Ts 203/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 marca 2024 r. Pozycja 39 POSTANOWIENIE z dnia 14 lutego 2023 r. Sygn. akt Ts 203/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P.K. o zbadanie zgodności: 1) art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naru-szenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowaw-czym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) w zakresie, w jakim: a) „artykuł ten ogranicza prawo wniesienia skargi wyłącznie «w toku postę-powania» rozumianego jako «postępowanie co do istoty spraw[y]», wyłą-czając tym samym możliwość wniesienia skargi w postępowaniu tzw. «in-cydentalnym» wynikającym z tegoż postępowania”, b) „ustawa ta nie przewiduje prawa do skargi na przewlekłość postępowania «incydentalnego»”, c) „ustawa ta nie przewiduje prawa do skargi w zakresie postępowania wywo-łanego skargą wniesioną w trybie tejże ustawy”, c) „ogranicza prawo wniesienia skargi wyłącznie «w postępowaniu, którego skarga dotyczy», wyłączając przy tym prawo wniesienia skargi na przewle-kłość postępowania wywołanego lub wywodzącego się z owego «w postę-powaniu, którego skarga dotyczy» oraz skargi na przewlekłość postępowa-nia ze skargi wywiedzionej” – z art. 45 i art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w po-stępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez pro-kuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki „w zakresie, w jakim ustawa ta nie przewiduje przyznania stronie skarżącej żadnych uprawnień procesowo-skargowych w toku postępowania wynikłego ze złoże-nia skargi z uwagi na nierozpoznanie skargi w terminie wskazanym w art. 11 tejże ustawy”, z art. 45, art. 77 i art. 176 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. OTK ZU B/2024 Ts 203/22 poz. 39 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 września 2022 r. (data nadania), P.K. (dalej: skarżący) – reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia w związku z następującym stanem faktycznym: 1.1. Pismem z 14 lutego 2022 r., wniesionym do Sądu Apelacyjnego w W., skarżący wystąpił ze skargą na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w W. o sygn. akt […] (k. 8 akt o sygn. Ts 203/22). 1.2. Postanowieniem z 30 maja 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w W. odrzucił skargę na przewlekłość postępowania oraz zwrócił skarżącemu opłatę sądową (k. 7 akt o sygn. Ts 203/22). W ocenie sądu „[w] postępowaniu o naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – a takim jest sprawa prowadzona przez Sąd Okręgowy W. o sygn. […] – skarga na przewlekłość postępowania nie przysługuje. Katalog spraw, w których przysługuje skarga zgodnie z ustawą z 17 czerwca 2004 r. o skar-dze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasad-nionej zwłoki [Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.; dalej: ustawa skargowa] (…) ustalić można w oparciu o art. 3 [ustawy skargowej] (…). Chodzi o sprawy, w których zapadają rozstrzy-gnięcia o prawach i obowiązkach stron o charakterze materialnoprawnym. W postępowaniu w przedmiocie przewlekłości nie rozstrzyga się o tych kwestiach. Samodzielna skarga na przewlekłość postepowania prowadzonego ze skargi na przewlekłość jest zatem niedopusz-czalna” (k. 8 akt o sygn. Ts 203/22). 2. Zdaniem skarżącego art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy skargowej naruszają art. 45 i art. 77 Konstytucji w zakresie, w jakim: – „artykuł ten ogranicza prawo wniesienia skargi wyłącznie «w toku postępowania» rozumianego jako «postępowanie co do istoty spraw[y]», wyłączając tym samym możliwość wniesienia skargi w postępowaniu tzw. «incydentalnym» wynikającym z tegoż postępowa-nia”; – „ustawa ta nie przewiduje prawa do skargi na przewlekłość postępowania «incyden-talnego»”; – „ustawa ta nie przewiduje prawa do skargi w zakresie postępowania wywołanego skargą wniesioną w trybie tejże ustawy”; – „ogranicza prawo wniesienia skargi wyłącznie «w postępowaniu, którego skarga do-tyczy», wyłączając przy tym prawo wniesienia skargi na przewlekłość postępowania wywoła-nego lub wywodzącego się z owego «w postępowaniu, którego skarga dotyczy» oraz skargi na przewlekłość postępowania ze skargi wywiedzionej” (k. 2 i 2v akt o sygn. Ts 203/22). Z kolei całej ustawie skargowej skarżący zarzucił naruszenie art. 45, art. 77 i art. 176 Konstytucji „w zakresie, w jakim ustawa ta nie przewiduje przyznania stronie skarżącej żad-nych uprawnień procesowo-skargowych w toku postępowania wynikłego ze złożenia skargi z uwagi na nierozpoznanie skargi w terminie wskazanym w art. 11 tejże ustawy” (k. 2v akt o sygn. Ts 203/22). 3. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 2022 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 1 grudnia 2022 r.) skarżący – na podsta-wie art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. OTK ZU B/2024 Ts 203/22 poz. 39 3 z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organi-zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) – został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie: a) pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego przed Trybunałem Konstytucyjnym w odnie-sieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami), b) odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: – postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 30 maja 2022 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem, – elektronicznego potwierdzenia odbioru wymienionego powyżej orzeczenia Sądu Apelacyjnego. W sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Trybunału 8 grudnia 2022 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżący wykonał powyższe zarządzenie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Stosownie zaś do art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skardze konstytu-cyjnej, jeżeli: – nie spełnia ona wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możli-we (pkt 1); – braki, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie (pkt 2); – jest ona oczywiście bezzasadna (pkt 3). 2. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono: – art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowa-nym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) w brzmieniu: „Strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga doty-czy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wyko-nania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania)”; – art. 5 ust. 1 ustawy skargowej, który stanowi: „Skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła prze-wlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie”; – całą ustawę skargową. Jako wzorce kontroli skarżący powołał: – art. 45 (w uzasadnieniu skargi doprecyzowując, że chodzi o ust. 1 tego przepisu) oraz art. 77 Konstytucji wobec art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy skargowej; – art. 45 i art. 176 (w uzasadnieniu skargi doprecyzowując, że chodzi o ustępy 1 tych przepisów) oraz art. 77 Konstytucji w odniesieniu do całej ustawy skargowej. OTK ZU B/2024 Ts 203/22 poz. 39 4 3. Sformułowane przez skarżącego zarzuty wobec art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 ustawy skargowej należało uznać za oczywiście bezzasadne. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że pojęcie sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, odnosi się do całokształtu postępowania, w którym zapada roz-strzygnięcie o prawach i obowiązkach jednostki. Postępowania incydentalne mają natomiast charakter poboczny, uzupełniający wobec postępowania głównego. O ile – jak wszystkie po-stępowania toczące się przed organami władzy publicznej, które rozstrzygają o prawach i ob-owiązkach podmiotów prywatnych – muszą one odpowiadać wymogom sprawiedliwości pro-ceduralnej, o tyle treść tych wymogów każdorazowo zależy od charakteru danego postępowa-nia (zob. np. wyroki TK z: 31 marca 2009 r., sygn. SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29; 5 lipca 2005 r., sygn. SK 26/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 78 oraz 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33). Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji odnosi prawo do roz-patrzenia sprawy w rozsądnym terminie przede wszystkim do całokształtu postępowania (a więc ostatecznego rozstrzygnięcia danej sprawy włącznie z kwestiami pobocznymi wyma-gającymi rozpoznania w toku postępowania). Dlatego skarga na przewlekłość postępowania obejmuje jedynie możliwość kwestionowania czasu trwania całej procedury, mającej na celu rozstrzygnięcie danej sprawy, nie zaś poszczególnych jej elementów oraz postępowań wpad-kowych (por. postanowienie TK z 1 grudnia 2015 r., sygn. Ts 167/15, OTK ZU B/2016, poz. 71). Przewlekłość postępowania w kwestiach wpadkowych może – co oczywiste – prowa-dzić do opóźnienia postępowania głównego. Nie uzasadnia to jednak twierdzenia, że skarga na przewlekłość postępowania powinna – zgodnie z Konstytucją – obejmować także postę-powania wpadkowe, a jedynie to, iż opóźnienie w prowadzeniu tych postępowań powinno być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu skargi na przewlekłość postępowania głównego. Co więcej, możliwość wnoszenia skargi jedynie na przewlekłość postępowania w danej sprawie jako całości służy ekonomii procesowej – zapobiega bowiem prowadzeniu wielu postępowań w sprawie przewlekłości poszczególnych postępowań incydentalnych oraz – w konsekwencji – dalszemu wydłużaniu się postępowania sądowego. Oczywiście bezzasadne jest więc twier-dzenie skarżącego, że brak możliwości odrębnego złożenia skargi na przewlekłość postępo-wania incydentalnego narusza zasadę sprawiedliwości proceduralnej, prawo do sądu oraz prawo do dochodzenia naruszonych praw na drodze sądowej (por. powołane postanowienie TK w sprawie o sygn. Ts 167/15; zob. także wyrok TK z 22 października 2015 r., sygn. SK 28/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 149). Powyższe – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – pociąga za sobą odmowę na-dania dalszego biegu skardze w części dotyczącej badania zgodności art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy skargowej z art. 45 i art. 77 Konstytucji. 4. Przechodząc do zarzutu niezgodności z Konstytucją całej ustawy skargowej, należa-ło zauważyć, że analizowana skarga konstytucyjna w tej części nie spełnia wymogu formal-nego, określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. W myśl tego przepisu przedmiotem za-skarżenia w trybie skargi konstytucyjnej może być bowiem przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecz-nie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego; tym samym niedopuszczalne jest kwestionowanie całej ustawy lub innego aktu normatywnego (zob. m.in. postanowienia TK z: 22 września 1999 r. i 24 lipca 2000 r., sygn. Ts 86/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 152 i 153 oraz 22 sierpnia 2017 r., sygn. Ts 154/16, OTK ZU B/2017, poz. 197). Z tego też powodu – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – należało odmó-wić nadania dalszego biegu skardze w części dotyczącej badania zgodności całej ustawy skargowej z art. 45, art. 77 i art. 176 Konstytucji. OTK ZU B/2024 Ts 203/22 poz. 39 5 W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.