podkreśla Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w sprawie skarżącej nie było postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. Skar-żąca nieprawidłowo zatem oznaczyła ostateczne orzeczenie, w związku z którym wystąpiła ze skargą konstytucyjną. OTK ZU B/2017 Ts 196/16 poz. 127 4 3.3. Trybunał zwraca uwagę, że w momencie wydania orzeczeń z 8 czerwca 2015 r. i 6 lipca 2015 r. nastąpiła konkretyzacja sytuacji prawnej skarżącej stanowiącej asumpt do postawienia przez nią zarzutów, tak że uzasadnione stało się przyjęcie tezy o wystąpieniu bezpośredniego i konkretnego naruszenia przysługującego jej prawa do zaskarżania orzeczeń, którego ochrony domaga się ona w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej. Składanie przez skarżącą kolejnych zażaleń było zaś bezcelowe, nie mogły one bowiem doprowadzić do zmiany jej sytuacji prawnej (zob. postanowienie TK z 11 stycznia 2016 r., sprawa Ts 114/14, OTK ZU nr B/2016, poz. 23). 3.4. Konsekwencją nieprawidłowego zidentyfikowania ostatecznego orzeczenia w ro-zumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji było przekroczenie trzymiesięcznego terminu do wniesie-nia skargi konstytucyjnej określonego w art. 47 ust. 1 ustawy o TK. W zakresie pierwszej podnoszonej przez skarżącą kwestii rozpoczął on bowiem bieg od doręczenia jej postanowie-nia Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r., które nastąpiło 15 czerwca 2015 r. W zakresie drugiego zarzutu zaś, termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg od doręczenia skarżą-cej postanowienia Sądu Okręgowego w K. z lipca 2015 r., co miało miejsce 13 lipca 2015 r. Skarżąca wniosła natomiast rozpatrywaną skargę konstytucyjną 14 września 2016 r. (data nadania), a zatem ze znacznym przekroczeniem tych terminów. Trybunał zauważa przy tym, że złożenie 10 maja 2016 r. wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej nie spowodowało zawieszenia biegu terminu do wniesienia skargi kon-stytucyjnej w myśl art. 49 ust. 2 ustawy o TK, gdyż termin ten upłynął przed złożeniem tego wniosku. 3.5. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że nieprawidłowe określenie ostatecznego orzeczenia i wniesienie skargi po terminie – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 47 ust. 1 ustawy o TK – stanowi samoistną podstawę odmowy nadania rozpatrywa-nej skardze dalszego biegu w zakresie obu stawianych w zarzutów. 4. Niezależnie od wskazania powyższej samoistnej podstawy odmowy przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania, należy zwrócić uwagę, że w wyroku z 12 stycznia 2010 r. w sprawie SK 2/09 (OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 1) Trybunał orzekł, że art. 3941 § 2 kpc „w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w któ-rych nie przysługuje skarga kasacyjna”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytu-cji. 4.1. W związku z powyższym Trybunał przypomina, że uprzednie rozpoznanie kwestii konstytucyjności określonego przepisu prawnego (normy prawnej) w kontekście tych samych zarzutów nie jest prawnie obojętne. Zasada ne bis in idem uzasadnia odmowę nadania skardze dalszego biegu, jeśli zaskarżone w niej przepisy, wzorce konstytucyjne i zarzuty są tożsame z tymi postawionymi w skardze wcześniej rozpoznanej merytorycznie przez Trybunał (zob. postanowienie TK z 15 czerwca 2016 r., sprawa Ts 63/16, OTK ZU nr B/2016, poz. 423). 4.2. Trybunał stwierdza, że między rozpatrywaną skargą (jej przedmiotem i sformu-łowanymi w niej zarzutami) a skargą, którą Trybunał rozpoznał w sprawie SK 2/09, zachodzi tożsamość przedmiotowa. W tej sytuacji ponowne rozpatrzenie konstytucyjności art. 3941 § 2 kpc ze względu na brak prawa zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydanego przez sąd drugiej instancji byłoby zbędne. OTK ZU B/2017 Ts 196/16 poz. 127 5 4.3. Ustalenie powyższej okoliczności przesądza o konieczności odmowy nadania dal-szego biegu analizowanej skardze w zakresie badania zgodności art. 3941 § 2 kpc z powoła-nymi wzorcami kontroli konstytucyjnej zgodnie z art. 40 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ustawy o TK. 5. Trybunał postanawia odnieść się także do tej części niniejszej skargi, w której przedmiotem zaskarżenia skarżąca uczyniła art. 3941 § 1 kpc. Trybunał wskazuje, że art. 3941 § 1 kpc nie stanowił podstawy ostatecznych orzeczeń podjętych w niniejszej sprawie w rozu-mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten dotyczy bowiem wyłącznie postanowień wyda-nych w procedurze zainicjowanej skargą kasacyjną oraz procedurze ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Istotne dla skarżącej postanowienia zapa-dły zaś w procedurze zainicjowanej skargą o wznowienie postępowania. Artykuł 3941 § 1 kpc nie miał zatem wpływu na kształt ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych wolno-ściach i prawach skarżącej. Okoliczności tej nie zmienia, co zaznacza Trybunał, fakt wy-szczególnienia tej normy w uzasadnieniu orzeczenia (zob. postanowienie z 9 października 2002 r., sprawa SK 13/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 73). Ustalenie, że art. 3941 § 1 kpc nie determinował treści rozstrzygnięć wydanych w sprawie skarżącej, przesądza o niedopusz-czalności nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze w tym zakresie. 6. Na marginesie Trybunał zauważa, że argumentacja skarżącej, w ramach której wy-kazuje ona nieprawidłowe postępowanie sądu w jej sprawie i błędne rozumienie przez ten sąd zastosowanego w niej art. 406 kpc, dowodzi, że badana skarga jest w tym zakresie skargą na stosowanie prawa. Zaznacza w związku z tym, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem konstytucyjnym Trybunał nie przeprowadza kontroli konstytucyjności stosowania prawa. Skarga konstytucyjna w polskim systemie prawnym jest bowiem zawsze „skargą na przepis”, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli prowadziłoby ono do niekonstytu-cyjnego skutku (zob. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sprawa SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Badanie zarzutów, które dotyczą interpretacji przepisów, subsumpcji, rozumowania przyjętego przez orzekające sądy itp., czyli sfery zastosowania przepisu, pozostaje poza ko-gnicją Trybunału Konstytucyjnego, co nie daje podstaw do dokonania kontroli ich konstytu-cyjności zgodnie z treścią skargi. 7. W tym stanie rzeczy należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytu-cyjne. POUCZENIE Na podstawie art. 37 ust. 4 w związku z art. 50 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.