Ts 220/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 kwietnia 2023 r. Pozycja 116 POSTANOWIENIE z dnia 3 marca 2016 r. Sygn. akt Ts 220/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.G. w sprawie zgodności: art. 23 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.) z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 czerwca 2015 r. (data nadania) S.G. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 23 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.; dalej: k.p.w.) w zakresie, w jakim nie przewiduje sądowej kontroli zarzą-dzenia prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu inicjowanej przez obwinione-go, który złożył wniosek w trybie art. 22 k.p.w., z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący 20 sierpnia 2014 r. złożył wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu w postępowaniu wykro-czeniowym prowadzonym przed Sądem Rejonowym w O. Przewodniczący Wydziału II Kar-nego Sądu Rejonowego w O. zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2014 r. (sygn. akt […]) nie uwzględnił wniosku skarżącego, wskazując, że nieskomplikowany charakter sprawy, a także okoliczność, iż obwiniony w sposób należyty radzi sobie z obroną, nie pozwalają przyjąć, że ziściły się przesłanki do wyznaczenia obrońcy z urzędu. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie, które zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Karnego Sądu Rejono-wego w O. z 11 września 2014 r. (sygn. akt […]) nie zostało przyjęte do rozpoznania. W wy-niku rozpoznania zażalenia Sąd Rejonowy w O. – Wydział Karny postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r. utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy. Zdaniem skarżącego brak możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie Przewodni-czącego II Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w O. pozbawiło go prawa odwołania się do sądu. Ponadto – według niego – wskazane orzeczenie miało bezpośredni wpływ na pozba- OTK ZU B/2023 Ts 220/15 poz. 116 2 wienie go prawa do skorzystania z pomocy obrońcy, a więc naruszyło jego prawo do obrony w znaczeniu formalnym. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem na etapie dotyczącym wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konsty-tucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie o TK, wnieść skargę do Try-bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma-tywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgod-nie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu roz-poznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga odpowiada określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia, już w po-czątkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem me-rytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W myśl art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK obowiązkiem skarżącego jest wskazanie, ja-kie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone. Prawidłowe wykonanie tego obowiązku polega nie tylko na określeniu przepisów konstytu-cyjnych naruszonych – w ocenie skarżącego –przez kwestionowaną regulację, lecz także na uprawdopodobnieniu postawionych zarzutów jej niekonstytucyjności. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przedstawionej do rozpoznania skardze konsty-tucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg ze względu na nie wykazanie przez skarżącego, że na skutek wydania zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 lutego 2015 r. doszło do naruszenia jego wolności i praw zagwarantowanych w Konstytucji. Zdaniem skarżącego przepis art. 23 k.p.w. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na decyzję prezesa sądu lub innego uprawnionego podmiotu w sprawie wyznaczenia obrońcy z urzędu na wniosek obwinionego, jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. W jego przekonaniu doszło w ten sposób do naruszenia przysługującego mu prawa do obrony oraz prawa odwołania się do sądu. Skarżą-cy, argumentując, powołuje się na wyrok Trybunału z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt K 30/11, OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 98), w którym orzeczono niekonstytucyjność analogicz-nego przepisu na gruncie procedury karnej. Trybunału uznaje, że argumentacja skarżącego jest bezpodstawna. Przede wszystkim Trybunał wskazuje, że skarga konstytucyjna stanowi indywidualny i konkretny środek ochro-ny konstytucyjnych praw i wolności, tzn. że skarżący może kwestionować za jej pomocą kon-stytucyjność przepisów, które były podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia w jego sprawie, ale jedynie w zakresie, w jakim jego dotyczą. Ponadto przypomina, że w ramach rozpoznawania zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów, uwzględnia także okoliczności, które stanowiły podstawę wydania ostatecznego orzeczenia. Trybunał podkreśla także, że w anali-zowanej sprawie nie można pominąć faktu, że skarżący w dniu wystąpienia z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu w postępowaniu wykroczeniowym był czynnym zawodowo adwokatem, w związku z czym należy przyjąć, że posiadał zarówno wystarczającą wiedzę, OTK ZU B/2023 Ts 220/15 poz. 116 3 jak i umiejętności, aby samodzielnie podejmować czynności związane ze swoją obroną. Nie bez znaczenia w ocenie Trybunału jest również rodzaj postępowania, w którym skarżący wy-stąpił z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Postępowania w sprawach o wykrocze-nia dotyczą czynów, których znaczenie, a także stopień złożoności są zdecydowanie mniejsze aniżeli w sprawach karnych. Wyrazem odmienności postępowania w sprawach o wykroczenia jest treść art. 22 k.p.w., który do przesłanek przyznania obrońcy z urzędu – obok przesłanki związanej z sytuacją majątkową obwinionego – zalicza także dobro wymiaru sprawiedliwo-ści. Oznacza to, że w przeciwieństwie do postępowania karnego do ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu wykroczeniowym niezbędne jest wykazanie, czy sytuacja majątko-wa obwinionego nie pozwala mu na poniesienie kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzyma-nia siebie i rodziny, oraz ustalenie przez podmiot uprawniony do wyznaczenia takiego obroń-cy, że przemawia za tym dobro wymiaru sprawiedliwości. W związku z powyższym nie zaw-sze osobie, której sytuacja majątkowa nie pozwala na skorzystanie z prawa do ustanowienia obrońcy z wyboru, jest przyznawany obrońca z urzędu. Powołanie się na przesłankę dobra wymiaru sprawiedliwości pozwala organowi procesowemu na uwzględnienie dodatkowych okoliczności, w tym innych warunków osobistych obwinionego. Jedną z takich okoliczności jest fakt, że obwiniony – ze względu na swoją wiedzę lub doświadczenie – jest w stanie sa-modzielnie podjąć się własnej obrony. Skarżący w momencie złożenia wniosku o wyznacze-nie obrońcy z urzędu był już czynnym zawodowo adwokatem. Nie może zatem budzić wąt-pliwości, że w sytuacji gdy brakowało mu środków finansowych pozwalających na poniesie-nie kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, był on w stanie – z uwagi na przygotowanie zawodowe i związane z tym wiedzę i umiejętności, a także doświadczenie zdobyte w czasie aplikacji zawodowej – samodzielnie prowadzić obronę. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie, że w analizowanej sprawie doszło do naruszenia prawa do obrony skarżącego. Skarżący mógł bowiem – jako zawodowy adwokat – samodzielnie realizować przysługujące mu prawo do obrony, zwłaszcza w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, które charakteryzuje się nie-znacznym stopniem skomplikowania. Ponadto Trybunał wskazuje, że uzależnienie przyznania obwinionemu obrońcy z urzę-du od spełnienia przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości jest zgodne z art. 42 ust. 2 Kon-stytucji. (zob. wyrok TK z dnia 19 lutego 2008 r., P 48/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 4). Postępowanie w sprawach o wykroczenia oprócz nieznacznego stopnia skomplikowania roz-poznawanych spraw, charakteryzuje się także mniej doniosłymi – w porównaniu z postępo-waniem karnym – konsekwencjami związanymi ze stwierdzeniem winy. W związku z powyż-szym przyznanie obwinionemu obrońcy z urzędu może być uwarunkowane także spełnieniem innych przesłanek, w tym właśnie przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości. Nie ma bo-wiem potrzeby, aby w każdej sprawie w postępowaniu o wykroczenia obwinionego reprezen-tował obrońca, w tym obrońca wyznaczony z urzędu. Muszą za tym przemawiać – oprócz sytuacji finansowej obwinionego – dodatkowe okoliczności świadczące o realnej potrzebie występowania obrońcy w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.