Ts 2/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 grudnia 2019 r. Pozycja 270 POSTANOWIENIE z dnia 16 października 2019 r. Sygn. akt Ts 2/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej C.G. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.) rozumianych w ten sposób, że „umożliwiały nabycie przed wejściem w życie art. 3051-art. 3054 kc w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (art. 75 ust. 1 według oznaczenia w tekście pierwotnym ustawy) lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami”, z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 1 i 2; art. 37 ust. 1 i art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 grudnia 2018 r. (data nadania) C.G. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący 25 lipca 2014 r. wniósł o ustanowienie na nieruchomości stanowiącej jego własność odpłatnej służebności przesyłu, polegającej na eksploatacji sieci przesyłowej należącej do Enea Operator Sp. z o.o. Sąd Rejonowy w P. Wydział I Cywilny postanowieniem z 10 października 2017 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego) oddalił wniosek skarżącego uznawszy, że Energetyka Poznańska S.A. (poprzednik prawny uczestnika postępowania – Enea Operator Sp. z o.o.), jako posiadacz w dobrej wierze, nabyła przez zasiedzenie, z dniem 31 grudnia 1994 r., służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności prze- OTK ZU B/2019 Ts 2/19 poz. 270 2 syłu. Natomiast w przypadku przyjęcia złej wiary posiadacza, termin ten upłynąłby 31 gru-dnia 2004 r. Powyższe orzeczenie zostało zmienione, w zakresie zasądzonych kosztów postępowania, postanowieniem Sądu Okręgowego w P. Wydział XV Cywilny Odwoławczy z 17 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 1 sierpnia 2019 r. skarżący zo-stał wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: sprecyzowanie, czy skarżący kwestionuje również konstytucyjność art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145; dalej: k.c.); wskazanie, jakie konsty-tucyjne prawa lub wolności skarżącego wynikają z powołanych w petitum skargi konstytu-cyjnej wzorców kontroli i w jaki sposób zostały one naruszone przez zakwestionowane prze-pisy; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi pra-wami lub wolnościami skarżącego; doręczenie oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu i czterech kopii: pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wnie-sienia skargi konstytucyjnej, a także do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, a także postanowienia Sądu Rejonowego oraz dokumentu po-świadczającego datę doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego. W piśmie procesowym z 19 sierpnia 2019 r. (data nadania) skarżący usunął braki formalne skargi. Skarżący wskazuje, że wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w orzecznic-twie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służeb-ności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) narusza podstawowe reguły wykładni, pomija wolę ustawodawcy oraz uchybia zasadzie niedziałania prawa wstecz określonej w art. 3 k.c. Skar-żący podkreśla, że retroaktywne stosowanie powyższej wykładni jest niezgodne z zasadą lojalności Państwa względem obywateli, ponieważ dopuszcza ona bieg terminu zasiedzenia przeciwko właścicielowi nieruchomości w sytuacji, w której przed 2008 r. nie przysługiwało mu żadne skuteczne roszczenie mogące przerwać ten bieg. Wskutek powyższego, zdaniem skarżącego, wykładnia Sądu Najwyższego narusza prawo własności, zasady demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności oraz rów-ności. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: – art. 292 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145; dalej: k.c.) o następującej treści: „Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy po-lega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieru-chomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio”; – art. 172 § 1 k.c. o następującej treści: OTK ZU B/2019 Ts 2/19 poz. 270 3 „Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posia-da nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzy-skał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie)”; – art. 285 § 1 i 2 k.c. o następującej treści: „§ 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieru-chomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w sto-sunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążo-nej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości wład-nącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa)”; „§ 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nie-ruchomości władnącej lub jej oznaczonej części”; – art. 352 § 1 k.c. o następującej treści: „Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności”. 3. Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące prze-kazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż: 1) została sporządzona w imieniu skarżącego przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK); 2) skarżący: a) wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), albowiem wyrok Sądu Okręgowego w P. Wydział XV Cywilny Odwoławczy z 17 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) jest prawomocny i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia; b) dochował terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK); c) prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazując, które konstytucyjne prawa i wolności i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) oraz przedstawił w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusu-walnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, zaś sformu-łowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.