Ts 200/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 lutego 2016 r. Pozycja 90 POSTANOWIENIE z dnia 9 września 2015 r. Sygn. akt Ts 200/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.R. w sprawie zgodności: art. 3941 § 2 i art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po-stępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospo-litej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE We wniosku złożonym 22 maja 2015 r. (data nadania) R.R. (dalej: skarżący) zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej i powołał się na zaświadcze-nie lekarskie stwierdzające niezdolność do pracy w dniach od 15 do 18 maja 2015 r. Do wnio-sku dołączył skargę konstytucyjną, w której wystąpił o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.), w zakresie, w jakim ogranicza on prawo zaskarżenia postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej; po drugie, art. 3942 § 1 k.p.c., w zakresie, w jakim nie wymienia on wśród podlegających za-skarżeniu postanowień sądu II instancji postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Skarżą-cy wniósł o ustalenie nieistnienia po jego stronie obowiązku zwrotu świadczenia pieniężnego w kwocie 59 784,24 zł, przyznanego tytułem pomocy finansowej udzielonej funkcjonariu-szowi służby więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Wyrokiem z grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił w całości powództwo. Wyrokiem z kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił apelację skarżącego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomoc-nikowi skarżącego 12 maja 2014 r. Pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną 9 września 2014 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Postanowieniem z września 2014 r. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił wniosek o przywrócenie terminu i odrzucił skargę kasa-cyjną. Skarżący zaskarżył to postanowienie w całości. Sąd Najwyższy postanowieniem ze OTK ZU B/2016 Ts 200/15 poz. 90 2 stycznia 2015 r. odrzucił zażalenie w części zaskarżającej postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a w pozostałej części zażalenie od-dalił. Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądowym postanowienie o od-daleniu wniosku o przywrócenie terminu nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie i w związku z tym nie przysługuje na nie zażalenie na podstawie art. 3941 § 2 k.p.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy, zaskarżalne jest postanowienie o odrzuceniu środka zaskarżenia i w ramach kwestionowania tego rozstrzygnięcia można złożyć wniosek o poddanie − na pod-stawie art. 380 k.p.c. − kontroli pośredniej postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy stwierdził, że wniosek taki nie został sformułowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który wniósł zażalenie. Zdaniem skarżącego w sytuacji, w której sąd II instancji rozstrzyga jakąś kwestię po raz pierwszy, wydane orzeczenie powinno – zgodnie z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji – podlegać kontroli instancyjnej w każdym przypadku. Jak podkreśla skar-żący, wyłączenie kontroli instancyjnej zamknęło mu drogę do sądu (art. 77 ust. 2 Konstytu-cji). Zdaniem skarżącego niezgodne z Konstytucją jest przyjęcie, że postanowienie o oddale-niu wniosku o przywrócenie terminu jest postanowieniem wpadkowym (niemającym charak-teru orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie) i nie przysługuje na nie zażalenie na podstawie 3941 § 2 k.p.c. Skarżący uważa, że nie można uznać tego postanowienia za wy-łącznie formalne, ponieważ zamyka ono drogę do weryfikacji merytorycznego rozstrzygnię-cia przez SN. „Z ostrożności procesowej” skarżący wniósł o zbadanie zgodności z Konstytu-cją także art. 3942 § 1 k.p.c., który wśród zaskarżalnych postanowień wpadkowych sądu II instancji nie wymienia postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wniósł także o wydanie postanowienia tymczasowego wstrzymującego wy-konanie wyroku Sądu Okręgowego w Ś. z kwietnia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna jest więc dopuszczalna tylko wtedy, gdy są spełnione łącznie następujące przesłanki. Po pierwsze, zaskarżony przepis jest podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Po trzecie, źródłem naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. W myśl art. 46 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna, gdy jej braki nie zostały uzupełnione w określonym terminie lub gdy występują przesłanki, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstępne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał stwierdza, że złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Skarżący nie dochował bowiem trzymiesięcznego OTK ZU B/2016 Ts 200/15 poz. 90 3 terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w rozpatrywanej sprawie rozpoczął się 16 lutego 2015 r. i upłynął 16 maja 2015 r. Skarga została wniesiona 22 maja 2015 r., a zatem po terminie. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym przywróceniu (zob. m.in. postanowienia TK z: 4 kwietnia 2014 r. i 25 czerwca 2014 r., Ts 5/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 245 i 246). W razie jego upływu uprawnienie skarżącego do wniesienia skargi konstytucyjnej wygasa. Złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu nie może więc wywołać pożądanego przez skarżącego skutku. Trybunał przypomina, że wprawdzie na podstawie art. 20 ustawy o TK w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed TK stosuje się odpowiednio przepisy k.p.c., jednakże odpowiednie stosowanie przepisów oznacza, że niektóre z tych unormowań w ogóle nie znajdują zastosowania − bądź z uwagi na odmienną regulację danego zagadnienia w ustawie o TK, bądź z powodu ich nieadekwatności (bezprzedmiotowości) w tym postępowaniu. Z uwagi na materialnoprawny charakter terminu do złożenia skargi konstytucyjnej nie znajdują więc zastosowania przepisy k.p.c. o przywracaniu terminów (art. 168-172 k.p.c.). Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Niezależnie jednak od powyższego Trybunał stwierdza, że skarżący nie uprawdopodobnił zarzucanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych przez zaskarżone przepisy. Jak wynika z wydanego w sprawie skarżącego postanowienia Sądu Najwyższego ze stycznia 2015 r. i przywołanego w nim orzecznictwa, skarżący mógł kwestionować rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – mógł bowiem zaskarżyć postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej i wnieść o dokonanie kontroli postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 380 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem na wniosek strony sąd rozpoznający zażalenie rozpatruje również te postanowienia sądu niższej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że gdyby pełnomocnik skarżącego prawidłowo (tzn. zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym) wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej i złożył wniosek, o którym mowa w art. 380 k.p.c., postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zostałoby poddane kontroli przez Sąd Najwyższy. Zarzut skarżącego dotyczący braku możliwości poddania kontroli instancyjnej postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy zatem uznać za nieuprawdopodobniony. Jednocześnie Trybunał przypomina, że skarga nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (zob. postanowienia TK z: 23 listopada 2009 r., Ts 41/09, OTK ZU nr 1/B/2010, poz. 43; 18 września 2012 r., Ts 207/10, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 23; 24 lutego 2014 r. i 18 marca 2015 r., Ts 289/13, OTK ZU nr 2/B/2015, poz. 135 i 136). W tym stanie rzeczy Trybunał – na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o TK i art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – postanowił jak w sentencji. W związku z powyższym wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgo-wego w Ś. z kwietnia 2014 r. należało pozostawić bez rozpoznania.