Ts 233/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 grudnia 2019 r. Pozycja 258 POSTANOWIENIE z dnia 12 września 2019 r. Sygn. akt Ts 233/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.S. w sprawie zgodności: § 2 ust. 1-3 w związku z § 4 ust. 1 w związku z § 6 w związku z § 7 ust. 1 pkt 11 w związku z § 7 ust. 4 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawie-dliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1-3, art. 65 ust. 1, 2 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 grudnia 2017 r. (data nadania) W.S. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle nastę-pującego stanu faktycznego: Skarżący świadczył pomoc prawną z urzędu przed Sądem Rejonowym w Ł. na rzecz powódki oraz przedstawicielki ustawowej małoletnich powodów w sprawie o podwyższenie alimentów. Sąd ten 6 kwietnia 2017 r. wydał wyrok (sygn. akt […]), w którym oddalił po-wództwo, a także rozstrzygnął o wynagrodzeniu dla skarżącego oraz pełnomocnika pozwane-go tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez nich z urzędu. Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwotę 120 zł plus 27,60 zł podatku VAT, zaś na rzecz pełnomocnika pozwanego – 60 zł plus 13,80 zł podatku VAT. Skarżący wniósł zażalenie na dotyczące go rozstrzygnięcie, żądając zmiany zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu obliczonych stosownie do warto-ści przedmiotu sporu, tj. o zasądzenie wynagrodzenia w wysokości 1 200 zł plus VAT. Posta-nowieniem z 22 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Ł., Wydział XII Cywilny Rodzinny, oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu wskazał, że „zgodnie z uchwałą Są-du Najwyższego z 21 października 2015 r., jeżeli osoba zobowiązana do alimentów nie zosta-ła obciążona obowiązkiem zwrotu kosztów, adwokatowi ustanowionemu z urzędu dla strony OTK ZU B/2019 Ts 233/17 poz. 258 2 uprawnionej do alimentów przyznaje się od Skarbu Państwa wynagrodzenie ustalone na pod-stawie § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie-opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu”. Sąd wyjaśnił, że dotyczy to jedynie sytuacji, gdy pełnomocnik strony powodowej uzyska jakieś „świadczenie” na rzecz swojego mandan-ta. Zasada ta nie miała zastosowania przy ustalaniu wynagrodzenia na rzecz skarżącego jako pełnomocnika, który „proces w całości przegrał”. Jednocześnie sąd podkreślił, że z uwagi na fakt, iż skarżący występował w sprawie jako pełnomocnik kilku powodów, przyznano mu wynagrodzenie w wysokości podwyższonej o 100%. W zarządzeniu z 21 maja 2019 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżą-cego do usunięcia stwierdzonych braków formalnych skargi konstytucyjnej. Skarżący usto-sunkował się do powyższego wezwania w piśmie z 3 czerwca 2019 r. Zdaniem skarżącego zakwestionowane przepisy naruszają prawo do własności i in-nych praw majątkowych, w tym prawo do wynagrodzenia (art. 64 Konstytucji), ponieważ przyznane na ich podstawie wynagrodzenie (tj. 60 zł plus VAT) jest rażąco niskie i nieade-kwatne do wykształcenia, kwalifikacji oraz nakładu pracy adwokata i stopnia skomplikowa-nia spraw o alimenty. Nie odpowiada też wysokości wynagrodzenia za porównywalną pracę świadczoną w Polsce przez jakąkolwiek inną grupę zawodową. Skarżący utożsamia prawo do godności z istnieniem pewnego minimum wynagrodzenia za wykonywaną pracę. Jak twier-dzi, zakwestionowane przepisy „naruszają prawo do godności rozumiane jako samoistne pra-wo podmiotowe, które określa podmiotową pozycję skarżącego w społeczeństwie i które składa się na szacunek należny każdej osobie, w tym skarżącemu” (art. 30 Konstytucji). Za-skarżone przepisy godzą ponadto, jego zdaniem, w wolność pracy (art. 65 ust. 1, 2 i 4 Konsty-tucji). Ograniczają opłacalność wykonywania zawodu adwokata i obciążają pełnomocników z urzędu obowiązkiem finansowania pomocy prawnej z własnych środków. Jedyną alternaty-wą pozwalającą uniknąć świadczenia pomocy prawnej objętej wynagrodzeniem przewidzia-nym w zaskarżonych przepisach jest, zdaniem skarżącego, całkowita rezygnacja ze świadcze-nia pomocy prawnej z urzędu, co jednakże w znaczący sposób ogranicza możliwość prowa-dzenia działalności w zakresie usług prawnych. Skarżący wskazał, że zakwestionowane prze-pisy nierówno traktują pełnomocników świadczących pomoc prawną z urzędu, bowiem wy-sokość ich wynagrodzenia jest zależna od tego, czy pełnomocnik reprezentuje zobowiązanego czy uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego, a także od wyniku sprawy. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Kon-stytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia prze-słanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji, a także wymagania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 u.o.t.p. TK, jak też, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pkt. 1-3 u.o.t.p TK. 2. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun-kujące przekazanie jej do oceny merytorycznej. 2.1. Skargę konstytucyjną sporządził i wniósł skarżący będący adwokatem. 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. XII Wydział Cywilny Rodzinny (dalej: Sąd Okręgowy) z 22 sierpnia OTK ZU B/2019 Ts 233/17 poz. 258 3 2017 r. (sygn. akt […]) jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Powołane wyżej orzeczenie zostało doręczone skarżącemu 26 września 2017 r., a skargę konstytucyjną wniesiono 19 grudnia 2017 r. (data nadania). Skarżący dochował za-tem trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 2.4. Skarżący uważa, że do ingerencji w jego prawa doszło na skutek wydania przez Sąd Okręgowy w Ł. postanowienia z 22 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) w sprawie o pod-wyższenie alimentów, którym utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. za-warte w wyroku tego sądu z 6 kwietnia 2017 r. o zasądzeniu na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 120 zł plus VAT. Istota zarzutów skarżącego sprowadza się do stwierdzenia, że kwota ta została ustalona na podstawie § 7 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosz-tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), tj. z uwzględnieniem stawki minimalnej przewidzianej dla spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego o alimenty (60 zł), a nie w odniesieniu do wartości przedmiotu sprawy (§ 7 ust. 4 w związku z § 6 ust. 4 rozporządzenia). 2.5. W ocenie Trybunału skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli, bowiem zaskarżone związkowo przepisy stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia, w którym orze-czono o prawach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK). Skarżący wskazał, jakie przy-sługujące mu konstytucyjne prawa – i w jaki sposób – zostały, jego zdaniem, naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Zarzuty te nie są – w ocenie Trybunału – oczywiście bezzasadne. Z tego względu Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.