Ts 236/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 lutego 2016 r. Pozycja 111 POSTANOWIENIE z dnia 21 października 2015 r. Sygn. akt Ts 236/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P.O. w sprawie zgodności: art. 55 § 1 w zw. z art. 88 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 140 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 lipca 2015 r. (data nadania) P.O. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 55 § 1 w zw. z art. 88 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 140 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim przewiduje on rozpoczęcie biegu miesięcznego terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia od dnia doręczenia postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania wyłącz-nie pokrzywdzonemu, a nie ustanowionemu przez niego pełnomocnikowi, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Postanowie-niem z października 2013 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w N. umorzył dochodzenie wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronio-nego. Na skutek zażalenia skarżącego Sąd Rejonowy w N. postanowieniem z marca 2014 r. uchylił postanowienie z października 2013 r. Następnie Prokurator Prokuratury Rejonowej w N. postanowieniem z kwietnia 2014 r. ponownie umorzył dochodzenie, które 23 maja 2014 r. zostało podjęte na nowo. Prokurator po przeprowadzeniu kolejnych czynności skiero-wał do Sądu Rejonowego w N. akt oskarżenia, obejmujący tylko część nieruchomości, które skarżący w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa wskazał jako jego przedmiot. W pozo-stałym zakresie postanowieniem z czerwca 2014 r. prokurator umorzył dochodzenie wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu 8 lipca 2014 r., a pełnomocnikowi OTK ZU B/2016 Ts 236/15 poz. 111 2 9 lipca 2014 r. Pełnomocnik skarżącego 9 sierpnia 2014 r. wniósł subsydiarny akt oskarżenia w zakresie, którego nie objął akt oskarżenia wniesiony przez prokuratora. Sąd Rejonowy w N. postanowieniem z grudnia 2014 r. umorzył postępowanie karne wobec braku skargi upraw-nionego oskarżyciela. W uzasadnieniu sąd wskazał, że bieg terminu do wniesienia subsydiar-nego aktu oskarżenia powinien być liczony od dnia doręczenia pokrzywdzonemu postano-wienia o odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania przygotowawczego, nie zaś od dnia doręczenia tego orzeczenia pełnomocnikowi. Na skutek wniesionego zażalenia Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone postano-wienie z grudnia 2014 r. Zdaniem skarżącego nie ma racjonalnego uzasadnienia dla liczenia biegu terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia od daty doręczenia postanowienia o powtórnym umorzeniu postępowania przygotowawczego wyłącznie pokrzywdzonemu, a nie ustanowio-nemu przez niego pełnomocnikowi. Regulacja sformułowana w ten sposób – jak twierdzi skarżący – stwarza niczym nieuzasadnione ograniczenie w korzystaniu z instytucji dochodze-nia praw przed sądem na bazie subsydiarnego aktu oskarżenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie-siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konsty-tucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia już w początkowej fazie postępowania wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Przede wszystkim Trybunał wskazuje, że skarżący nie wykazał, iż doszło do narusze-nia przysługujących mu konstytucyjnych praw i wolności. Spoczywający na skarżącym obo-wiązek odpowiedniego uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepi-sów jest konsekwencją nałożenia na niego przez ustawodawcę ciężaru dowodu, przedstawio-na argumentacja powinna więc doprowadzić do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania konstytucyjności i legalności zakwestionowanych przepisów prawa (zob. po-stanowienie TK z 27 listopada 2006 r., SK 13/06, OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 164). Zdaniem skarżącego art. 55 § 1 w zw. z art. 88 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 140 k.p.k. w zakresie, w jakim przewidują rozpoczęcie biegu miesięcznego terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia od dnia doręczenia postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania wyłącznie pokrzywdzonemu, a nie ustanowionemu przez niego pełnomocniko- OTK ZU B/2016 Ts 236/15 poz. 111 3 wi, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Kon-stytucji. Skarżący jednak w żaden sposób nie wskazał w jaki sposób zakwestionowane przepi-sy prowadzą do naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolności. Postanowienie prokuratora prokuratury rejonowej z czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania przygotowawczego zo-stało doręczone skarżącemu 8 lipca 2014 r. Tego dnia rozpoczął bieg miesięczny termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. W tym czasie skarżący mógł swobodnie kontak-tować się ze swoim pełnomocnikiem w celu sporządzenia subsydiarnego aktu oskarżenia. Z kolei ustanowiony z wyboru pełnomocnik skarżącego, a więc podmiot profesjonalny, otrzymał powyższe postanowienie dzień później, a więc 9 lipca 2014 r. Mógł więc poinfor-mować swojego klienta, że termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia biegnie od daty doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego skarżącemu. Wynika to wprost z treści przepisu art. 55 § 1 k.p.k. W związku z powyższym w ocenie Try-bunału Konstytucyjnego skarżący miał niczym nieograniczoną możliwość wystąpienia z sub-sydiarnym aktem oskarżenia w przewidzianym przez art. 55 § 1 k.p.k. terminie. Ocena kon-stytucyjności przepisów – wskazanych przez skarżącego jako niekonstytucyjne – musi uwzględniać całokształt wykreowanej dzięki nim sytuacji prawnej podmiotu. Nie budzi wąt-pliwości, że w sytuacji gdy skarżący mógł w ustawowym, miesięcznym terminie przedsię-wziąć samodzielnie działania zmierzające do wystąpienia z subsydiarnym aktem oskarżenia, a także mógł to uczynić w porozumieniu ze swoim pełnomocnikiem, jego zarzut o naruszeniu prawa do sądu jest oczywiście bezzasadny. Treść zakwestionowanych przepisów w żaden sposób nie ograniczała skarżącemu możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Nie mógł on zrealizować przysługującego mu prawa do sądu jedynie z uwagi na niedotrzy-manie terminu. Trybunał zatem uznaje, że zarzuty skarżącego o naruszeniu jego konstytucyj-nych praw i wolności przez zakwestionowane przepisy nie znajdują uzasadnienia. Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że doszło do naruszenia przysługujących mu praw i wol-ności, co stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Niezależnie od powyższego ustalenia Trybunał podkreśla, że wskazane przez skarżą-cego przepisy art. 88 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 140 k.p.k. nie były podstawą orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne. Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK skarżący obowiązany jest do dokładnego określenia ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolno-ściach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do których skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Zasadniczy problem podnie-siony w skardze konstytucyjnej dotyczy wyznaczenia początku biegu terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Zgodnie z art. 55 § 1 k.p.k.: „W razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wy-padku, o którym mowa w art. 330 § 2, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręcze-nia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora”. Tylko ten przepis odnosi się do pro-blemu poruszanego w skardze konstytucyjnej. Pozostałe przepisy, a więc art. 88 w zw. z art. 84 § 1 k.p.k. i w zw. z art. 140 k.p.k., nawet pośrednio nie stanowiły podstawy wydane-go orzeczenia, tj. postanowienia Sądu Rejonowego w N. z grudnia 2014 r. Dotyczą one bo-wiem jedynie uprawnień pełnomocnika pokrzywdzonego (art. 88 w zw. z art. 84 § 1 k.p.k.) oraz wymogów w zakresie doręczeń pism procesowych ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 140 k.p.k.). Przepisy te nie zostały wskazane przez sąd rozstrzygający analizowaną sprawę, ani też nawet pośrednio nie kształtowały sytuacji procesowej skarżącego, choć zosta-ły przywołane w związku z art. 55 § 1 k.p.k. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyj- OTK ZU B/2016 Ts 236/15 poz. 111 4 ny uznał, że tak szerokie ujęcie przedmiotu kontroli zgodności z konstytucją jest bezpodstaw-ne. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dal-szego biegu.