Ts 225/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 kwietnia 2018 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 1 lutego 2018 r. Sygn. akt Ts 225/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący i sprawozdawca Justyn Piskorski Mariusz Muszyński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 8 września 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej B.P., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 października 2016 r. (data nadania) B.P. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 4241 § 1 oraz art. 4245 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „(…) przepisy te ogra-niczają możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko do sytuacji, w której przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, rozumiane jako realne wystąpienie tej szkody na etapie wnoszenia skargi, nie przyznając na-tomiast żadnej ochrony w sytuacji, gdy wobec strony szkoda realnie jeszcze nie wystąpiła, pomimo tego, że już na etapie wydania wyroku i wnoszenia skargi wiadome jest, że szkoda wystąpi w przyszłości, znany jest jej rodzaj i rozmiar oraz związek przyczynowy pomiędzy wydanym wyrokiem a jej wystąpieniem (…)” z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 i 2 Kon-stytucji. Skarżący kwestionuje zgodność art. 4241 § 1 oraz art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Kon-stytucji), a także prawem do wynagrodzenia szkody oraz zakazem ograniczania drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw (art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji). Zdaniem skarżącego przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku wyklucza możliwość naprawienia szkody, która nie nastąpiła w chwili wnoszenia tego środka prawnego, ale której wystąpienie i rozmiar są – w ocenie skarżącego – pewne. W jego przekonaniu zaskarżone przepisy pozbawiają ochrony prawnej podmioty będące w sytuacji, w której „(…) szkoda realnie nie wystąpiła, ale wiadomo, że wystąpi w przyszło- OTK ZU B/2018 Ts 225/16 poz. 58 2 ści.” Skarżący podkreśla, że prowadzi to do ograniczenia jego prawa do sądu w aspekcie pra-wa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej i różnicuje sytuację procesową jed-nostki z uwagi na wymóg realnego wystąpienia szkody. Postanowieniem z 8 września 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 12 września 2017 r.) Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że sformułowane w niej zarzuty cechuje oczywista bezzasadność. Trybunał ponadto zauważył, że w skardze konstytucyjnej skarżący formułuje postulaty de lege ferenda, domaga się bowiem ustanowienia nowej – odmiennej od statuowanej w dziale VIII w tytule VI księgi pierwszej k.p.c. – instytucji prawnej (tj. instytucji umożliwiającej przeciwdziałanie powstaniu szkody w wyniku wydania niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia). Realizacja tego typu postulatów pozostaje jednak poza kognicją sądu konstytucyjnego. Try-bunał przypomniał również, że art. 2 Konstytucji i wywodzona z niego zasada państwa praw-nego nie może być samodzielną podstawą skargi konstytucyjnej. W zażaleniu złożonym 19 września 2017 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału w całości. Zarzucił w nim Trybunałowi nierozpoznanie istoty spra-wy, którą jest niemożność uzyskania prejudykatu w sytuacji, gdy szkoda jeszcze „realnie” nie została wyrządzona, ale jej nastąpienie jest „pewne”, znany jest charakter oraz rozmiar szko-dy, która wystąpi w przyszłości, a związek przyczynowy tej szkody z wydanym orzeczeniem nie budzi wątpliwości. Skarżący, odwoławszy się do swojej sytuacji faktycznej, zauważył, że przyjęcie rozumowania Trybunału, przedstawionego w postanowieniu z 8 września 2017 r., może doprowadzić do tego, iż szkoda zostanie wyrządzona dopiero po upływie terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. To zaś oznacza, że zostanie pozbawiony możliwości ochrony swych praw. Tymczasem „przepis nie może zamykać, czy też ograniczać obywatelowi możliwości skorzystania z niego, w sytuacji, gdy jego celem jest ochrona podstawowych praw”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażale-nia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz-poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawi-dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przedstawione w zażaleniu nie podważają poczynionych w nim ustaleń. Skarżący zarzucił, że Trybunał nie odniósł się do istoty sprawy, którą jest niemożność uzyskania orzeczenia prejudycjalnego pozwalającego wystąpić z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa w sytuacji, gdy szkoda nie została jeszcze wyrządzona, ale jej nastąpienie jest pewne. Zarzut ten jest jednak bezpodstawny, bowiem w uzasadnieniu postanowienia z 8 września 2017 r. (s. 4, 5, 6) Trybunał, odwołując się do swojego dotychczasowego orzecznictwa, przedstawił argumenty przemawiające za oczywistą bezzasadnością twierdzeń skarżącego. Trybunał przypomniał charakter i cele skargi, o której mowa w art. 4241 § 1 k.p.c. Podkreślił, że środek ten nie wprowadza odstępstw od reguł ogólnych dotyczących obowiąz-ku odszkodowawczego wynikającego z przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Ko-deks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.; dalej: k.c.). Zauważył także, że zaistnienie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa warunkowane jest wydaniem niezgod-nego z prawem orzeczenia, które wywołało szkodę, a między wydaniem tego orzeczenia a szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Jedną z przesłanek odpowiedzialności odszko- OTK ZU B/2018 Ts 225/16 poz. 58 3 dowawczej jest zatem – co podkreślił Trybunał – wystąpienie szkody rozumianej – zgodnie z orzecznictwem sądu konstytucyjnego – w sposób przyjęty na gruncie art. 361 k.c. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżący nie wziął pod uwagę tego, że wy-stąpienie szkody jest „»wyjściową« przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej” statuowaną we wskazanym jako jedna z podstaw skargi art. 77 ust. 1 Konstytucji (zob. wyrok TK z 4 grudnia 2001 r., sygn. K 18/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 256). Skarżący nie uwzględnił także tego, że z judykatów Trybunału jednoznacznie wynika, iż użyte w Kon-stytucji pojęcie szkody powinno być rozumiane w sposób przyjęty na gruncie prawa cywilne-go jako tej gałęzi prawa, w której usytuowane są przepisy konkretyzujące mechanizm funk-cjonowania odpowiedzialności odszkodowawczej. Zakres kompensacji, a zwłaszcza elementy szkody podlegające wynagrodzeniu powinny być ustalone na podstawie odpowiednich regu-lacji kodeksu cywilnego, zwłaszcza zaś art. 361 § 2 k.c. Chodzi więc – jak wskazał Trybunał w sprawie SK 18/00 – o każdy uszczerbek w prawnie chronionych dobrach danego podmiotu, zarówno o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym. Skoro zatem celem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest ustalenie deliktowej odpowiedzialności Państwa za niezgodne z prawem dzia-łanie władzy publicznej, to poszkodowany, wnosząc ten środek prawny, musi uprawdopo-dobnić wystąpienie szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy. Dopóki tego nie zrobi, dopóty nie uzyska orzeczenia prejudycjalnego pozwalającego wystąpić z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa. Na gruncie rozpatrywanego zażalenia podkreślenia wymaga to, że rozumienie użytego w art. 77 ust. 1 Konstytucji terminu „szkoda” wyznacza linię orzeczniczą Trybunału Konsty-tucyjnego. Ustalenia, będące dorobkiem orzecznictwa Trybunału, tworzą acquis constitution-nel i dorobek ten powinien podlegać ochronie. Jego zmiana, przy zachowaniu porządku kon-stytucyjnego, musiałaby być podyktowana bardzo silnymi argumentami merytorycznymi. Jak przyjmuje się w judykatach Trybunału, stałość linii orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego jest wartością, stanowiącą składnik konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i stanowione-go przez nie prawa (zob. wyrok pełnego składu TK z 26 lipca 2006 r., sygn. SK 21/04, OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 88). Zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, więc Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji.