Ts 215/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 października 2023 r. Pozycja 282 POSTANOWIENIE z dnia 19 lipca 2023 r. Sygn. akt Ts 215/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością […] spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w K. o zba-danie zgodności: art. 3942 § 11 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.) w zakresie, w jakim „unie-możliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądo-wych wydanego przez sąd drugiej instancji”, z art. 2, art. 32, art. 77 ust. 2, art. 45 ust. 1, 64 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 września 2022 r. (data nadania) […] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością […] spółka komandy-towo-akcyjna z siedzibą w K. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wy-boru – wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 24 czerwca 2021 r. (sygn. akt […]) skarżąca wniosła apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty sądowej od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z 24 lutego 2022 r. (sygn. akt […]). Pismem z 11 marca 2022 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręcze-nie uzasadnienia powołanego wyżej orzeczenia, który Sąd Apelacyjny w K. odrzucił posta-nowieniem 22 marca 2022 r. (sygn. akt […]). Postanowieniem tym odrzucił również złożoną apelację. Na postanowienie o odrzuceniu apelacji skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Apela-cyjny postanowieniem z 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) oddalił. Orzeczenie to zostało do- OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 2 ręczone skarżącej wraz z uzasadnieniem 22 czerwca 2022 r. i wskazane zostało jako ostatecz-ne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 2022 r. (doręczo-nym 21 listopada 2022 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braku formalnego skargi przez do-ręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) postanowień Sądu Apelacyjnego w K. z: – 22 marca 2022 r. (sygn. akt […]) wraz z czterema kopiami, – 24 lute-go 2022 r. (sygn. akt […]), – 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]); b) wyroku Sądu Okręgowego w K. z 24 czerwca 2021 r. (sygn. akt […]); c) elektronicznych potwierdzeń odbioru złożonych wraz ze skargą konstytucyjną. Pismem z 28 listopada 2022 r. (data nadania) skarżąca usunęła wskazane braki. 3. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 7 lutego 2023 r. (doręczonym 13 lutego 2023 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) sprecy-zowanie i uzasadnienie, w jaki sposób art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz nie-których innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.) „w zakresie w jakim uniemożliwia zaskarże-nie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji” narusza art. 2 i art. 32 Konstytucji; 2) wskazanie i uzasadnienie, jakie prawa i wol-ności skarżącej zostały naruszone przez zaskarżony przez nią przepis. Pismem z 20 lutego 2023 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania. 4. W ocenie skarżącej, skoro „zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach przysługuje tyl-ko w razie, gdy wniosek w tym zakresie został złożony w pierwszej instancji [to] [k]on-sekwencją tego poglądu jest sytuacja, w której w razie złożenia tego wniosku po raz pierwszy przez stronę pozwaną, a zatem tę, która nie miała potrzeby wcześniej takiego wniosku składać (z uwagi na to, że to na powodzie spoczywa obowiązek wpisu sądowego i pozwana nie mu-siała wcześniej ponosić kosztów sprawy z wyjątkiem wynagrodzenia pełnomocnika), to jej sytuacja prawna i procesowa jest znacząco gorsza od sytuacji prawnej powoda. W takim przypadku pozwana spółka nie tylko zostaje pozbawiona możliwości kontroli merytorycznej rozstrzygnięcia, ale nawet nie dowiaduje się o motywach jakie przyświecały sądowi przy orzekaniu. Przyjęcie takiej interpretacji jest niezgodne z podstawowymi zasadami i prawami o charakterze ustrojowym i wynikającymi z Konstytucji RP a dotyczącymi również procedury cywilnej, tj. z prawem do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (Art. 78 Konstytucji), z zasadą dwuinstancyjności postępowania (Art. 176 ust. 1 Konstytucji), z prawem do sądu i dostępu do sądu Art. 45 ust. 1 i Art. 77 ust. 2 Konstytucji), z zasadą rów-ności ochrony własności i innych praw majątkowych (Art. 64 ust. 1 Konstytucji), z zasadą równości wobec prawa (Art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadą sprawiedliwości społecznej (Art. 2 Konstytucji)” (s. 4 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom. OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 3 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer-paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy-gnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy-diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji skarżący musi więc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. Skarżący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz-nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis (zob. m.in. postanowienie TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powołane tam orzecznictwo). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „technicz-ną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrzygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK z: 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10 oraz 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, dla zbadania zgod-ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz-czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego, konieczne jest uprzednie uzyska-nie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący mógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę in-terpretacyjną dla kolejnych składów orzekających do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpienia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzy-gnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, ponieważ nie wniosła zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosz-tów. Zażądała jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie-nia, na które w dalszej kolejności złożyła zażalenie. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskarżalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia na orzeczenie odmawiające zwolnienia z kosztów. Okoliczność ta uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi oraz przekłada się na odmowę nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowany w skardze art. 3942 § 11 pkt 1 usta-wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. Prze-pis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją skarżącej było zakwe- OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 4 stionowanie braku możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uza-sadnienia. Z tych wszystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.