Ts 230/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 17 lipca 2025 r. Pozycja 211 POSTANOWIENIE z dnia 16 kwietnia 2025 r. Sygn. akt Ts 230/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Michał Warciński – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 26 kwietnia 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej R.B., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2021 r. (data nadania) R.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 55 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postę-powania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopa-da 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej, odwołując się do treści kwestionowanego art. 55 § 1 k.p.k., skarżący stwierdził, że w procedurze karnej występują dwie grupy osób po-krzywdzonych. Jedną z nich stanowią pokrzywdzeni, którym na podstawie zaskarżonego przepisu przysługuje prawo do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w sytuacji, w której sąd postanowieniem uwzględni zażalenie pokrzywdzonego, uchyli postanowienie prokuratora o umorzeniu dochodzenia i przekaże mu sprawę do ponownego rozpoznania. Natomiast drugiej grupie pokrzywdzonych prawo do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w trybie art. 55 § 1 k.p.k. nie przysługuje. Pokrzywdzony zostaje pozbawiony tego prawa, gdy posta-nowieniem sąd nie uwzględni zażalenia pokrzywdzonego i utrzyma w mocy zaskarżone po-stanowienie o umorzeniu dochodzenia. Skarżący podkreślił, że w świetle art. 55 § 1 k.p.k. OTK ZU B/2025 Ts 230/21 poz. 211 2 należy do drugiej grupy pokrzywdzonych i pomimo konstytucyjnej równości wszystkich wo-bec prawa, nie ma prawa do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. 2. Postanowieniem z 26 kwietnia 2023 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konsty-tucji przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w trybie skargi konstytucyjnej może być tylko przepis, który uprzednio został zastosowany w sprawie jako podstawa prawna ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej. Jest to wy-móg bezwzględny i w tym trybie postępowania przed Trybunałem prawodawca nie przewidu-je możliwości poddania kontroli jakiegokolwiek unormowania, które nie byłoby podstawą prawną orzeczenia, wydanego w sprawie skarżącego (zob. np. postanowienia TK z: 10 listo-pada 2014 r., sygn. Ts 242/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 99, 2 października 2019 r., sygn. Ts 8/18, OTK ZU B/2020, poz. 44). Doprecyzowanie art. 79 ust. 1 Konstytucji następuje w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który zobowiązuje skarżącego do określenia kwestionowane-go przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ ad-ministracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny uznał, że ten podstawowy warunek dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie został spełniony. Skarżący jako ostateczne orzeczenie w sprawie wskazał postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy w W. III Wydział Karny (dalej: Sąd Rejonowy w W.) z 16 października 2020 r. (sygn. akt […], sygn. akt […]), którym Sąd ten, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k., nie uwzględnił zażalenia skarżącego i utrzymał w mocy zaskar-żone postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. z 23 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]), którym Prokurator, na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., umorzył dochodzenie w spra-wie o czyn z art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950, ze zm.) z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. W skardze konstytucyjnej skarżący zakwestionował natomiast art. 55 § 1 k.p.k., który reguluje procedurę samodzielnego składania aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego w sprawach z oskarżenia publicznego (sub-sydiarny akt oskarżenia). Zarzut naruszenia przysługujących mu praw konstytucyjnych oparł na argumencie pozbawienia go prawa do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w trybie art. 55 § 1 k.p.k. wskutek wydania przez Sąd Rejonowy w W. postanowienia z 16 październi-ka 2020 r. Trybunał stwierdził, że skarżący nie złożył jednak subsydiarnego aktu oskarżenia, w związku z tym w ogóle nie zainicjował postępowania, które potencjalnie zakończyłoby się pozbawieniem go prawa do złożenia tego aktu oskarżenia. Rozstrzygnięcie, które skarżący wskazał jako ostateczne orzeczenie w sprawie, dotyczyło innej kwestii, niż ta, którą uczynił przedmiotem skargi. Analiza rozpatrywanej skargi konstytucyjnej prowadziła zatem do wnio-sku, że podniesione w niej zarzuty zostały sformułowane w oderwaniu od stanu faktycznego, w oparciu o który została ona wniesiona. W odniesieniu do powyższego Trybunał podkreślił, że skarga konstytucyjna nie może służyć inicjowaniu kontroli abstrakcyjnej, a więc niezwią-zanej z konkretnym postępowaniem, w którym kwestionowana regulacja stanowiła norma-tywną podstawę ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego. Przedmiotem zaskarżenia w skardze konstytucyjnej może być wyłącznie przepis, który zastosował sąd, roz-strzygając ostatecznie indywidualną sprawę skarżącego. Niedopuszczalne jest zatem wniesie-nie skargi konstytucyjnej, której zarzuty nie mają żadnego związku z orzeczeniem, z którym skarżący łączy naruszenie konstytucyjnych praw (zob. np. postanowienia TK z: 15 listopada 2016 r., sygn. Ts 12/16, OTK ZU B/2017, poz. 203, 18 listopada 2020 r., sygn. Ts 63/20, OTK ZU B/2021, poz. 120). OTK ZU B/2025 Ts 230/21 poz. 211 3 W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny uznał, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełniła warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. W piśmie z 13 maja 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postano-wienie Trybunału Konstytucyjnego z 26 kwietnia 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił „1. naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytu-cji RP przez błędne uznanie, że «analiza rozpatrywanej skargi konstytucyjnej prowadzi zatem do wniosku, że podniesione w niej zarzuty zostały sformułowane w oderwaniu od stanu fak-tycznego, w oparciu o który została ona wniesiona», podczas gdy Skarżący: a) w związku z niezgodnością z przepisami prawa artykułu 55 par. 1 kpk wskazaną szczegółowo w skardze konstytucyjnej, pokrzywdzony (skarżący) jest pozbawiony możliwości wniesienia subsydiar-nego aktu oskarżenia, zatem dla pokrzywdzonego (skarżącego) ostatecznym orzeczeniem, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna, jest postanowienie SR z dn. 16.10.2020 r., które zostało doręczone skarżącemu dn. 19.01.2021 r., b) skarga konstytucyjna nie jest oczywiście bezzasadna (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK), a ustalenie podstawy prawnej ostatecznego rozstrzygnięcia o prawach podmiotowych skarżącego wymaga przeprowadzenia analizy prawnej. Oznacza to również, że spełnienie lub brak spełnienia w niniejszej sprawie wymogu formalnego, jakim jest wskazanie podstawy prawnej ostatecznego rozstrzygnięcia nie jest oczywiste, a w wypadku wątpliwości należało nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg; 2. naruszenie art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK przez błędne uznanie, że skarga nie spełnia wa-runku wyczerpania drogi prawnej. Według skarżącego orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie SR z dn. 16.10.2020 r., ponieważ został on wydany po wyczerpaniu drogi prawnej”. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł „o uwzglę-dnienie zażalenie oraz zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez nadanie biegu skardze konstytucyjnej” (s. 1 i 2 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konsty-tucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu. Znaczy to, że Trybunał analizuje zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń i ocen przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie z 26 kwietnia 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest prawidłowe, a stano-wisko skarżącego wyrażone w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie. 3. Jak zaznaczono wyżej, podniesione w zażaleniu zarzuty i argumenty powinny wska-zywać na nieprawidłowości, które – zdaniem skarżącego – występują w zaskarżonym posta-nowieniu. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatry-wane zażalenie nie spełnia powyższego warunku, ponieważ nie wnosi do rozpoznawanej sprawy żadnych nowych merytorycznych argumentów i treści, które podważałyby prawidło- OTK ZU B/2025 Ts 230/21 poz. 211 4 wość ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący powtórzył argumentację zawartą w skardze konstytucyjnej, wskazując ponownie, że przedmiotem zaskarżenia był art. 55 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo-wania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.), którego treść pozbawia skarżą-cego będącego pokrzywdzonym prawa do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, gdy jego zażalenie na postanowienie Prokuratora o umorzeniu dochodzenia nie zostało uwzględ-nione przez Sąd. Treść zażalenia stanowi zatem ponowne uzasadnienie twierdzenia skarżące-go wyrażonego już w skardze konstytucyjnej i rozpoznanego przez Trybunał. Oznacza to, że stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zażalenia nie dostarcza argumentów podważają-cych przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, wskazaną w zaskar-żonym postanowieniu. Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny uznał za bezzasadny sformu-łowany w zażaleniu zarzut naruszenia art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny orzekający w obecnym składzie podkreśla, że „skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych praw lub wolności. Jej wniesienie wymaga uprzedniego spełnienia szeregu przesłanek stanowiących conditio sine qua non jej merytorycznego rozpo-znania. Zgodnie z treścią art. 79 ust. 1 Konstytucji, podstawową przesłanką skorzystania ze skargi konstytucyjnej jest zakwestionowanie takich przepisów, które wykazują podwójną kwali-fikację. Prowadząc do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego muszą jedno-cześnie być one podstawą ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, wydanego w indywidualnej sprawie skarżącego. Zasadnicze znaczenie ma wymaganie, aby na podstawie kwestionowanego w skardze przepisu zapadło ostateczne orzeczenie naruszające konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego. Przedmiot skargi konstytucyjnej został określo-ny w samej Konstytucji; może nim być jedynie konstytucyjność podstawy prawnej ostateczne-go orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej o konstytucyjnych pra-wach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Skarga nie jest środkiem uruchamiania tzw. kontroli abstrakcyjnej, a więc realizowanej w oderwaniu od płaszczyzny stosowania kwestio-nowanych przepisów. W konsekwencji skarżący może uczynić przedmiotem zaskarżenia wy-łącznie przepisy zastosowane w jego sprawie, które legły u podstaw ostatecznego jej rozstrzy-gnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej. Warunek ten spełniony jest wówczas, gdy kwestionowany w skardze akt normatywny determinuje w sensie normatywnym treść orzecze-nia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym” (postanowienie TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83). „Normatywne ukształtowa-nie instytucji skargi konstytucyjnej przesądza, że w jej trybie nie można kwestionować każ-dego przepisu prawa rzutującego na sytuację prawną skarżącego, lecz tylko taki, który był podstawą rozstrzygnięcia w prawomocnie zakończonym postępowaniu w indywidualnej sprawie skarżącego” (postanowienie TK z 9 listopada 1999 r., sygn. Ts 19/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 181). Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 26 kwietnia 2023 r. zasadnie zatem stwier-dził, że warunek dopuszczalności skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Kon-stytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK nie został przez skarżącego spełniony, po-nieważ art. 55 § 1 k.p.k., który skarżący uczynił przedmiotem zaskarżenia, nie stanowił pod-stawy prawnej postanowienia Sądu Rejonowego w W. III Wydział Karny z 16 października 2020 r. (sygn. akt […], sygn. akt […]), które skarżący w piśmie z 18 października 2021 r. przesłanym w odpowiedzi na wezwanie zawarte w zarządzeniu Prezesa Trybunału Konstytu-cyjnego wskazał jako ostateczne orzeczenie „w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna”. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał Konstytucyjny trafnie również przesądził, że skarżący nie uzyskał ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie kwestionowanego OTK ZU B/2025 Ts 230/21 poz. 211 5 art. 55 § 1 k.p.k. i w związku z tym nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Skarżący przed wystąpieniem ze skar-gą konstytucyjną, stosownie do warunku wnoszenia skargi konstytucyjnej określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, zobowiązany był wnieść subsydiarny akt oskarżenia do sądu w celu wszczęcia postępowania, ponieważ tylko w ten sposób mógł doprowadzić do wydania przez sąd, w oparciu o art. 55 § 1 k.p.k., orze-czenia pozbawiającego go prawa do złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia i wskutek tego uzyskać prawo do wskazania w skardze konstytucyjnej art. 55 § 1 k.p.k. jako przedmiotu za-skarżenia. Skarżący, nie złożywszy subsydiarnego aktu oskarżenia, nie zainicjował postępo-wania, w związku z tym wnosząc skargę konstytucyjną nie dysponował orzeczeniem wyda-nym w oparciu o kwestionowany art. 55 § 1 k.p.k., czyli orzeczeniem rozstrzygającym o bra-ku możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Skarżący nie wykazał więc, że na skutek zastosowania zakwestionowanego w skardze art. 55 § 1 k.p.k. doszło do wydania roz-strzygnięcia naruszającego jego konstytucyjne prawa. Dla merytorycznej oceny zarzutów skarżącego sformułowanych w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej konieczne było wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia, mimo że kwestionowany art. 55 § 1 k.p.k. wyłącza skarżące-mu możliwość jego wniesienia. W związku z powyższym zarzut zażalenia dotyczący naruszenia w zaskarżonym posta-nowieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu postano-wienia Trybunał nie stwierdził bowiem, że skarżący nie wniósł środka zaskarżenia od orze-czenia sądu pierwszej instancji i w związku z tym nie dopełnił obowiązku wyczerpania drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.