Ts 202/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 13 listopada 2019 r. Pozycja 209 POSTANOWIENIE z dnia 18 lipca 2019 r. Sygn. akt Ts 202/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Der Grüne Punkt – Duales System Deutschland GmbH z siedzibą w Kolonii (Niemcy) w sprawie zgodności: art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410) z: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji, a „w przypadku, gdyby Trybunał uznał, iż całkowita niezgodność z powyższymi przepisami nie występuje”: art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410), interpretowanego w ten sposób, że „przejawem złej wiary jest dokonanie zgłoszenia znaku towarowego przez podmiot, któremu przysługuje już prawo do podobnego bądź identycznego znaku towarowego zgłoszonego z wcześniejszym pierwszeństwem, gdy w sto-sunku do wcześniejszego znaku towarowego toczy się postępowanie o jego wygaśnięcie z powodu nieużywania; a w konsekwencji uniemożliwienie rejestracji nowego znaku towarowego podmiotowi, któremu przysługuje już prawo do wcześniejszego znaku towarowego, gdyż badaniu przesłanki złej wiary podlega okoliczność używania innych znaków towarowych przez podmiot dokonujący zgłoszenia”, z: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, b) art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 październi-ka 2017 r. (data nadania) Der Grüne Punkt – Duales System Deutschland GmbH z siedzibą w Kolonii, Niemcy (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji ni-niejszego postanowienia. OTK ZU B/2019 Ts 202/17 poz. 209 2 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżąca dysponowała zarejestrowanym w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy) znakiem nr IR – 585713, który 18 lutego 2005 r. został zgłoszony do wygaszenia. 12 kwietnia 2006 r. skarżąca zgłosiła do ochrony nowy znak towarowy graficzny do oznaczania towarów i usług w klasach 1-45. Decyzją z 4 marca 2008 r. Urząd Patentowy udzielił skarżącej prawa ochronnego na ten znak o numerze R-202501. Biosystem Elektrorecykling S.A. z siedzibą w Krakowie (dalej: spółka) 27 lutego 2009 r. wniosła sprzeciw od powyższej decyzji. Jako podstawę sprzeciwu wskazała m.in. art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (ów-cześnie: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, ze zm.). Spółka podniosła, że sporny znak towarowy został zgłoszony do ochrony w toku postępowania o stwierdzenie wygaśnięcia praw do identycznego znaku towarowego skarżącej (zarejestrowanego pod numerem IR-585713). Zdaniem spółki zgłoszenia nowego znaku dokonano w celu uniknięcia konsekwencji wygaśnięcia praw ochronnych skarżącej do ww. znaku. Decyzją z 29 października 2013 r. (sygn. Sp. 42/11) Urząd Patentowy unieważnił prawo ochronne na znak towarowy o numerze R-202501 uznając, że jego zgłoszenia dokonano w złej wierze. Skarżąca wniosła skargę na decyzję Urzędu Patentowego w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy graficzny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA). Wyrokiem z 23 marca 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2084/14) WSA oddalił skargę. W uzasadnieniu podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, zgodnie z którym zgłoszenia spornego znaku dokonano w złej wierze przede wszystkim dlatego, że nastąpiło ono w toku postępowania o stwierdzenie wygaśnięcia należących do skarżącej praw ochronnych na znaki bardzo podobne do spornego znaku, które przeznaczone były do oznaczania zbliżonych towarów i usług. Podzielił też pogląd Urzędu Patentowego, iż zgłoszenie nowego znaku miało na celu przedłużenie ochrony. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 23 czerwca 2017 r. (sygn. akt II GSK 2521/16). 3. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej podano, że posłużenie się przez ustawodawcę w treści art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysło-wej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410; dalej: p.w.p.) przesłanką złej wiary (klauzula generalna) jako podstawą odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy narusza jedną z naczel-nych zasad demokratycznego państwa prawa, jaką jest zasada określoności prawa. Zdaniem skarżącej kwestionowany przepis nakazuje sądowi dokonanie subiektywnej oceny okoliczno-ści faktycznych sprawy, nie zapewniając jednolitej interpretacji zawartej w nim normy. Skut-kuje to niezgodnością art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. z konstytucyjnym prawem do sądu, które łączy się z gwarancją przewidywalności linii orzeczniczej w procesie stosowania prawa i możliwością samodzielnej oceny przez skarżącą szans na korzystne rozstrzygnięcie jej sprawy. Zrównanie – na podstawie zaskarżonego przepisu – dokonania zgłoszenia znaku to-warowego podobnego lub identycznego do znaku, co do którego zgłaszającemu przysługuje prawo ochronne, a nieużywanego, z wystąpieniem złej wiary po stronie zgłaszającego narusza istotę ochrony własności i praw majątkowych. Skarżąca twierdzi, że używanie oznaczenia handlowego w obrocie nie jest przesłanką, której spełnienie jest wymagane w celu uzyskania nowego prawa ochronnego. Jak bowiem zauważyła, dopiero wieloletnie nieużywanie znaku towarowego w obrocie uznawane jest przez ustawodawcę za racjonalną przesłankę umożli-wiającą wydanie orzeczenia o wygaśnięciu prawa (art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p.). Podała, że każdy podmiot trzeci może skutecznie dokonać zgłoszenia nowego znaku towarowego, po-dobnego lub identycznego do istniejącego, natomiast uprawnienie takie nie przysługuje jedy- OTK ZU B/2019 Ts 202/17 poz. 209 3 nie podmiotowi posiadającemu już podobny znak towarowy zgłoszony z wcześniejszą datą. Ten uprawniony jest ponadto jedynym podmiotem, w stosunku do którego bada się przesłan-kę używania wcześniejszego znaku towarowego, co prowadzi do jego dyskryminacji w sto-sunku do innych podmiotów. Zdaniem skarżącej, mimo że art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. został uchylony przed wnie-sieniem skargi, to kontrola jego konstytucyjności jest dopuszczalna, gdyż przepis ten stanowi źródło naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącej. Ma on ponadto treść norma-tywną tożsamą z treścią obecnie obowiązującego art. 1291 ust. 1 pkt 6 p.w.p. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź gdy nie usunięto w terminie braków formalnych skargi (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). W skardze konstytucyjnej skarżący powinien wykazać związek pomiędzy trzema ele-mentami: zaskarżonym przepisem, ostatecznym orzeczeniem wydanym w sprawie skarżącego i naruszeniem jego konstytucyjnych praw (art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK). Niedopełnienie tego warunku skutkuje uznaniem, że skarga nie spełnia warunków formalnych nadania jej dalszego biegu. 2. Skarżąca podała, że „przedmiotem niniejszej skargi jest konstrukcja normatywna o charakterze generalnym, tj. klauzula generalna złej wiary” (s. 8 skargi), a naruszenia praw podmiotowych upatruje przede wszystkim w niedookreśloności zaskarżonej normy. Podnio-sła, że kwestionowany przepis nie spełnia standardów konstytucyjnych, ponieważ nie zawiera żadnych dodatkowych dyrektyw ani przesłanek, które należy wziąć pod uwagę rozpatrując złą wiarę podmiotu zgłaszającego znak towarowy, a tym samym nakazuje sądowi dokonanie su-biektywnej oceny okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że posługiwanie się przez prawodawcę zwrota-mi niedookreślonymi (klauzulami generalnymi) jest konieczne w każdym systemie prawnym. Zwroty takie służą uelastycznieniu systemu oraz zapewnieniu organom stosującym prawo pewnej swobody decyzyjnej. Nie można więc stawiać zarzutu naruszenia Konstytucji jedynie na podstawie stwierdzenia, że użyty w przepisie zwrot ma charakter nieostry. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, ustawodawca ma prawo posłużyć się zwrotami nie-dookreślonymi, dającymi sądom możliwość wyważonej, zindywidualizowanej oceny kon-kretnej sprawy. Nie stanowi to naruszenia Konstytucji przez prawodawcę i pozostaje w grani-cach konstytucyjnej swobody regulacji, nakładając jednocześnie na organy stosujące prawo, w tym wypadku sądy, obowiązek wypełnienia tych zwrotów treścią oraz rzetelnego uzasad-nienia komunikowanego adresatom rozstrzygnięcia (zob. np. wyroki TK z: 17 października 2000 r., sygn. SK 5/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 254 i 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29). Zgodnie z treścią zaskarżonego art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410, ze zm.; dalej: p.w.p.), nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, jeżeli zostały zgłoszone do Urzędu Patentowego w złej wierze w celu uzyskania ochrony. OTK ZU B/2019 Ts 202/17 poz. 209 4 Posłużenie się przez ustawodawcę w treści zakwestionowanego przepisu klauzulą ge-neralną złej wiary nie oznacza, że sądy w dowolny sposób nadają jej treść normatywną. W doktrynie przyjmuje się bowiem, że dla stwierdzenia przesłanki złej wiary niewystarczają-ce jest stwierdzenie wystąpienia jedynie czynnika subiektywnego w oderwaniu od obiektyw-nych okoliczności towarzyszących zachowaniu zgłaszającego znak towarowy. Szczególną uwagę zwraca się przy tym na cel działania zgłaszającego, jako istotny czynnik decydujący o wystąpieniu złej wiary (zob. E. Nowińska, M. du Vall, Pojęcie złej wiary w prawie znaków towarowych, [w:] E. Wiłko (red.), Księga pamiątkowa z okazji 85-lecia ochrony własności przemysłowej w Polsce, Warszawa 2003, s. 145; U. Promińska, Prawo własności przemysło-wej, Warszawa 2004, s. 207; J. Sitko, Komentarz do art. 131, uwagi 39-41, [w:] T. Demen-decki (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, LEX/el. 2015). 3. Ponadto, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, skarżąca kwestionuje w istocie nie treść art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p., lecz sposób jego zastosowania w indywidualnej sprawie. Skarżąca uważa, że „art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. stosowany przez Urząd Patentowy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny w ten sposób, iż odbiera zgłaszającemu możliwość uzyskania prawa ochronnego na znak to-warowy […] prowadzi […] do naruszenia zasady ochrony praw majątkowych […]” (s. 14 skargi). Argumentacja skarżącej zmierza do wykazania, że Naczelny Sąd Administracyjny przypisał skarżącej działanie w złej wierze, co doprowadziło do naruszenia jej konstytucyj-nych praw podmiotowych. Tymczasem tak sformułowany zarzut nie może być rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny. Nie pełni on bowiem funkcji kolejnej instancji odwoławczej, nie bada zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć podjętych przez orzekające organy i sądy. Kontroli Trybunału podlega nie prawidłowość ustaleń dokonanych przez organy ad-ministracji publicznej oraz sądy i dokonana przez nie ocena, czy też sposób prowadzenia przez nie postępowania bądź zastosowanie lub odmowa zastosowania obowiązujących prze-pisów, lecz jedynie konstytucyjność tych przepisów. Trybunał Konstytucyjny jest bowiem sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami. Pomimo, że praktyka stosowania prawa, w tym również ta wadliwie ukształtowana, pozostaje zasadniczo poza zakresem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, to dopuszczalne jest uczynienie przedmiotem kontroli konstytucyjności normy prawnej dekodowanej z danego przepisu zgodnie z utrwaloną praktyką jego wykładni. Niezbędnie jest zatem wcześniejsze utrwalenie się, ustabilizowanie i upowszechnienie określonego sposobu rozumienia danego przepisu w praktyce jego stosowania, tj. nadanie mu przez organy stosujące prawo określone-go znaczenia (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300 i 21 września 2005 r., sygn. SK 32/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 95 oraz wyroki TK z: 3 października 2000 r., sygn. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188 i 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29). W rozpoznawanej skardze skarżąca nie podjęła próby dostarczenia argumentów uza-sadniających przyjęcie, że istnieje taka właśnie powtarzalna i powszechna metoda wykładni art. 131 ust. 2 pkt. 1 p.w.p. Ograniczyła się ona wyłącznie do przytoczenia stanowiska zajęte-go przez Naczelny Sąd Administracyjny w jej sprawie. Zważywszy na omówioną w punktach 2 i 3 niniejszego uzasadnienia istotę zarzutów niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, Trybunał stwierdza, że skarżąca nie spełni-ła przesłanki uprawdopodobnienia naruszenia jej podmiotowych praw konstytucyjnych, co – w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK – sta-nowi podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK). OTK ZU B/2019 Ts 202/17 poz. 209 5 4. Trybunał odnotowuje ponadto wadliwe oznaczenie przez skarżącą podstaw skargi. 4.1. W przekonaniu skarżącej kwestionowany art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. narusza przy-sługujące jej prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji (powołany przez skarżącą związkowo z art. 2 Konstytucji, tj. z tzw. niesamodzielnym wzorcem konstytucyjności). Trybunał wyjaśnia, że zaskarżony przepis ma charakter materialnoprawny, albowiem określa sytuacje, w których nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia. Natomiast wska-zany przez skarżącą wzorzec kontroli – art. 45 ust. 1 Konstytucji statuujący prawo do sądu – jest źródłem gwarancji procesowych. Art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może więc stanowić wzorca kontroli dla kwestionowanego przepisu, przez co oparty na nim zarzut niekonstytu-cyjności należy uznać za oczywiście bezzasadny. Dodatkowo, skarżąca błędnie utożsamia uzyskanie pożądanego przez siebie rozstrzygnięcia w postępowaniu o unieważnienie jej pra-wa ochronnego na znak towarowy ze „sprawiedliwym rozpatrzeniem sprawy”. Trybunał przypomina, że sam niekorzystny dla skarżącej wynik sprawy nie przesądza jeszcze, że do-szło do naruszenia przysługującego jej prawa do sądu. Wspomniana wyżej oczywista bezzasadność zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 w zwią-zku z art. 2 Konstytucji przez zaskarżony przepis stanowi dodatkową przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w tym zakresie (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4.2. Skarżąca uważa ponadto, że art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. narusza jej prawo ochron-ne na znak towarowy, które określa jako prawo majątkowe (art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji). W niniejszej sprawie skarżąca nie zakwestionowała jednak możliwości unieważnienia raz przyznanego prawa ochronnego na znak towarowy (zaskarżony przepis nie dotyczy zresz-tą tej kwestii, lecz ustanawia negatywną przesłankę udzielenia prawa ochronnego). Skarżąca nie uprawdopodobniła zatem, że w jej sprawie doszło do naruszenia „istoty ochrony własno-ści” (s. 14 skargi) w odniesieniu do prawa już jej przysługującego. Nie wskazała ponadto żadnego innego prawa majątkowego, wywodzonego z art. 64 Konstytucji, naruszonego przez zaskarżony przepis. Trybunał stwierdza, że w zakresie omawianego zarzutu niekonstytucyjności art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. skarga nie spełnia przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK, co stanowi – niezależną od omówionych w punktach 2 i 3 niniejszego uzasadnienia – podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu w tej części (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.