Ts 24/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 listopada 2019 r. Pozycja 223 POSTANOWIENIE z dnia 31 października 2018 r. Sygn. akt Ts 24/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T.K. w sprawie zgodności: art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062) z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 51 ust. 3 i 4, art. 60, art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 lutego 2017 r. (data nadania) T.K. (poprzednio T.W., dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062; dalej: p.u.s.p.) w zakresie, w jakim przewidując obowiązek sporządzenia opinii Rady Miasta o kandydacie na ławnika, pomija on obowiązek sporządzenia uzasadnienia tej opinii, z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 51 ust. 3 i 4, art. 60 oraz art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fakty-cznym. Uchwałą nr […] z 20 października 2011 r. Rada Miasta W. wybrała 41 osób do pełnienia funkcji ławnika w Sądzie Okręgowym w W. – Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, odrzucając 5 kandydatów, m.in. także kandydaturę skarżącego. Wyrokiem z 18 września 2013 r. (sygn. akt […]) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę złożoną przez skarżącego na wskazaną wyżej uchwałę. Następnie Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z 7 maja 2015 r. (sygn. akt […]) oddalił powództwo skarżącego przeciwko miastu W. o zapłatę kwoty 9 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, tj. dobrego imienia skarżącego przez przypisanie mu w trakcie naboru na ławników, w 2011 r., w trakcie naboru, braku nieskazitelnego charakteru oraz niewybranie go na ławnika. Wyrokiem z 14 września 2016 r. OTK ZU B/2019 Ts 24/17 poz. 223 2 (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. XXVII Wydział Cywilny-Odwoławczy oddalił apelację skarżącego od wskazanego wyżej wyroku. 3. Skarżący podniósł, że w jego sprawie „rażąco naruszona została zasada państwa prawnego, która, prawidłowo stosowana, zakłada, że władze publiczne, wkraczając w domenę dóbr osobistych [jednostki], powinny uzasadniać swoje decyzje tak, aby można je było zweryfikować pod kątem legalności, słuszności czy też prawdziwości przesłanek, na których zostały oparte” (art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji). W przekonaniu skarżącego treść opinii zespołu powołanego przez Radę Miasta W. o braku nieskazitelnego charakteru dyskryminuje go i uniemożliwia skuteczne ubieganie się o dostęp do służby publicznej (art. 60 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji). Skarżący podał, że nie są mu znane motywy, na podstawie których sporządzono opinię. Zdaniem skarżącego doszło do naruszenia przysługującego mu prawa dostępu do informacji będących podstawą opinii o nim, jako o kandydacie na ławnika i prawo do żądania ich sprostowania (art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji). W przekonaniu skarżącego ograniczenie mu prawa do gromadzonych przez władze publiczne informacji dotyczących jego osoby naruszyło jego wolność i godność (art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 w związku z art. 51 Konstytucji). Zdaniem skarżącego wydanie przez Sąd Okręgowy w W. wyroku z 14 wrze-śnia 2013 r. pozbawiło go prawa do ochrony czci i dobrego imienia (art. 30 Konstytucji) oraz skutkowało naruszeniem prawa do odszkodowania za naruszenie jego dóbr osobistych (art. 77 ust. 1 Konstytucji). 4. W zarządzeniu sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych rozpatrywanej skargi konstytucyjnej, m.in. przez wykazanie, że zaskarżony art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 p.u.s.p. był podstawą orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W piśmie procesowym z 7 marca 2017 r. skarżący ustosunkował się do wezwania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna bądź gdy nie usunięto w terminie braków formalnych skargi (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wydanie przez organ władzy publicznej, na podstawie zakwestionowanych w skardze regulacji prawnych, ostatecznego orzeczenia naruszającego prawa lub wolności konstytucyjne skarżącego. 3. Jak wynika z treści złożonej do Trybunału Konstytucyjnego skargi konstytucyjnej, powyższe warunki nie zostały spełnione. Skarżący zakresowo zaskarżył art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 23, ze zm.; dalej: p.u.s.p.). Zgodnie z art. 163 § 2 p.u.s.p. przed przystąpieniem do wyboru ławników sądowych rada gminy powołuje zespół, który przedstawia na sesji rady gminy swoją opinię o zgłoszonych kandydatach, w szczególności w zakresie spełnienia przez nich wymogów określonych OTK ZU B/2019 Ts 24/17 poz. 223 3 w ustawie. Jak stanowi art. 158 § 1 pkt 2 p.u.s.p., ławnikiem może być wybrany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru. Skarżący skonstruował podstawę wniesionej skargi konstytucyjnej w oparciu o art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 51 ust. 3 i 4, art. 60 i art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Jako orzeczenie ostateczne, z wydaniem którego wiąże naruszenie gwarantowanych mu konstytucyjnie praw i wolności, skarżący wskazał wyrok Sądu Okręgowego w W. (dalej: Sąd Okręgowy) z 14 września 2016 r. (sygn. akt […]) oddalający apelację skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego w W. VI Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z 7 maja 2015 r. (sygn. akt […]) oddalającego powództwo skarżącego o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych. 3.1. W pierwszej kolejności Trybunał zwraca uwagę na to, że skarżący zarzucił niekonstytucyjność art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 p.u.s.p. w zakresie, w jakim kwestionowana norma nie przewiduje obowiązku sporządzenia uzasadnienia opinii zespołu powołanego przez radę gminy o kandydacie na ławnika. Z uwagi na taki sposób sformułowania zarzutu, tj. zaskarżenie braku określonej regulacji normatywnej, Trybunał stwierdza, że mery-toryczne rozpatrzenie analizowanej skargi konstytucyjnej w podanym wyżej zakresie jest niedopuszczalne. Rozpoznawanie skarg, których przedmiotem są wyłą-cznie postulaty legislacyjne, pozostaje bowiem poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1-5 Konstytucji). 3.2. Niezależnie od powyższego, za zasadnością odmówienia nadania skardze dalszego biegu przemawia brak możliwości powiązania z orzeczeniem, wskazanym jako ostateczne, naruszenia praw, wynikających z przepisów ustawy zasadniczej powołanych w petitum skargi i jej uzasadnieniu. Wydaje się, że tego związku nie dostrzega także sam skarżący, który zarzuty niezgodności kwestionowanej normy odnosi w istocie do treści wydanej opinii o nim jako kandydacie na ławnika sądu powszechnego, nie zaś do orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny nie dostrzega też związku między standardami ustalonymi we wskazanych przepisach ustawy zasadniczej a zaskarżonymi przepisami, bowiem każda z tych norm odnosi się do innej sfery objętej regulacją prawną. 3.2.1. Skarżący wskazał, że brak obowiązku sporządzenia uzasadnienia opinii, o której mowa w art. 163 § 2 p.u.s.p., powoduje, że nie poddaje się ona weryfikacji pod kątem legalności, słuszności czy też prawdziwości przesłanek, na których została oparta, co pozba-wia skarżącego prawa do sądowej kontroli zarzutów dotyczących braku nieskazitelnego charakteru. Powyższe przesądza, zdaniem skarżącego, o niezgodności skarżonej normy z po-wołanym w uzasadnieniu skargi art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał przypomina, że prawo do poszukiwania ochrony praw i wolności w ramach gwarancji prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, nie jest uprawnieniem uniwersalnym. Nie przysługuje każdej jednostce w każdej sytuacji, a jedynie tej, której sprawa ma być przedmiotem rozpoznania przez sąd. Nie budzi wątpliwości, że sporządzenie o skar-żącym opinii w trybie art. 163 § 2 p.u.s.p. przez zespół opiniujący kandydatów na ławników nie jest „sprawą skarżącego”, w toku której doszło do definitywnego rozstrzygnięcia o jego prawach. Opinia wydana przez zespół opiniujący kandydatów na ławników nie wywołuje żadnych skutków prawnych (nie jest to uchwała rady gminy rozstrzygająca w przedmiocie wyboru ławników) i bezpośrednio nie dotyka praw ani wolności konstytucyjnych skarżącego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w wyroku z 18 września 2013 r. (sygn. akt […]), konstrukcja normatywna art. 163 § 1 p.u.s.p. zakłada, że zespół opiniodawczy powinien wskazać w swojej opinii, które zgłoszenia kandydatów na ławników OTK ZU B/2019 Ts 24/17 poz. 223 4 nie spełniają ustawowych wymogów formalnych i z jakich względów, a także którzy kandydaci i z jakich powodów nie spełniają materialnoprawnych przesłanek określonych w art. 158 i art. 159 p.u.s.p. Zespół opiniujący ma za zadanie jedynie sporządzić opinie o kandydatach i przedstawić je radnym, którzy w głosowaniu tajnym podejmują decyzję, czy opinia wysta-wiona o konkretnym kandydacie przekonuje ich co do posiadanych przez kandydata kwalifikacji. Opinia, o której mowa w art. 163 § 2 p.u.s.p., ma zatem charakter jedynie formalny i nie jest wiążąca dla rady gminy. To uchwała rady gminy odrzucająca kandydaturę konkretnej osoby na ławnika, nie zaś opinia zespołu, pozbawia kandydata uprawnienia do dalszego udziału w procedurze wyborów. Zatem w rozpoznawanej sprawie naruszenie prawa do sądu, w opisany przez skarżącego sposób można by ewentualnie wiązać z wydaniem uchwały Rady m. W. z 20 października 2011 r. w sprawie wyboru ławników do Sądu Okręgowego w W., Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, utrzymanej w mocy wyrokiem NSA z 18 września 2013 r., sygn. akt […]. Stwierdzić należy, że orzeczeniem kształtującym ostatecznie sytuację prawną skarżącego w omawianym zakresie, w którym to orzeczeniu rozstrzygnięto – na podstawie kwestio-nowanych przepisów – o jego prawach, był wyrok NSA z 18 września 2013 r., sygn. akt […]. Nie jest natomiast zasadne wiązanie przez skarżącego upatrywanego naruszenia z wyrokiem Sądu Okręgowego z 14 września 2016 r. (sygn. akt […]). W orzeczeniu tym sąd, rozpoznając zasadność roszczenia odszkodowawczego sformułowanego przez skarżącego na podstawie art. 448 w związku z art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025; dalej: k.c.), przesądził, że w sprawie skarżącego nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez Miasto W. w drodze sporządzenia negatywnej opinii zespołu własnego o kandydaturze skarżącego na ławnika, w tym co do kwestii nieskazitelności jego charakteru, oraz że działanie to nie było bezprawne. 3.2.2. Odnośnie do art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji jako wzorca kontroli art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 p.u.s.p., istota zarzutów skarżącego sprowadza się do twierdzenia, że zakwestionowana norma w zakresie, w jakim nie przewiduje obowiązku sporządzenia uzasadnienia opinii o kandydacie na ławnika, pozbawia skarżącego prawa dostępu do informacji będących podstawą opinii i prawa do żądania ich sprostowania, przez co narusza jego wolność i godność. Trybunał stwierdza, że wyrok wskazany przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne nie rozstrzyga o dostępie skarżącego do dotyczących go zbiorów danych, sprostowaniu czy usunięciu informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, tj. o prawach określonych w art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji. 3.2.3. Orzeczenie wskazane przez skarżącego jako ostateczne nie kształtuje ponadto przysługujących skarżącemu praw lub wolności określonych w art. 60 Konstytucji, związanych z dostępem do służby publicznej. Jedynie na marginesie Trybunał wskazuje, że prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach nie należy postrzegać – jak chciałby tego skarżący – jako gwarancji przyjęcia do służby publicznej. Prawo dostępu do służby publicznej nie stwarza także roszczenia egzekwowalnego na drodze prawnej, zwłaszcza sądowej, którego przedmiotem byłoby przyjęcie czy to do służby publicznej w ogólności, czy na konkretnie określone sta-nowisko w ramach tej służby (zob. wyroki TK z: 10 maja 2000 r., K 21/99 i 23 maja 2018 r., SK 8/14). 3.2.4. Jeśli zaś chodzi o wzorzec z art. 77 Konstytucji, wyrażający prawo do odszkodowania za bezprawne działanie organów państwa, Trybunał wskazuje, że skarżący nie sprecyzował, w jaki sposób przepisy będące przedmiotem skargi ingerują w prawo wyrażone w tym przepisie. Niezależnie od powyższego, Trybunał wskazuje, że jedną z zasadniczych przesłanek określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji prawa do wynagrodzenia szkody jest niezgodność z prawem działania organu władzy publicznej. Jak natomiast ustaliły sądy OTK ZU B/2019 Ts 24/17 poz. 223 5 orzekające w sprawie skarżącego, takiej kwalifikacji nie sposób przypisać zachowaniu organu Miasta W., które to zachowanie znajdowało podstawę prawną w przepisach p.u.s.p. 3.2.5. Trybunał zauważa ponadto, że powołane przez skarżącego przepisy art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji są niesamoistnymi wzorcami konstytucyjnymi. Każdy z nich mógłby stanowić wzorzec kontroli w razie wskazania przez skarżącego, jaka jego wolność lub prawo, wynikające z innych przepisów, są uregulowane wbrew zasadom wynikającym z wymienionych przepisów Konstytucji. Skarżący nie spełnił powyższego wymogu. Odnosząc się do zarzutu niezgodności kwestionowanej normy z art. 30 Konstytucji, Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że godność ludzka może być traktowana jako samoistny wzorzec konstytucyjny w sprawach zainicjowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej, jedynie wyjątkowo. W niniejszej sprawie powołanie tego wzorca kontroli nie może skutkować przekazaniem sprawy do rozpoznania merytorycznego, bowiem zarzuty skargi odnoszą się do zaniechania prawodawczego polegającego na braku uregulowania (dot. obowiązku spo-rządzenia uzasadnienia opinii), podczas gdy o naruszeniu godności można mówić wtedy, gdy działania ustawodawcy prowadzą do sytuacji, w której człowiek staje się przedmiotem działań podejmowanych przez władzę. Jednocześnie Trybunał wskazuje, że nawet gdyby rozpatrywać wzorce art. 2, art. 30, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji związkowo z pozostałymi przepisami Konstytucji powołanymi przez skarżącego (art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 3 i 4, art. 60 i art. 77 ust. 1), to nie mogą one stanowić podstawy kontroli konstytucyjności art. 163 § 2 w związku z art. 158 § 1 pkt 2 p.u.s.p. z uwagi na uchybienia formalne skargi, omówione w punktach 3.2.1.-3.2.4 uzasadnienia. W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że skarga nie odpowiada warunkom określonym w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p. TK, oraz na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK odmawia nadania skardze dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.