Ts 242/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 czerwca 2018 r. Pozycja 111 POSTANOWIENIE z dnia 23 października 2017 r. Sygn. akt Ts 242/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 23 listopada 2016 r. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim używa określenia „nieopłacona”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący złożył zażalenia na postanowienia Sądu Rejonowego w T. z 17 maja 2016 r. wydane w czte-rech sprawach, wszczętych wnioskami skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W zarządzeniach z 13 września 2016 r. Przewodniczący wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych każdego z zażaleń przez uiszczenie w terminie tygodniowym od daty doręczenia wezwania kwoty 40 zł tytułem brakującej opłaty sądowej od zażalenia pod rygo-rem odrzucenia środka odwoławczego. W wyznaczonym terminie skarżący nie wykonał za-rządzenia w żadnej z powołanych wyżej spraw, w związku z czym 27 października 2016 r. Sąd Rejonowy w T. wydał w każdej z nich postanowienie, w którym odrzucił zażalenie skar-żącego na postanowienie z 17 maja 2016 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2017 r. (dalej: za-rządzenie) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie praw podmiotowych skarżącego wynikających z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 176, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji, a także precyzyj-ne wskazanie sposobu ich naruszenia przez zakwestionowany art. 370 k.p.c., wskazanie osta-tecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i udokumentowanie, zgodnie OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 111 2 z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p. TK, daty jego doręczenia, nadesłanie odpisów oraz czterech kopii orzeczeń potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, nadesłanie skargi konstytucyjnej (i czterech kopii) opatrzonej przez pełnomocnika skarżącego podpisem (nie parafą) oraz dorę-czenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowa-nia skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (pięć egzemplarzy), określającego dokładnie sprawę, do której zostało udzielone (przedmiot skargi). W piśmie z 20 lutego 2017 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powołanego wy-żej wezwania i wyjaśnił, że art. 370 k.p.c. narusza art. 45 Konstytucji w zakresie, w jakim uzależnia możliwość rozpoznania złożonego przez stronę zażalenia od przesłanek ekono-micznych. W jego przekonaniu, o przyjęciu zażalenia do rozpoznania decyduje status mate-rialny strony, a nie faktyczna zasadność tego środka odwoławczego, a takie ograniczenie na-rusza art. 77 ust. 2 Konstytucji (zakaz zamykania drogi sądowej), art. 31 ust. 3 Konstytucji (zakaz ustanawiania ograniczeń praw i wolności konstytucyjnych w sposób naruszający istotę tych praw), art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości i zakaz dyskryminacji) i art. 2 Konsty-tucji (zasada demokratycznego państwa prawnego). Jako orzeczenia ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wskazał cztery postanowienia Sądu Rejonowego w T. z 27 października 2016 r. wydane w sprawach (…) oraz podał, że zostały mu one doręczone 7 listopada 2016 r. Wraz z pismem uzupełniającym braki formalne skargi skarżący złożył do akt sprawy pełnomocnictwo do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Wstępne rozpoznanie skargi służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytoryczne-go rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego bie-gu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź nie usunięto braków formalnych skargi w terminie (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). 3. W pierwszej kolejności Trybunał zbadał, czy skarżący wyczerpał drogę prawną, tzn. czy przed wystąpieniem ze skargą konstytucyjną wykorzystał przysługujące mu środki praw-ne w celu zweryfikowania orzeczeń po to, by legitymować się orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W piśmie uzupełniającym braki skargi skarżący wyjaśnił, że orzeczeniami, w których rozstrzygnięto ostatecznie o jego konstytucyjnych prawach i wolnościach są cztery postano-wienia Sądu Rejonowego w T. z 27 października 2016 r., wydane w sprawach toczących się (…). W każdym z tych postanowień Sąd odrzucił zażalenie skarżącego jako nieopłacone. Trybunał podkreśla, że skarżącemu – zgodnie z art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. – na każde z tych przysługiwało zażalenie. OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 111 3 Trybunał stwierdza, że skarżący mimo wezwania do nadesłania odpisów oraz kopii orzeczeń potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej w sprawach, w związku z którymi wniósł rozpoznawaną skargę (punkt 4 zarządzenia), nie złożył takich dokumentów, a zatem nie wykazał, by wyczerpał drogę prawną w tych sprawach. Oznacza to, że skarga nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta stanowi samoistną podstawę odmowy nadania dalszego biegu analizo-wanej skardze (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p. TK). 4. Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny przypomina, że przedmiotem kontroli w trybie skargi konstytucyjnej, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, mogą być wy-łącznie te przepisy, które – stanowiąc normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego – doprowadziły do naruszenia jego konstytucyjnych praw lub wolności. Skarżący zakwestionował art. 370 k.p.c., który stanowi, że „sąd pierwszej instancji od-rzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieo-płaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie”. Powołany przepis był – w związku z art. 397 § 2 k.p.c. – postawą wydania przez sąd orzeczeń wskazanych przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Stosownie bowiem do art. 397 § 2 k.p.c., do postę-powania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym Z uwagi na powyższe art. 370 k.p.c. zasadniczo nie może samodzielnie stanowić przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie i powinien zostać zaskarżony w związku z art. 397 § 2 k.p.c., bowiem te dwa przepisy zastosowane łącznie były podstawą prawną orzeczeń o odrzuceniu zażaleń skarżącego. 5. Jednakże nawet gdyby – wbrew powyższym uwagom – przyjąć, że dopuszczalne jest w okolicznościach tej sprawy zakwestionowanie przez skarżącego wyłącznie art. 370 k.p.c., to stwierdzić trzeba, że skarżący nieprecyzyjnie określił przedmiot skargi (nie wskazał dokładnie normy, której kontroli konstytucyjności się domaga) i wadliwie powołał konstytu-cyjne wzorce kontroli. Skarżący postawił ogólny zarzut ograniczenia – na podstawie przesłanek ekonomicz-nych – przewidzianego w art. 370 k.p.c. prawa skarżącego do rozpoznania sprawy przez bez-stronny skład sądu drugiej instancji. Jednocześnie w uzasadnieniu skargi wskazał, że samo uzależnienie rozpoznania sprawy przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu od uiszczenia stosownej opłaty nie narusza przepisów Konstytucji. Podniósł, że dopiero nieuwzględnienie przez sąd jego wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach, w których zapadły (jego zdaniem) ostateczne orzeczenia, skutkowało faktycznym pozbawieniem skarżącego prawa określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji i naruszyło dyspozycję art. 77 ust. 2 Konstytu-cji. Dodatkowo skarżący zarzucił, że do naruszenia przysługującego mu prawa podmiotowego wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji doszło w ten sposób, iż w sprawach, w których był stroną, orzekali sędziowie, co do których „można było podnieść uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności”. Jednak, jak wynika z przywołanych przez skarżącego okoliczności, złożone przez niego w tych sprawach wnioski o wyłączenie sędziów i referendarzy zostały oddalone. Tak sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji wyra-ża ocenę skarżącego w sprawie sposobu działania sądów, nie odnosi się natomiast do zakwe-stionowanej normy. Rozpoznanie skargi, która w omawianym zakresie jest skargą na stoso-wanie prawa, nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego (postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). Trybunał stwierdza, że zarzut niezgodności art. 370 k.p.c. z art. 77 ust. 2 Konstytucji cechuje go oczywista bezzasadność. Kwestionowany przepis jest regulacją proceduralną OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 111 4 i dotyczy przesłanek odrzucenia apelacji. Natomiast zamknięcie drogi do sądu, o którym mo-wa w art. 77 ust. 2 Konstytucji, ma miejsce wówczas, gdy żaden sąd nie jest właściwy do roz-poznania sprawy dotyczącej naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw. „Dyspozycja art. 77 ust. 2 Konstytucji nie odnosi się do zasad rozpoznawania »sprawy«, w szczególności nie formułuje żadnych wymogów związanych z prawem do zaskarżania orzeczeń sądowych oraz liczbą instancji, w których sprawa ma być rozpoznawana” (postanowienie TK z 7 lipca 2004 r., Ts 119/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 184). Uznać trzeba, że sprawy skarżącego rozpoznał właściwy sąd, jednak na skutek bezczynności skarżącego, polegającej na nieuisz-czeniu opłat od zażaleń, środki zaskarżenia zostały odrzucone, zaś skarżący nie zainicjował kontroli instancyjnej rozstrzygnięć sądu. Przywołane przez skarżącego pozostałe wzorce kontroli: art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – nie są samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu skargowym. Przepisy te nie są bo-wiem źródłem ani wolności, ani praw konstytucyjnych, a sytuację prawną jednostki określają dopiero razem z tymi postanowieniami Konstytucji, które wyrażają prawa lub wolności o cha-rakterze podmiotowym (postanowienie TK z 4 lipca 2013 r., Ts 302/10, OTK ZU 4/B/2013, poz. 308). W odniesieniu do zarzutu niezgodności art. 370 k.p.c. z art. 79 ust. 1 Konstytucji Try-bunał stwierdza, że skarżący nie wskazał, w jaki sposób doszło do naruszenia jego prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w powołanym przepisie Konstytucji. 6. Na marginesie Trybunał zauważa, że skargę konstytucyjną opatrzono parafą zamiast podpisem, dlatego też skarżący został wezwany do nadesłania skargi (wraz z czterema ko-piami) podpisanej przez pełnomocnika. W piśmie uzupełniającym braki skargi, podpisanym czytelnie imieniem i nazwiskiem adwokata, znajduje się oświadczenie o sporządzeniu przez niego skargi, jednakże do akt sprawy nie został złożony ani podpisany egzemplarz skargi, ani cztery jej kopie, co przesądza o niewykonaniu przez skarżącego punktu 5 zarządzenia. Trybunał nadmienia, że pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił również braku formal-nego skargi dotyczącego złożenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem (punkt 6 zarządzenia). Pod-kreślenia wymaga m.in. to, że nadesłane pełnomocnictwo zostało udzielone dopiero 15 lutego 2017 r., a więc już po wniesieniu skargi konstytucyjnej. (por. postanowienie Sądu Najwyż-szego z 3 lipca 2008 r., sygn. akt IV CZ 47/08, Lex 637708 oraz uchwałę Sądu Najwyższego wydaną w składzie 7 sędziów z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt III CZP 118/08, Lex 470691). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.