Ts 246/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lutego 2023 r. Pozycja 39 POSTANOWIENIE z dnia 27 stycznia 2022 r. Sygn. akt Ts 246/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T.G. o zbadanie zgodności: art. 3942 § 1 i § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) „w zakresie w jakim zaskarżone przepisy wykluczają możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 września 2021 r. (data nadania) T.G. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru – wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 22 lipca 2020 r. (sygn. akt […]) skarżąca wnio-sła apelację wraz z wnioskiem o częściowe zwolnienie jej z opłaty od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny w K. (dalej: Sąd Apelacyjny) postanowieniem z 22 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]). Pismem z 16 lutego 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. orzeczenia, a pismem z 17 lutego 2021 r. po-nowny wniosek o częściowe zwolnienie z opłaty od apelacji. Postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 24 lutego 2021 r. (sygn. akt jw.) w punkcie pierwszym odrzucono ponowny wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, w punkcie drugim odmówiono sporządzenia uzasadnienia rozstrzygnięcia z 22 stycznia 2021 r., a w punkcie trzecim odrzucono apelację. Sąd Apelacyjny orzeczeniem z 28 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) w punkcie pierw-szym odrzucił zażalenie na punkt drugi rozstrzygnięcia z 24 lutego 2021 r., a w punkcie dru-gim oddalił zażalenie złożone na punkt trzeci kwestionowanego postanowienia. W uzasadnie-niu podjętego rozstrzygnięcia wskazał m.in., że „postanowienia Sądu Apelacyjnego, wzglę-dem których można wnieść zażalenie do innego składu tego sądu zostały (…) enumeratywnie OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 39 2 wyszczególnione przez ustawodawcę w art. 3942 § 1 i § 11 k.p.c. (…) zaskarżony przez po-zwanego punkt II postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2021 r. nie obejmuje natomiast swym przedmiotem żadnego z rozstrzygnięć skatalogowanych w art. 3942 § 1 i § 11 k.p.c. Na postanowienie to nie przysługuje wobec tego skarżącej zażalenie do innego równo-rzędnego składu sądu drugiej instancji, co w rezultacie prowadziło Sąd Apelacyjny do odrzu-cenia zażalenia pozwanej w tej części” (s. 4 postanowienia). Orzeczenie to, doręczone skarżą-cej 29 czerwca 2021 r., wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2021 r. (dorę-czonym 4 listopada 2021 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 2) doręczenie pełnomoc-nictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 3) udo-kumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne zgodnie z punktem 1 niniejszego zarządzenia (doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej, w której doręczone zostało to orzeczenie lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesył-ki) wraz z czterema kopiami; 4) podanie, czy od wskazanego ‒ zgodnie z punktem 1 zarzą-dzenia ‒ ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami); 5) doręczenie odpisów (wraz z czterema kopiami): a) ostatecznego orzeczenia, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna, b) orzeczeń (wyro-ków, postanowień, decyzji i innych rozstrzygnięć) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej. Pismem z 12 listopada 2021 r. (data nadania) skarżąca usunęła wskazane braki. 2. Skarżąca uważa, że poniosła „negatywne konsekwencje pominięcia legislacyjnego. Art. 3942 § 11 k.p.c. pomija bowiem w swej treści możliwość zaskarżenia postanowienia o odmowie zwolnienia z kosztów sądowych, co spowodowało pozbawienie [s]karżącej kon-stytucyjnego prawa do sądu i dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Aktualny stan prawny w zakresie tzw. zażaleń horyzontalnych jest niezupełny a jego braki narażają jednost-ki na brak konstytucyjnie zagwarantowanej możliwości dochodzenia swoich praw i wolności na drodze sądowej i godzą w zasadę dwuinstancyjności” (s. 2 skargi). W petitum skargi skarżąca zakwestionowała zgodność art. 3942 § 1 i § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ze wskazanymi tam wzorcami. Nie podała przy tym pozycji Dziennika Ustaw. Z uzasadnienia skargi (s. 5) wynika jednak, że zaskarża wskazane przepisy w brzmieniu ukształtowanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.), co przesądza o tym, że właściwym Dziennikiem Ustaw jest Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 39 3 wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer-paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy-gnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy-diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji skarżący musi więc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. Skarżący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz-nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis (zob. m.in. postanowienie TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powołane tam orzecznictwo). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „technicz-ną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrzygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK: z 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10; 12 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 62/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 71; 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43; 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 7 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego dla zbadania zgod-ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz-czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego konieczne jest uprzednie uzyska-nie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący mógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę in-terpretacyjną dla kolejnych składów orzekających do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpienia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzy-gnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, nie wniosła bowiem zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosz-tów. Zażądała jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie-nia. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskar-żalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia. Okoliczność ta uniemożliwia jej merytoryczne rozpoznanie oraz przekłada się na odmowę nadania dalszego biegu na podsta-wie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowany w skardze art. 3942 § 1 i § 11 usta-wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.), w brzmieniu ukształtowanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Ko-deks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 28 kwietnia 2021 r. OTK ZU B/2023 Ts 246/21 poz. 39 4 (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. Przepis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją skarżącej było zakwestiono-wanie braku możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uzasad-nienia. Z tych wszystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.