Ts 237/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 czerwca 2023 r. Pozycja 201 POSTANOWIENIE z dnia 19 lipca 2022 r. Sygn. akt Ts 237/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] spółka z o.o. z siedzibą w W. w sprawie zgodności: art. 369 § 1 w związku z art. 373 oraz art. 397 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) w zakresie, „w jakim uzależniają możliwość złożenia środka odwoław-czego na drobne orzeczenia nie rozstrzygające istoty sporu, jak zwłaszcza orzeczenia dotyczące kosztów procesu, od uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie i odczekania na doręczenie tegoż uzasadnienia”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 września 2021 r. (data nadania) […] spółka z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego sta-nu faktycznego. Sąd Rejonowy w W. IX Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Rejonowy) postanowieniem z 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]) zasądził od skarżącej na rzecz pozwanego zwrot kosz-tów zastępstwa procesowego. Postanowieniem z 27 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy odrzucił zażalenie na powyższe orzeczenie Sądu Rejo-nowego. W uzasadnieniu stwierdził, że „niewniesienie wniosku o uzasadnienie orzeczenia zamyka drogę postępowania odwoławczego. W przedmiotowej sprawie powód wniósł zaża-lenie, jednak nie złożył wcześniej wniosku o uzasadnienie. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy z mocy art. 373 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. odrzucił zażalenie powoda” (s. 2 postanowienia). Powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zaskarżyła zażaleniem, które Sąd Okręgowy w W. XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych odrzucił postanowieniem OTK ZU B/2023 Ts 237/21 poz. 201 2 z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, doręczone skarżącej 22 lipca 2021 r., wska-zane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2021 r. (dorę-czonym 18 października 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie prawidłowego pełnomocnictwa szczególnego udzielonego adwokatowi P.L., uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytu-cyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 2) doręczenie: a) odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]) wraz z czterema kopiami, b) odpisu skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami, c) dwóch kompletów załączników zło-żonych wraz ze skargą konstytucyjną. Pismem z 21 października 2021 r. skarżąca usunęła wskazane braki. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 16 grudnia 2021 r. (doręczonym 27 grudnia 2021 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) poinformowanie, czy do postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 5 lipca 2021 r. zostało sporządzone uzasadnienie (załączone do skargi postanowienie go nie zawiera) – jeśli zostało sporządzone – doręczenie jego odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z orygi-nałem wraz z czterema kopiami; 2) udokumentowanie – poświadczając za zgodność z orygi-nałem – daty doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 27 listopada 2020 r. wraz z czterema kopiami; 3) wyjaśnienie, w jakim brzmieniu zaskarżone zostały przepisy kwestio-nowane w petitum skargi konstytucyjnej, wraz ze wskazaniem właściwych pozycji Dziennika Ustaw; 4) wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej wynikające z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji – i w jaki sposób – zostały naruszone; 5) uzasadnienie zarzutu nie-zgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami zgodnie z punktem 4 niniejszego zarządzenia, z powołaniem argumentów lub dowo-dów na ich poparcie. W piśmie procesowym z 3 stycznia 2022 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej ustosunkował się do powyższego wezwania. Wskazał, że postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 27 listopada 2020 r. doręczono mu 14 grudnia 2020 r. W ocenie skarżącej „[z]askarżone przepisy ustawy naruszają art. 45 Konstytucji (…) [z]arówno ograniczając dostęp do sądu bez uzasadnionej przyczyny merytorycznej – tworząc nieprzewidzianą w Konstytucji przesłankę ograniczającą możliwość zaskarżenia orzeczenia, jak i prowadząc do nieuzasadnionej zwłoki w toku postępowania. W ten sposób naruszają wolność obywatelską prawa do sądu. Ponadto (…) naruszają art. 2 Konstytucji, stojąc w sprzeczności z zasadą państwa prawnego, likwidując utrwalone w tradycji i historii pol-skiego prawa rozwiązanie umożliwiające złożenie zaskarżenia w okresie wyznaczonym przez racjonalne granice zdarzeń prawnych (powstania aktu władzy sądowniczej z jednej strony a z drugiej końcowego terminu dla złożenia odwołania, niezbędnego do zakończenia toku odwoławczego i zrealizowania aktu władzy sądowniczej drugiej instancji)” (s. 5 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. OTK ZU B/2023 Ts 237/21 poz. 201 3 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W orzecznic-twie Trybunału podkreśla się, że orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, ma być „rozstrzygnięciem kształtującym w sposób bezpośredni lub pośredni sytuację prawną skarżącego w zakresie przysługujących mu praw lub wolności zagwarantowanych w Konsty-tucji” (por. postanowienie TK z 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43). Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy-czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę-czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz-strzygnięcia. Początek biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej wyznaczają zatem, w myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, dwa elementy: wyczerpanie przez skarżącego drogi prawnej oraz doręczenie skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecz-nego rozstrzygnięcia. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału obie te przesłanki powinny być odczytywane łącznie w tym sensie, że skarżący przed wniesieniem skargi konstytucyjnej zo-bowiązany jest skorzystać ze zwykłych środków zaskarżenia przysługujących mu w ramach drogi prawnej (zob. postanowienie TK z 2 listopada 2018 r., sygn. Ts 34/18, OTK ZU B/2018, poz. 36). Skarżąca jako ostateczne orzeczenie, w rozumieniu art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK, wskazała postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt […]), które zostało jej doręczone 22 lipca 2021 r. Trybunał zauważa jednak, że rozstrzygnięciem kształtującym osta-tecznie sytuację prawną skarżącej było postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 27 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]), zasądzające zwrot kosztów zastępstwa procesowego. W momencie jego wydania nastąpiła bowiem konkretyzacja sytuacji prawnej skarżącej w sposób uzasadniający przyjęcie tezy o wystąpieniu bezpośredniego i konkretnego narusze-nia przysługującego jej prawa do zaskarżania orzeczeń, którego ochrony domaga się w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej. Złożenie przez skarżącą kolejnego zażalenia było zaś bez-celowe (nie mogło doprowadzić do zmiany jej sytuacji prawnej), bowiem wymóg wyczerpa-nia drogi prawnej został spełniony w momencie uzyskania postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 27 listopada 2020 r. Konsekwencją nieprawidłowego uznania za ostateczne orzeczenie postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 5 lipca 2021 r. było przekroczenie trzymiesięcznego terminu do wnie-sienia skargi konstytucyjnej określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Bieg terminu do wniesie-nia skargi konstytucyjnej rozpoczął się bowiem w dniu doręczenia skarżącej postanowienia Sądu Okręgowego z 27 listopada 2020 r. (tj. 14 grudnia 2020 r.). Rozpatrywaną skargę kon-stytucyjną wniesiono zaś 13 września 2021 r. (data nadania), co bezspornie oznacza, że uczy-niono to ze znacznym przekroczeniem wskazanego wyżej terminu. Powyższa okoliczność – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytu-cyjnej dalszego biegu. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 237/21 poz. 201 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.