Ts 2/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 grudnia 2019 r. Pozycja 245 POSTANOWIENIE z dnia 28 sierpnia 2019 r. Sygn. akt Ts 2/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS sp. z o.o. z siedzibą w T. w sprawie zgodności: 1) art. 77 § 1 pkt 1 i § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.), w zakresie, w jakim do-puszcza możliwość delegowania przez Ministra Sprawiedliwości i prezesa sądu apelacyjnego sędziego do pełnienia obowiązków w szczególnie uzasad-nionych wypadkach w sądzie instancji wyższej niż ta, która jest wskazana w akcie powołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z art. 45 ust. 1, art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.), w zakresie, w jakim przewiduje oddalenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej z uwagi na jej bezzasadność z art. 79 ust. 1, art. 188 pkt 5, art. 10 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 244 § 1 ustawy powołanej w pkt 2 w zakresie, w jakim sąd rozstrzygający sprawę, opierając się na dokumencie urzędowym, przyjmuje a priori o jego prawdziwości i nie weryfikuje go z urzędu, mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości związanych z wydaniem osobie nieuprawnionej dokumentu urzędowego, który może zawierać informacje niezgodne z prawdą, a przy tym, których istnieniu zaprzeczyły obie strony postępowania z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji p o s t a n a w i a: 1) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności: a) art. 77 § 1 pkt 1 i § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.) w zakresie, w jakim do-puszcza możliwość delegowania przez Ministra Sprawiedliwości i prezesa są-du apelacyjnego sędziego do pełnienia obowiązków w szczególnie uzasadnio-nych wypadkach w sądzie instancji wyższej niż ta, która jest wskazana w ak-cie powołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, OTK ZU B/2019 Ts 2/18 poz. 245 2 b) art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie, w jakim sąd rozstrzygają-cy sprawę, opierając się na dokumencie urzędowym, przyjmuje a priori o je-go prawdziwości i nie weryfikuje go z urzędu, mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości związanych z wydaniem osobie nieuprawnionej dokumentu urzędowego, który może zawierać informacje niezgodne z prawdą, a przy tym, których istnieniu zaprzeczyły obie strony postępowania z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakre-sie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 grudnia 2017 r. (data nadania), spółka MKS sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca, spółka, MKS sp. z o.o.) wystąpiła z żądaniami przytoczonymi na tle następującego stanu faktycznego, usta-lonego w oparciu o uzasadnienia przedłożonych Trybunałowi postanowień sądów powszech-nych: 1.1. Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z 5 kwietnia 2012 r. (sygn. akt […]), odda-lił złożone przez spółkę zażalenie na koszty określone w związku z postępowaniem, jakie toczyło się przed Sądem Rejonowym w T. (sygn. akt […]). 1.2. W związku z orzeczeniem w sprawie kosztów, o którym mowa w pkt 2.1. skarżą-ca wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności tego orzeczenia z prawem oraz sporządzenia skargi konstytucyj-nej. Postanowieniem z 6 listopada 2012 r. (sygn. akt […]) wniosek został oddalony przez Sąd Rejonowy w T. Zażalenie spółki na wyżej wskazane postanowienie zostało oddalone posta-nowieniem Sądu Okręgowego w K. z 11 kwietnia 2013 r. (sygn. akt […]). 1.3. Skarżąca złożyła następnie wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi konstytucyjnej. Sąd Rejonowy w T., postanowieniem z 28 maja 2013 r. (sygn. akt […]), oddalił wniosek spółki. Złożone przez skarżącą zażalenie na to postanowienie zosta-ło oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 4 września 2013 r. (sygn. akt […]). 1.4. Spółka ponownie złożyła wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 20 grudnia 2013 r. wniosek został uwzględniony (sygn. akt […]), a ustanowiony pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej. 1.5. W kolejnym wniosku o ustanowienie pełnomocnika skarżąca – dowodząc, że w wyniku przeprowadzonego postępowania to nie sąd, lecz pełnomocnik wydał orzeczenie w sprawie – zażądała ustanowienia dla niej nowego pełnomocnika. Wniosek ten został odda-lony przez referendarza sądowego Sądu Rejonowego w T. postanowieniem z 12 czerwca 2014 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, że opinia prawna nie stanowi ostatecznego orzeczenia w rozumieniu ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybu-nale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.). Postanowieniem z 8 sierpnia 2014 r. Sąd Rejonowy w T. utrzymał w mocy powyższe postanowienie. OTK ZU B/2019 Ts 2/18 poz. 245 3 1.6. Pismem z 26 sierpnia 2015 r. skarżąca podtrzymała żądanie ustanowienia pełno-mocnika, domagając się jednocześnie od Skarbu Państwa kwoty 162 zł tytułem odszkodowa-nia za bezprawne naruszenie konstytucyjnego prawa do złożenia skargi konstytucyjnej. Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z 16 marca 2016 r. (sygn. akt […]), oddalił powódz-two skarżącej. Zdaniem Sądu spółka nie wykazała, że orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt […] było oczywiście niezgodne z prawem. Nie wykazała również jakiejkolwiek powstałej po jej stronie szkody majątkowej pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z tym orzeczeniem ani też, by doszło do naruszenia dóbr osobistych i w związku z tym działaniem została spółce wyrządzona szkoda niemajątkowa. W zażaleniu skarżąca podniosła zarzut nieważności postępowania, do którego w jej ocenie doszło na skutek tego, że wyrok w sądzie pierwszej instancji wydał sędzia Sądu Rejo-nowego w T. delegowany do Sądu Okręgowego w K. Jej zdaniem przepis, na podstawie któ-rego nastąpiła delegacja sędziego, jest niezgodny z Konstytucją. W oparciu o swoją wiedzę wyraziła również wątpliwości co do uprawnień pełnomocnika pozwanego do reprezentacji strony w procesie i wnioskowała o zobowiązanie go do wykazania, iż spełnia kryteria wyni-kające z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypo-spolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261, ze zm.; dalej: u.P.G.). Sąd Apelacyjny w K., wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił złożoną przez skarżącą apelację od wyroku sądu pierwszej instancji. Sąd ten, odmawiając wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w określonym zakresie, wskazał na wy-rok TK z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, w którym Trybunał uznał za zgodną z Konstytu-cją normę umożliwiającą oddelegowanie sędziego za jego zgodą do wykonywania czynności orzeczniczych w innym sądzie. Uznał również, że w prerogatywach sądu nie leży badanie, czy radca Prokuratorii Generalnej spełnia wymogi u.P.G., jako że tylko osoba spełniająca wymogi ustawy może zostać mianowana na to stanowisko. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki jej dopuszczalności, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a doprecyzowane w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa-nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). 2. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia uczyniono następujące przepisy: 1) art. 77 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech-nych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.; dalej: p.u.s.p.), który stanowi: „Minister Sprawie-dliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych: 1) w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyższym, mając na względzie racjonalne wykorzy-stanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów (…)”, 2) art. 77 § 9 p.u.s.p., który stanowi, że „w szczególnie uzasadnionych wypadkach prezes sądu apelacyjnego może delegować sędziego sądu rejonowego albo sędziego sądu okręgowego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie wyższym, po uzyskaniu zgody sę-dziego i kolegium sądu, do którego ma nastąpić delegowanie, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów działających na obszarze apelacji; łączny okres delegowania nie może przekroczyć 14 dni w ciągu roku”, OTK ZU B/2019 Ts 2/18 poz. 245 4 3) art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.), w brzmieniu: „[s]ąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny”, 4) art. 244 § 1 k.p.c. w myśl którego: „dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisa-nej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w za-kresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone”. 3. Skarżąca uzasadniła postawione zarzuty w następujący sposób: 3.1. Zdaniem spółki, instytucja delegowania sędziego za jego zgodą do czasowego pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie niż ten, który został wskazany w akcie powo-łania (art. 77 § 1 pkt 1 i § 9 p.u.s.p.) nasuwa zastrzeżenia z punktu widzenia konstytucyjnej zasady wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W skardze podniesiono, że każdy ma prawo do sądu właściwego, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego. Skarżąca na poparcie po-wyższego wskazuje uzasadnienie wyroku Trybunału z 14 kwietnia 1999 r.(sygn. K 8/99). Z uwagi na treść zaskarżonych przepisów należy przyjąć, że w skardze szczególny akcent położono na – wywiedzione z art. 45 ust. 1 Konstytucji – uprawnienie do uzyskania orzecze-nia od sądu właściwego, który skarżąca utożsamia z sędzią uprawnionym do orzekania w są-dzie określonego szczebla. Skarżąca stwierdziła też, że przewidziane w art. 77 § 1 p.u.s.p. uprawnienie Ministra Sprawiedliwości, jako przedstawiciela władzy wykonawczej do wpływania na władzę sądow-niczą za pomocą instytucji delegacji, narusza zasadę równowagi i trójpodziału władz wynika-jącą z art. 10 Konstytucji, jak również wyłączne uprawnienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do powoływania sędziego, wyrażone w art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. Dodała, że zaskarżona norma pozostaje w sprzeczności również z wyłączną kompe-tencją Prezydenta do powoływania osób do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, przewidzianą w art. 55 § 3 p.u.s.p. 3.2. W opinii skarżącej art. 117 § 5 k.p.c. jest niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1, a także art. 188 ust. 5 Konstytucji. Spółka podnosząc powyższy zarzut odnosi się do sytuacji, gdy ustanowiony postano-wieniem Sądu Rejonowego w T. z 20 grudnia 2013 r. (sygn. akt […]) pełnomocnik wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej. Następnie zaś postanowieniem z 12 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego w T. oddalił wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej wskazując, że w sprawie, której wniosek dotyczy nie wydano ostatecznego wyroku przez sąd powszechny lub organ publiczny, gdyż zarzuty dotyczą opinii wydanej przez radcę prawnego (sygn. akt […]). W skardze podniesiono, że oddalenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej przez referendarza sądowego (na podsta-wie art. 117 § 5 k.p.c.) w sprawie o sygn. akt […] jest naruszeniem wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego do oceny dopuszczalności i istnienia podstaw skargi konstytu-cyjnej. Skarżąca dowodzi, że ani asesor sądowy, ani sąd powszechny nie mogą działać w za-kresie wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego, albowiem dochodzi wtedy do na-ruszenia art. 79 ust. 1 i art. 188 pkt 5 Konstytucji. 3.3. Skarżąca wskazała, że sąd, działając w zgodzie z art. 244 § 1 k.p.c., nie ma prawa zbadać dokumentu urzędowego pod kątem zgodności z prawdą zawartych w nim oświadczeń, nawet wobec uzasadnionych ku temu przesłanek. Jej zdaniem uniemożliwia to realizację za-sady demokratycznego państwa prawa wynikającej z art. 2 Konstytucji oraz przeczy prawu do OTK ZU B/2019 Ts 2/18 poz. 245 5 sądu, wyrażonemu w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przytacza też m.in. takie stanowisko doktryny, zgodnie z którym w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji aspekty związane z szybkością i sprawno-ścią załatwienia sprawy powinny być postrzegane jako drugorzędne w relacji do aspektów odnoszących się do rzetelnego rozpatrzenia sprawy. 4. W zakresie powołanych w skardze jako wzorce: art. 10 ust. 1 (zasada trójpodziału władzy) i ust. 2 (organy sprawujące władzę), art. 144 ust. 3 pkt 17 (prerogatywa Prezydenta) oraz art. 188 (właściwość rzeczowa Trybunału Konstytucyjnego) Konstytucji, należy stwier-dzić, że powyższe przepisy w ogóle nie wyrażają praw i wolności obywatela (zob. kolejno postanowienia TK z: 26 listopada 2015 r., sygn. Ts 272/15, OTK ZU B/2016, poz. 531; 3 grudnia 2008 r., sygn. Ts 17/08, OTK ZU B/2009, poz. 44; 3 października 2013 r., sygn. Ts 67/12, OTK ZU B/2014, poz. 20). Trybunał wskazuje, że są to przepisy o charakterze ustrojowym i nie stanowią źródła praw lub wolności jednostki w rozumieniu art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej. Tym samym skardze, w zakresie badania zgodności art. 77 § 1 ust. 1 i § 9 p.u.s.p. z art. 10 Konstytucji oraz z art. 144 ust. 3 pkt 17, a także art. 117 § 5 k.p.c. z art. 10 oraz art. 188 pkt 5 Konstytucji, na-leżało odmówić nadania dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 5. W ocenie Trybunału, zarzuty przedstawione na poparcie niekonstytucyjności art. 117 § 5 k.p.c. nie mają związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]), wskazanym jako orzeczenie ostateczne w sprawie. Postępowanie zakończone powyższym orzeczeniem dotyczyło bowiem kwestii odszkodowawczych w związku z zarzucaną przez skarżącą bezprawnością wydanego wcześniej orzeczenia. Należy zauważyć, że zarzuty sformułowane w ramach żądania badania konstytucyjno-ści art. 117 § 5 k.p.c. odnoszą się de facto do podjętych na jego podstawie orzeczeń, wyda-nych w ramach postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 8 sierpnia 2014 r. (sygn. akt […]). Oznacza to, że złożenie skargi w powyższym zakresie nastąpiło po ustawowym terminie. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konsty-tucyjna może być złożona w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku, w którym ostatecznie orzeczono o prawach i wolnościach skarżącego. Jest to podstawą odmowy nadania biegu skardze w zakresie, w jakim stawia zarzut niezgodności art. 117 § 5 z art. 79 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, na podstawie art. 77 ust. 1 w związku art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. 6. Skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim dotyczy badania zgodności art. 77 § 1 ust. 1 i § 9 p.u.s.p. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, oraz art. 244 k.p.c. § 1 z art. 45 ust. 1 Konsty-tucji spełnia wymogi formalne do nadania jej dalszego biegu. 6.1. Skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżącej radca prawny, wyznaczony do sprawy przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K., postanowieniem referendarza sądowe-go w Sądzie Rejonowym w T. z 13 września 2017 r. (sygn. akt […]). 6.2. Spółka wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK), ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) jest prawomocny i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki za-skarżenia. 6.3. Skarżąca dochowała trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi zastrzeżone-go w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, gdyż powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostało jej OTK ZU B/2019 Ts 2/18 poz. 245 6 doręczone 24 lipca 2017 r. Od tej daty rozpoczął bieg trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej. Termin ten uległ zawieszeniu 27 lipca 2017 r., czyli w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (trwał 3 dni). Po wydaniu przez sąd 13 września 2017 r. postanowienia o usta-nowieniu pełnomocnika z urzędu, Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. w piśmie z 2 paź-dziernika 2017 r. wyznaczyła imiennie pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Pismo to pełnomocnik skarżącej otrzymał 19 października 2017 r. Rozpoczęcie dalszego bie-gu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej nastąpiło 20 października 2017 r. Do jego upływu pozostało 87 dni, czyli termin do wniesienia skargi konstytucyjnej upływał 14 stycz-nia 2018 r. natomiast skarga została wniesiona do Trybunału 28 grudnia 2017 r. (data nada-nia). 6.4. Trybunał stwierdza, że skarżąca w zakresie określonym w pkt 6 niniejszego po-stanowienia prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskaza-ła, jakie konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także uzasadniła sformułowany w skardze zarzut (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 6.5. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowany przez skarżącą za-rzut nie jest oczywiście bezzasadny, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – po-stanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg we wskazanym zakresie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażale-nia na pkt 2 postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.