Ts 203/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 13 marca 2017 r. Pozycja 52 POSTANOWIENIE z dnia 1 marca 2017 r. Sygn. akt Ts 203/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodniczący i sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski Julia Przyłębska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 16 listopada 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej A.K.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 września 2016 r. (data nadania) A.K.W. (dalej: skarżący) zarzucił, że art. 3981 i art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim, „nie przewidują one możliwości zaskarżenia postano-wienia sądu drugiej instancji w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej”, są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, a także z art. 175 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 16 listopada 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 24 listopada 2016 r.) Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu, stwierdziwszy, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne. Zdaniem Trybunału skarżący nie uprawdopo-dobnił naruszenia swych praw wyrażonych w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jak ustalił Trybunał, istota zarzutów sformułowanych w skardze dotyczyła braku ustawowej możliwości instancyjnej kontroli orzeczenia sądu drugiej instancji działającego jako sąd pierwszej instancji. Jednakże, jak orzekł Trybunał w wyroku z 30 marca 2009 r., wydanym w sprawie SK 19/08, „[s]ąd drugiej instancji, który orzeka po raz pierwszy w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania, nie może zostać uznany za sąd pierw-szej instancji. Sąd ten, wydając postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów postę-powania, nie rozstrzyga odrębnej sprawy, ale podejmuje rozstrzygnięcie dotyczące wniesio-nego środka zaskarżenia, rzutujące na możliwość jego merytorycznego rozpoznania. Konsty-tucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania nie wymaga, aby rozstrzygnięcie wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania mu- OTK ZU B/2017 Ts 203/16 poz. 52 2 siało podlegać dalszej kontroli instancyjnej. W tym zakresie stosuje się natomiast ogólny na-kaz ukształtowania postępowania sądowego zgodnie z wymogami sprawiedliwości procedu-ralnej” (OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29). Trybunał zwrócił uwagę na to, że w myśl art. 380 w związku z art. 39821 k.p.c. przy składaniu do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowie-nie sądu apelacyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej, z którego – co wynika z dokumentów dołączonych do skargi – skarżący nie skorzystał, możliwe jest dołączenie przez stronę wnio-sku o rozszerzenie kontroli na postanowienie o odmowie zwolnienia – zarówno w całości, jak i w części – od opłaty od skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN z 28 czerwca 2007 r., sygn. akt IV CZ 38/07, „Legalis” oraz 27 listopada 2013 r., sygn. akt V CZ 61/13, „Legalis”). Rozstrzygnięcia w sprawie opłaty od skargi kasacyjnej podlegają więc kontroli Sądu Najwyższego. Z kolei odnośnie do zarzutu naruszenia art. 175 ust. 1 Konstytucji Trybu-nał zwrócił uwagę na to, że formułuje on zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości i określa ogólnie strukturę sądownictwa. Nie jest on jednak dla skarżącego źródłem wolności lub praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Z tego powodu Trybunał uznał, że skarżący nie wskazał naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. Na margi-nesie Trybunał nadmienił, że w sprawie SK 19/08 zasugerował ustawodawcy rozważenie, czy wzgląd na konieczność zapewnienia możliwie najszerszego dostępu do sądu nie przema-wia za wprowadzeniem rozwiązań umożliwiających sądową kontrolę rozstrzygnięć w przed-miocie zwolnienia od kosztów sądowych wydawanych przez sąd drugiej instancji. Jednak pomimo upływu ponad siedmiu lat od publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw ustawodawca nie podjął czynności zmierzających do zmiany stanu prawnego w tym zakresie. W zażaleniu z 1 grudnia 2016 r. skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału, wniósł o uwzględnienie złożonego środka odwoławczego i skierowanie sprawy do rozpozna-nia na rozprawie. Skarżący zarzucił Trybunałowi „[w]ewnętrzną niespójność w uzasadnieniu odmowy nadania dalszego biegu skardze”. Zdaniem skarżącego polega ona na tym, że z jed-nej strony Trybunał twierdzi, że konieczność zapewnienia możliwie najszerszego dostępu do sądu nie przemawia za wprowadzeniem rozwiązań umożliwiających sądową kontrolę roz-strzygnięć w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, jednak z drugiej strony stwier-dza, iż Konstytucja nie wymaga, aby rozstrzygnięcie wydane po raz pierwszy przez sąd dru-giej instancji w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania musiało podlegać dalszej kon-troli instancyjnej. Skarżący zarzucił także Trybunałowi „[p]ominięcie faktu, iż ustawodawca jednak reagował na każdy wyrok TK w zakresie wytkniętego pominięcia ustawodawczego stanowiącego naruszenie praw konstytucyjnych”; „[n]ietrafne wskazanie na możliwość kon-troli przez Sąd Najwyższy sprawy odmowy zwolnienia od opłaty od skargi kasacyjnej przy rozpoznaniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej”; „[b]łędne uznanie, że w skardze nie wskazano konstytucyjnych praw i nie określono sposobu ich naruszenia”; „[b]łędne uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia swych praw gwarantowanych konstytucyjnie w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji”; „[b]łędne powołanie podstawy prawnej odmowy nadania dalszego biegu skardze”, tj. art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: uchylona ustawa o TK z 2016 r.), a także „[n]ietrafne odmówienie nadania dalszego biegu skardze”, w sytuacji, w której nie była ona oczywiście bezzasadna. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym OTK ZU B/2017 Ts 203/16 poz. 52 3 (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane skargą skarżącego nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wej-ścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia za-żalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytu-cyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedze-niu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 – 8 ustawy o TK). Na eta-pie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 3. Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty sformułowane w zażaleniu nie podważają poczynionych w nim ustaleń i nie zasługują na uwzględnienie z poniżej przedstawionych przyczyn. 4. W związku z zarzutami skarżącego, jakoby Trybunał wskazał niewłaściwą podsta-wę prawną odmowy nadania dalszego biegu skardze, należy przypomnieć, że wstępne rozpo-znanie tego środka służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. W związku z powyższym na etapie wstępnej kontroli Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalsze-go biegu nie tylko wtedy, gdy braki skargi nie zostały uzupełnione w terminie lub gdy skarga jest oczywiście bezzasadna (art. 37 ust. 3 uchylonej ustawy o TK z 2016 r.), lecz także wtedy, gdy występują przesłanki umorzenia postępowania określone w art. 40 ust. 1 pkt 1 lub 3 uchylonej ustawy TK z 2016 r. Powołanie się w zakwestionowanym postanowieniu na art. 40 ust. 1 pkt 1 uchylonej ustawy o TK z 2016 r. nie jest zatem – jak zarzucił skarżący – błędnym powołaniem podstawy prawnej odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Konsekwencją tego, że skarga nie spełnia przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowanych w przepisach ustawowych, jest niedopuszczalność wydania orzeczenia. 5. Odnośnie do pozostałych zarzutów sformułowanych w złożonym środku odwoław-czym Trybunał zauważa, że odnoszą się one przede wszystkim do tej części postanowienia, w której nadmienił on, że w sprawie SK 19/08 zasugerował ustawodawcy wprowadzenie rozwiązań umożliwiających sądową kontrolę rozstrzygnięć w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych wydawanych przez sąd drugiej instancji. Skarżący wydaje się nie zauwa-żać tego, że zamieszczona przez Trybunał jedynie na marginesie sugestia nie miała żadnego znaczenia dla podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu. 6. W dalszej części zażalenia skarżący twierdzi, że – wbrew temu co ustalił Trybunał – wskazał on konstytucyjne prawa, a także określił sposób ich naruszenia. 6.1. Skarżący nie zauważa więc tego, że w postanowieniu z 16 listopada 2016 r. Try-bunał uznał, że skarżący nie dopełnił tego obowiązku tylko w zakresie art. 175 ust. 1 Konsty-tucji. Jak zauważył Trybunał, ten przepis ustawy zasadniczej formułuje zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości i określa ogólnie strukturę sądownictwa. Nie jest on jednak źródłem wolności lub praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zauważa, że w złożonym środku odwoławczym skarżący nie odniósł się do tej kwestii. Podstawowym powodem odmowy nadania skardze dalszego biegu było natomiast ustalenie, że skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia swych praw wyrażonych w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2017 Ts 203/16 poz. 52 4 6.2. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna przysługuje jedynie w przypadku, w którym skarżący wykaże, iż w jego sprawie doszło do naruszenia przysługujących mu praw, u podstaw którego znajduje się niekonstytucyjna treść zaskarżonej regulacji. Skarżący przedmiotem złożonej w Trybunale skargi uczynił art. art. 3981 i art. 3942 § 1 k.p.c. Jak ustalił Trybunał – a czego skarżący nie kwestionuje – istota zarzutów sformułowanych w skardze dotyczy braku ustawowej możliwości instancyjnej kontroli orzeczenia sądu drugiej instancji działającego jako sąd pierwszej instancji w sprawie częściowego zwolnienia od opłaty sądo-wej od skargi kasacyjnej. Tymczasem sąd drugiej instancji, który orzeka po raz pierwszy w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania, nie może zostać uznany za sąd pierw-szej instancji. Do takiego wniosku doszedł Trybunał w cytowanym w postanowieniu z 16 listopada 2016 r. orzeczeniu w sprawie SK 19/08. Trybunał uznał w nim, że sąd ten, wy-dając postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania, nie rozstrzyga od-rębnej sprawy, ale podejmuje rozstrzygnięcie dotyczące wniesionego środka zaskarżenia, rzu-tujące na możliwość jego merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym skarżący nie odniósł się także i do tej kwestii. Zażalenie nie podważa podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, więc Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 ustawy o TK – postanowił jak w sentencji.