Ts 233/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 kwietnia 2016 r. Pozycja 352 POSTANOWIENIE z dnia 28 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 233/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.) z art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 30 czerwca 2015 r. M.J. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle następującego stanu faktycznego. Postanowie-niem z grudnia 2006 r. Prokuratura Rejonowa w K. umorzyła śledztwo. Skarżący jako po-krzywdzony złożył zażalenie na to orzeczenie, które rozpatrywał Sąd Rejonowy w K. Mimo nieobowiązkowego stawiennictwa skarżący przybył na posiedzenie sądu i zwrócił się o zwrot kosztów przejazdu, które miały odpowiadać kosztom paliwa do samochodu osobowego. Po-stanowieniem z lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w K. przyznał skarżącemu jedynie część wnio-skowanej przez niego kwoty, tj. 76 zł – sumę odpowiadającą kosztom podróży zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445; dalej: dekret). Skarżący wniósł zażalenie na to rozstrzygnięcie, jednak Sąd Okręgowy w K. je oddalił. Skarżący wniósł do Trybunału Konstytucyjnego skargę, w której zarzucił niezgodność z Konstytucją art. 4 ust. 1 dekretu, jednak w związku z inną sprawą niż ta, na tle której została złożona rozpatrywana obecnie skarga konstytucyjna. Trybunał wyrokiem z 22 marca 2011 r. (SK 13/08, OTK ZU nr 2/A/2011, poz. 11) orzekł, że art. 4 ust. 1 dekretu jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Skarżący domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w K. zapłaty kwoty 216,53 zł, stanowiącej różnicę między sumą – w jego ocenie – należną a poprzednio otrzymaną. Nakazem zapłaty z 30 listopada 2011 r., wydanym w postępowaniu upominawczym, Sąd Okręgowy w K. nakazał pozwanemu Skarbowi Państwa – Prezesowi OTK ZU B/2016 Ts 233/15 poz. 352 2 Sądu Rejonowego w K. zapłatę dochodzonej przez skarżącego sumy. Pozwany złożył sprze-ciw od tego nakazu. Wyrokiem z grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo. Na skutek apelacji powoda Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z czerwca 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo, zasądzając od pozwanego na rzecz skarżącego kwotę 216,53 zł z ustawowymi odsetkami od 20 października 2011 r., a w pozostałym zakresie od-dalił apelację (co do żądania zasądzenia odsetek od 10 lipca 2007 r.). Pozwany wniósł skargę kasacyjną od tego orzeczenia. Sąd Najwyższy wyrokiem z grudnia 2014 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach i oddalił apelację skarżącego w całości. Skarżący zarzucił, że zakwestionowana ustawa narusza art. 2 Konstytucji (zasada de-mokratycznego państwa prawnego) oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji (prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej) „w za-kresie, w jakim jej przepisy nie zawierają szczególnej normy statuującej prawo obywatela do odszkodowania lub naprawienia szkody za działania władzy publicznej podejmowane na podstawie przepisów ustawowych uznanych za niezgodne z Konstytucją, wprost, z powo-łaniem się na naruszenie przepisów Konstytucji i bez ograniczeń czasowych co do skuteczno-ści ich dochodzenia w odniesieniu do szkód zaistniałych przed stwierdzeniem ich niekonsty-tucyjności lub w okresie wskazanym w art. 190 ust. 3 Konstytucji, w tym poprzez brak sto-sownej regulacji w przepisie art. 417 i art. 4171 k.c.”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skar-ga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dla-tego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konsty-tucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Wskazany przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne do stwierdzenia jej dopusz-czalności. Podstawą ostatecznego orzeczenia w sprawie nie był cały kodeks cywilny, ale jego określone przepisy. Skarżący powinien był, stosownie do art. 79 Konstytucji, zakwestionować przepisy stanowiące podstawę ostatecznego orzeczenia o jego prawach, a nie cały akt norma-tywny, który te regulacje zawiera. Zgodnie zaś z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. skarga powinna spełniać wymagania dotyczące pisma procesowego, a nadto zawierać dokład-ne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia nie-zgodności z Konstytucją. W uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2014 r. Sąd Najwyższy uznał, że „[s]koro w chwili wydawania przez Sąd Rejonowy w K. postanowienia z lipca 2007 r. (…) obowią-zywał art. 4 ust. 1 dekretu, a w wyroku z 22 marca 2011 r., SK 13/08 nie został przyznany OTK ZU B/2016 Ts 233/15 poz. 352 3 powodowi przywilej korzyści nawet w innej sprawie, to nie można przypisać Skarbowi Pań-stwa bezprawności i w rezultacie odpowiedzialności na gruncie art. 4171 § 1 i 2 k.c.”. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że Sąd Najwyższy wydał orzeczenie w oparciu o art. 417 § 1 oraz art. 4171 § 1 i 2 k.c. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Pań-stwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W myśl art. 4171 § 1 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu nor-matywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu nie-zgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Stosownie zaś do art. 4171 § 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwier-dzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub osta-teczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Niezależnie od wskazanych powyżej przyczyn niedopuszczalności nadania biegu skardze konstytucyjnej, polegających na zakwestionowaniu całego aktu normatywnego (ko-deksu cywilnego), a nie tych przepisów, które stanowiły podstawę ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego, podkreślić należy, że istota zarzutów skargi wiąże się z istniejącą w jego przekonaniu swoistą luką prawodawczą, polegającą na braku określonej regulacji ustawowej. W związku z tym trzeba przypomnieć, że tak sformułowane zarzuty nie mogą stanowić podstawy skargi konstytucyjnej. Zarzut braku regulacji prawnej (luki prawnej) uniemożliwiającej naprawienie szkody spowodowanej działaniami władzy publicznej podej-mowanymi na podstawie przepisów, które Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją, wprost, z powołaniem się na naruszenie przepisów Konstytucji i bez ograniczeń czasowych co do skuteczności ich dochodzenia w odniesieniu do szkód zaistniałych przed stwierdzeniem ich niekonstytucyjności lub w okresie wskazanym w art. 190 ust. 3 Konstytucji, nie może być rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny w trybie skargi konstytucyjnej. Przedmiotem po-stępowania przed TK może być akt normatywny, a nie fakt braku aktu normatywnego o okre-ślonej treści. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się w kwestii niedopuszczalności składania skarg konstytucyjnych na zaniechanie prawodawcze. Zadaniem Trybunału Konsty-tucyjnego jest bowiem orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją aktów normatywnych, w celu wyeliminowania z systemu prawnego norm niezgodnych z normami mającymi wyższą rangę w hierarchicznie zbudowanym systemie prawnym. Trybunał Konstytucyjny pełni rolę „ustawodawcy negatywnego”, natomiast nie ma kompetencji prawotwórczych (zob. postano-wienia TK z: 27 stycznia 1998 r., Ts 1/98, OTK ZU nr 2/1998, poz. 22; 30 czerwca 1998 r., Ts 83/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 80); nie może także zobowiązywać organów władzy ustawodawczej do wydania aktu normatywnego, nawet gdyby potrzebę jego wydania wywo-dzić z Konstytucji lub umowy międzynarodowej. Konkluzja taka wynika zarówno z art. 188 pkt 1-3, jak i z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny władny jest dokonywać oceny ustanowionych przez prawodawcę norm prawnych z punktu widzenia ich zgodności z normami hierarchicznie wyższymi, a w jej konsekwencji – pozbawiać mocy obowiązującej normy niekonstytucyjne. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego formułowano też po-gląd, zgodnie z którym „zarzuty nie mogą polegać na wskazaniu, że przepis nie zawiera kon-kretnej regulacji, której istnienie zadowalałoby wnioskodawcę” (zob. wyrok z 19 listopada 2001 r., K 3/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 251). Wskazywana przez skarżącego luka, o której OTK ZU B/2016 Ts 233/15 poz. 352 4 mowa w skardze konstytucyjnej, nie może być przedmiotem oceny w postępowaniu mającym na celu stwierdzenie niekonstytucyjności norm prawnych. Odnosząc się do wskazanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli, Trybunał stwierdza, że przepis art. 2 Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli rozpatrywanej skargi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 417 § 1 oraz art. 4171 § 1 i 2 k.c. Wynikające z art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwo-ści społecznej mogą zostać wyjątkowo przyjęte za samoistny konstytucyjny wzorzec kontroli kwestionowanego przepisu, jednakże tylko wtedy, gdy „skarżący wskaże wynikające z tych zasad konkretne prawa lub wolności mające postać normatywnych praw podmiotowych. Normatywne prawa podmiotowe muszą precyzyjnie określać zarówno ich adresata, jak i jego sytuację prawną powiązaną z możnością wyboru sposobu zachowania się” (postanowienia TK z: 6 marca 2001 r., Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107 oraz 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). W analizowanej sprawie taki wyjątek nie zacho-dzi. Postawiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 Konstytucji (prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej) jest oczywiście bezzasadny, ponieważ skarżący zainicjował postępowanie cywil-ne, w którym domagał się naprawienia szkody przez Skarb Państwa, jednak Sąd Najwyższy uznał, że nie została spełniona przesłanka bezprawności działania pozwanego, zatem nie było podstaw do zasądzenia odszkodowania. Z wyżej przedstawionych powodów, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.