Ts 246/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lutego 2023 r. Pozycja 40 POSTANOWIENIE z dnia 14 grudnia 2022 r. Sygn. akt Ts 246/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Julia Przyłębska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 27 stycznia 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej T.G., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 września 2021 r. (data nadania) T.G. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła o zbadanie zgodności art. 3942 § 1 i § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) „w zakresie w jakim za-skarżone przepisy wykluczają możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 1 lu-tego 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyj-nej. Uznał, że skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi, ponieważ nie wniosła zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów. Zażądała jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowie-nia o odmowie takiego zwolnienia. Trybunał stwierdził ponadto, że kwestionowany przepis nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 28 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw (nie determi-nował on bowiem treści tego rozstrzygnięcia). 3. W zażaleniu z 8 lutego 2022 r. (data nadania) skarżąca zarzuciła zakwestionowa-nemu postanowieniu naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 40 2 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) poprzez uznanie, że „nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa określon[e] w skardze konstytucyjnej” (s. 1 zażalenia). W związku z powyższym wniosła o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Pismami z 30 marca i 15 lipca 2022 r. (daty nadania) skarżąca uzupełniła powyższe zażalenie powołując orzeczenia Trybunału, w których nadano dalszy bieg skardze konstytu-cyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że odniesienie się do treści zażalenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowo-ści, obowiązującej w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał orzeka-jąc jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skar-dze konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby skarżący sam określił akt normatywny (lub jego część), będący przedmiotem postępowania. Trybunał nie może z urzędu rozszerzyć tak wska-zanego przedmiotu kontroli. Podmiot występujący z zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu sam określa zatem granice, w ramach których sprawa podlega rozpoznaniu. Istotna jest przy tym funkcja, jaką pełni ten środek odwoławczy. Jak wynika z treści art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK, na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Przedmiotem zażalenia jest wydane w ramach wstępnej kontroli postanowienie dotyczące oceny strony formalnej skargi. Ze względu na to, że przepis ten stanowi o postanowieniu o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, nale-ży uznać, że zażalenie może odnosić się jedynie do przedstawionych przez Trybunał Konsty-tucyjny argumentów przemawiających za negatywną oceną strony formalnej skargi. Brak takiego odniesienia musi zostać każdorazowo oceniony jako niepodważenie zasadności argu-mentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu i skutkować będzie nieuwzględnieniem za-żalenia (por. postanowienie TK z 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381). 3. Przystępując do oceny wniesionego środka odwoławczego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w uzasadnieniu zażalenia nie zakwestionowano podstawy odmowy w zakresie tego, że kwestionowany art. 3942 § 1 i § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po-stępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) nie był normatywną podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym zażalenie w tej części nie podlega uwzględnieniu. OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 40 3 4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie. W zakwestionowanym postanowieniu Trybunał trafnie przesądził, że skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej. Dla merytorycznej oceny zarzutów skarżącej konieczne było bowiem wnie-sienie (w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt […]) zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o czę-ściowe zwolnienie z opłaty od apelacji. Nie powinna była ona – mając w perspektywie postę-powanie przed Trybunałem Konstytucyjnym – rezygnować z tego środka zaskarżenia, mimo że nie budziło wątpliwości, że przepisy ustawowe wyłączają możliwość jego wniesienia. Tyl-ko w ten sposób mogła bowiem doprowadzić do wydania, w oparciu o kwestionowaną regu-lację, postanowienia o odrzuceniu zażalenia, i tym samym do „ujawnienia” przedmiotu skargi konstytucyjnej. Trybunał przypomina, że na ten temat wypowiedział się w postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Orzekł wtedy, że wniesienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławczego w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego, że droga dostępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia jest zamknięta – w kontekście skuteczności wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału – jest niezbędne. Stanowisko to potwierdzały również judykaty w sprawach cywilnych, administra-cyjnych i karnych, wydane w późniejszych terminach (zob. np. postanowienia TK z: 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 148/16, OTK ZU B/2017, poz. 271; 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136; 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/2021, poz. 9; 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A/2021, poz. 12; zob. też wyrok TK z 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79). To stanowisko jest wiążącą dyrektywą interpre-tacyjną dla kolejnych składów orzekających. Odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Trybunału wydanym w pełnym składzie wymaga – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wydania orzeczenia w takim samym składzie. Dopóki to nie nastąpi, wszystkie składy orzekające Trybunału Konstytucyjnego są związane takim poglądem praw-nym (zob. postanowienie TK z 24 stycznia 2013 r., Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 106 oraz wyroki TK z: 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186 i 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU nr A/2017, poz. 51). Tymczasem orzeczenia wskazane przez skarżącą w pismach uzupełniających zażalenie nie są orzeczenia-mi wydanymi przez pełny skład TK, lecz jednoosobowo. Trybunał nie jest więc związany stanowiskiem zajętym w tych sprawach i nie stanowi to podstawy do uwzględnienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu, w szczególności wydane w oparciu o pogląd prawny sformułowany w orzeczeniu pełnego składu Trybunału. Trybunał rozpoznający niniejszą sprawę w obecnym składzie ma świadomość, że w przywołanych przez skarżącą orzeczeniach przekazano skargi konstytucyjne do meryto-rycznego rozpoznania. Zauważyć jednak należy, że pozytywny wynik wstępnej kontroli skar-gi konstytucyjnej nie przesądza definitywnie o późniejszym jej rozpoznaniu co do meritum. Trzeba podkreślić, że Trybunał na etapie merytorycznej kontroli nie jest związany stanowi-skiem zajętym na etapie wstępnego rozpoznania. Dokonując bowiem oceny istnienia pozy-tywnych oraz braku ujemnych przesłanek procesowych, może dojść do odmiennych wnio-sków niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępne-go rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 9 listopada 2010 r., sygn. SK 10/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 99 oraz postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 40 4 Nawet gdyby Trybunał w obecnym składzie odstąpił od przedstawionego wyżej sta-nowiska, zgodnie z którym formalną podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej jest skorzy-stanie z niedopuszczalnego środka zaskarżenia i uzyskanie postanowienia o jego odrzuceniu, rozpatrywane zażalenie nie podlegałoby uwzględnieniu. W postanowieniu z 27 stycznia 2022 r. Trybunał wskazał bowiem na dwie samodzielne (niezależne od siebie) podstawy od-mowy nadania skardze dalszego biegu: 1) nieuzyskanie ostatecznego rozstrzygnięcia; 2) kwe-stionowanie przepisu niestanowiącego podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia; tymczasem w złożonym zażaleniu skarżąca odniosła się jedynie do pierwszej z nich. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.