Ts 199/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 maja 2016 r. Pozycja 376 POSTANOWIENIE z dnia 9 października 2015 r. Sygn. akt Ts 199/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.W. w sprawie zgodności: art. 555 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 77 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 5 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 maja 2015 r. (data nadania) A.W. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 555 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim przepis ten określa bieg terminu przedawnienia roszczeń z tytułu niesłusznego zatrzymania, ustalając jego początek na dzień zwolnienia, z art. 77 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 5 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący został zatrzymany w 2006 r. w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa przyjęcia korzyści majątkowych w zamian za niedopełnienie obowiązków służbowych. Sąd Rejonowy w Z. w lipcu 2013 r. uniewinnił go od popełnienia zarzucanego mu czynu. W sierpniu 2014 r. skarżący wystąpił do Sądu Okręgowego w J. z wnioskiem o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty trzydziestu tysięcy złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wyrządzoną niesłusznym zatrzymaniem. Wyrokiem z listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w J. oddalił wnio-sek skarżącego, wskazując, że doszło do przedawnienia roszczenia. Zgodnie bowiem z art. 555 k.p.k. „roszczenia przewidziane w niniejszym rozdziale przedawniają się po upły-wie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, w wypadku tymczasowego aresztowania – od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w razie zaś zatrzymania – od daty zwolnie-nia”. Skarżący odwołał się od powyższego orzeczenia. Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z lutego 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, całkowicie podzielając argumentację sądu meriti. OTK ZU B/2016 Ts 199/15 poz. 376 2 Zdaniem skarżącego przepis art. 555 k.p.k. narusza konstytucyjne prawo do wynagro-dzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 Konstytucji), i prawo do odszkodowania dla bezprawnie pozbawionego wolności (art. 41 ust. 5 Konstytucji). Ponadto – według skarżącego – naruszona została zasa-da równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) z uwagi na przyjęcie, że początek biegu terminu przedawnienia przypada na dzień zwolnienia skarżącego, co stanowi naruszenie zasady równości, w odnie-sieniu bowiem do osób tymczasowo aresztowanych, początek biegu wskazanego terminu przypada na dzień uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W ocenie skarżącego doprowadziło to do odmówienia jemu prawa do dochodzenia zadośću-czynienia za krzywdę jakiej doznał w związku z niewątpliwie niesłusznym zatrzymaniem. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie-siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konsty-tucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia już w początkowej fazie postępowania wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przedstawionej do rozpoznania skardze konsty-tucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg ze względu na jej oczywistą bezzasadność. Zda-niem skarżącego przepis art. 555 k.p.k. w zakresie, w jakim kształtuje bieg terminu przedaw-nienia roszczeń z tytułu niesłusznego zatrzymania, ustalając jego początek na dzień zwolnie-nia, jest niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 5 Konstytucji. Powinien on być – jak twierdzi skarżący – liczony analogicznie do terminu przedawnienia roszczeń z tytułu nie-słusznego tymczasowego aresztowania – od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończące-go postępowanie w sprawie, gdyż dopiero wtedy możliwe jest zweryfikowanie słuszności dokonanego zatrzymania. Zdaniem Trybunału takie stanowisko jest całkowicie bezpodstaw-ne. Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.k.: „Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnie-je uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsa-mości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w try-bie przyspieszonym”. Ponadto na podstawie art. 247 § 1 k.p.k. prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej, jeżeli zachodzi uzasadniona OTK ZU B/2016 Ts 199/15 poz. 376 3 obawa, że nie stawi się ona na wezwanie w celu przeprowadzenia czynności procesowej, w inny bezprawny sposób będzie utrudniała przeprowadzenie tej czynności albo jeżeli zacho-dzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego. Zatrzymanie jest zatem czynnością procesową, która ma na celu usprawnienie postępowania karnego, a w dalszej perspektywie – zabezpieczenie jego prawidłowego toku, uniemożliwia bowiem utrudnianie postępowania przez oskarżonego. Decyzję w tym zakresie podejmuje organ procesowy, który dokonuje wszechstronnej analizy wystąpienia przesłanek uzasadniających zastosowanie insty-tucji zatrzymania. Nie budzi zatem wątpliwości, że ocena potrzeby dokonania zatrzymania podejmowana jest na podstawie okoliczności zachodzących w chwili podejmowania decyzji (zob. Ł. Cora, Zatrzymanie osoby w polskim procesie karnym, Warszawa 2015, s. 120 i n.). Również sądowa kontrola zasadności i legalności zatrzymania dokonywana jest z uwzględ-nieniem stanu faktycznego istniejącego w momencie dokonywania czynności zatrzymania. Nie można zapominać, że nie każda osoba zatrzymana w toku postępowania karnego stanie się w jego wyniku podejrzanym. Dlatego istnienie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w jakiej nastąpiło zatrzymanie, nie jest warunkiem dochodzenia roszczeń z tytułu niesłusznego zatrzymania ani też nie jest ono – odmiennie niż przy tymcza-sowym aresztowaniu – niezbędne dla oceny niewątpliwej niesłuszności jego zastosowania (zob. uchwała SN z 23 maja 2006 r., I KZP 5/06, OSNiWK 2006 r., nr 6, poz. 55). Wymóg oczekiwania przez taką osobę z roszczeniem na zakończenie postępowania karnego, które jej całkowicie nie dotyczy, byłoby rażącym naruszeniem art. 77 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 5 Konstytucji. Tak określony początek biegu terminu (art. 555 k.p.k.) w odniesieniu do osoby zatrzymanej zapewnia każdemu zwolnionemu możliwość dochodzenia roszczenia z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania. Biorąc pod uwagę powyższe, zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 5 Konstytucji przez zakwestionowany art. 555 k.p.k. Try-bunał uznał za oczywiście bezzasadny. Ponadto, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji przez zakwe-stionowany przepis, Trybunał Konstytucyjny po raz kolejny przypomina, że, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, art. 32 ust. 1 Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienia TK z: 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225 oraz 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22 i wyroki TK z: 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 2; 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 i 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). Wynika z tego, że art. 32 ust. 1 Konstytucji może być powołany jako wzorzec kontroli w po-stępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostanie odniesiony do treści innych norm kon-stytucyjnych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone kwestionowaną w skar-dze konstytucyjnej regulacją (zob. np. postanowienie TK z 3 marca 2002 r., Ts 108/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 138 i cytowane tam orzecznictwo). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dal-szego biegu.