Ts 248/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 kwietnia 2023 r. Pozycja 134 POSTANOWIENIE z dnia 20 lipca 2016 r. Sygn. akt Ts 248/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.B. w sprawie zgodności: art. 305 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 889, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 listopada 2016 r. (data wniesienia) M.B. (dalej: skarżący) kwestionuje zgodność art. 305 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 889, poz. 555, ze zm.; dalej: kpk) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona na podstawie następującego stanu faktycznego. 12 stycznia 2016 r. skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z wnioskiem o wszczęcie postepowania dyscyplinarnego i karnego. Po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego prokurator postanowieniem z 4 marca Sąd Rejonowy w K. w wyroku z 28 maja 2015 r. (sprawa […]) uznał skarżącego winnym popełnienia trzech przestępstw i wymierzył mu karę łączną 1 roku pozbawienia wolności. Apelacja wniesiona przez skarżą-cego od powyższego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 29 września 2015 r. (sprawa […]). Skarżący został wezwany do odbycia kary pozbawienia wolności 20 października 2015 r., zaś 23 października 2015 r. złożył do Sądu Okręgowego w K. wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Postanowieniem z 29 października 2015 r. Sąd Okręgowy K. – Wy-dział VI Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (sprawa […]) umo-rzył postępowanie w sprawie ze względu na treść art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r., który zezwalał na stosowanie przepisów dotychczasowych tylko wobec skazanych, w sprawie których przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kk z 2015 r. orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności i którzy spełniają warunki określone w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 2 w systemie dozoru elektronicznego (Dz.U.2010.142. 960, ze. zm.; dalej: ustawa o wykony-waniu kary z 2007 r.). Postanowieniem z 3 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w K. – II Wydział Karny (sprawa […]) oddalił złożone przez skarżącego zażalenie na orzeczenie sądu I instan-cji. 1. Zdaniem skarżącego treść zakwestionowanej regulacji doprowadziła do pozbawie-nia go możliwości ubiegania się o zezwolenie na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego tylko z tego powodu, że zdecydował się na skorzystanie z przysługującego mu prawa do złożenia apelacji od wyroku sądu I instancji. Jak podnosi, w jego sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania dlatego, że gdyby chciał skorzystać z dobrodziejstwa ustawy o wykonywaniu kary z 2007 r., musiałby zrezygnować z apelacji, której wniesienie opóźniło termin uprawomocnienia się wyroku, co nastąpiło po 1 lipca 2015 r. Zaskarżony przepis narusza ponadto w ocenie skarżącego prawo do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Uchylenie aktu prawnego uniemożliwi-ło mu bowiem, jak utrzymuje, ubieganie się o dokonanie oceny przez sąd, czy spełnia warun-ki udzielenia zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektro-nicznego. Skarżący wskazuje ponadto na naruszenie zasady równości przez art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r. Przewidując, że tylko osoby, które przed 1 lipca 2015 r. zostały prawomocnie skazane, mogą ubiegać się o odbycie kary pozbawienia wolności w sys-temie dozoru elektronicznego, jak podnosi, ustawodawca dokonał selekcji skazanych, ze względu na rodzaj wydanego w ich sprawie wyroku – skazani prawomocnie mają korzystniej-szą sytuację procesową niż ci, którzy skorzystali ze swojego prawa do dwuinstancyjnego postepowania. 2. In fine złożonej skargi konstytucyjnej skarżący wnosi o wydanie postanowienia tymczasowego, którego przedmiotem byłoby zawieszenie wyroku Sądu Rejonowego w K. z 28 maja 2015 r. do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 22 marca 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu ze wskazanymi w niej pra-wami konstytucyjnymi, a także powołanie argumentów lub dowodów na poparcie tego zarzu-tu. 4. W piśmie procesowym nadesłanym w celu uzupełnienia braków skargi skarżący wyjaśnia, że do naruszenia zasady równości przez zaskarżony przepis doszło na skutek zróż-nicowania sytuacji prawnej obywateli ze względu na ustalenie, w jakim momencie czasu zo-stał wobec nich wydany prawomocny wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności. W konsekwencji tego, jak utrzymuje, osoby skazane prawomocnie po 1 lipca 2015 r. zostały pozbawione możliwości odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicz-nego. Podnosi, że gdyby chciał skorzystać z możliwości odbycia kary w tym systemie, musiałby zrezygnować z przysługującego mu prawa do dwuinstancyjnego postępowania są-dowego. W tym fakcie upatruje on także przyczynę naruszenia prawa do jawnego i sprawie-dliwego rozpoznania sprawy przez sąd II instancji. 5. Zdaniem skarżącego kwestionowana regulacja jest niezgodna ponadto z art. 42 ust. 3 Konstytucji. Przyznanie prawa do skorzystania z możliwości odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego tylko tym osobom, wobec których został wyda-ny prawomocny wyrok skazujący przed 1 lipca 2015 r. jest sprzeczne z zasadą domniemania niewinności. Jak uzasadnia: „Sprzeczność ta polega na tym, iż osoba skazana nieprawomoc- OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 3 nie rezygnuje z dalszej procedury odwoławczej i musiałaby składać wniosek o zezwolenie na odbycie kary w dozorze elektronicznym. Oznaczałoby to uznanie prawidłowości rozstrzy-gnięcia sądu I instancji i jednoczesne uznanie własnej winy oskarżonego”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony indywidualnych praw i wolności o cha-rakterze podmiotowym. Jej rozpoznanie zostało uzależnione od spełnienia licznych warun-ków wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.12016.293; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 5 ustawy o TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi lub skardze, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia. Zgodnie zaś z ust. 4 regulacji tej nie stosuje się, jeżeli wydanie orzeczenia w sprawie jest konieczne dla ochrony konstytu-cyjnych wolności i praw. 2. Zaskarżony przepis stanowi, że w stosunku do skazanych, wobec których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności i którzy spełniają warunki określone w ustawie o wykonywaniu kary z 2007 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Skarżący przed 1 lipca 2015 r. (data wejścia w życie kwestionowa-nej regulacji) uzyskał wyrok nieprawomocny, co stanowiło podstawę odmowy rozpoznania jego wniosku o odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. 3. Ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.428; dalej: ustawa o zmianie kk i kkw z 2016 r.) dokonano nowelizacji m.in. przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.90.557, ze zm.: dalej: kkw). Art. 2 pkt 7 ustawy o zmianie kk i kkw z 2016 r. wprowa-dził do kkw oddział 2a zatytułowany „Warunki i tryb orzekania o udzieleniu skazanemu ze-zwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego”. Arty-kuł 43la § 1 i 3 tego oddziału stanowią: § 1. Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozba-wienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli zostały spełnione łącz-nie następujące warunki: 1) wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jed-nego roku, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego, 2) jest to wystarczające do osiągnięcia celów kary, 3) skazany posiada określone miejsce stałego pobytu, 4) osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3, 5) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1. § 3. Skazanemu, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej czę-ści kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego. Ustawa nowelizująca kk i kkw z 2016 r. nie wprowadziła wprawdzie przepisu przej-ściowego uchylającego zaskarżony art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r., jednakże przytoczona treść wprowadzonych przez tę ustawę regulacji wskazuje jednoznacznie na to, że przepis ten utracił moc obowiązującą. Krąg osób mających możliwość wykonywania orze-czonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie jest już bowiem w jej świetle ograniczony wyłącznie do osób, które uzyskały prawomocny wyrok skazujący OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 4 przed 1 lipca 2015 r. Ze względu zaś na treść przewidzianych w tej ustawie unormowań – tożsamych z regulacją, której zastosowania de facto skarżący dochodził w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej – nie ma podstaw do uznania, że została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 77 ust. 4 ustawy o TK. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wniesiona skar-ga nie spełnia ustawowych i konstytucyjnych przesłanek dopuszczalności tego środka ochro-ny praw i wolności. Z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także z przepisów ustawy o TK wynika, że uprawnionym do wniesienia skargi konstytucyjnej jest osoba, której konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone na skutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie niekonstytucyj-nego przepisu. 5. Skarżący naruszenie przysługujących mu praw upatruje w zapadnięciu rozstrzy-gnięcia umarzającego postpowanie w sprawie wniosku w przedmiocie zastosowania wobec niego systemu dozoru elektronicznego. Wydanie tego rozstrzygnięcia miałoby – w jego oce-nie – doprowadzić do naruszenia zasady domniemania niewinności, prawa do sądu i prawa do rozpoznania sprawy w II instancji. 6. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż w jego sprawie na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia doszło do naruszenia wskazanych w skardze praw konstytucyjnych. Sprawa skarżącego, zarówno w przedmiocie odpowiedzial-ności karnej, jak i w przedmiocie możliwości wykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, została rozpoznana przez sąd w postępowaniu dwuinstancyjnym. Okoliczność, że wniesienie apelacji faktycznie uniemoż-liwiło skarżącemu skorzystanie z jednej z form wykonania kary pozbawienia wolności nie uzasadnia jeszcze tezy, że w ten sposób uszczerbku doznało jego uprawnienie do rozstrzy-gnięcia sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. W jego przypadku doszło do tzw. konku-rencji praw, z których jedno prawo ma charakter konstytucyjny (prawo do rozpoznania spra-wy w dwuinstancyjnym postepowaniu sądowym), drugie zaś – miało charakter ustawowy. Nie budzi przy tym wątpliwości, że konstytucja nie gwarantuje obywatelowi możliwości od-bywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Ponieważ sprawa skarżącego została rozpoznana w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym, skarżący nie może zasadnie twierdzić, że wydane na podstawie kwestionowanego przepisu rozstrzygnięcie naruszyło jego prawo do takiego postępowania (jak też prawo do sądu), z tego tylko względu, że wniesienie apelacji faktycznie uniemożliwiło mu skorzystanie z istniejącej jeszcze w mo-mencie wydania wyroku w I instancji możliwości wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. 7. Skarżący nie wykazał ponadto, że kwestionowany art. 14 ust. 1 ustawy nowelizują-cej kk z 2015 r. jest niezgodny z art. 42 ust. 3 Konstytucji. Ani z treści zaskarżonej regulacji, ani z uzasadnienia wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie wynika, aby skarżący był zmuszo-ny do – jak sam podnosi – „uznania swojej winy” przed uzyskaniem prawomocnego rozstrzy-gnięcia w sprawie. 8. Skarżący we wniesionej skardze wskazuje ponadto na naruszenie przez zakwestio-nowaną regulację zasady równości wobec prawa, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji, przez odmienne traktowanie osób, wobec których zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie, od osób, wobec których wydano jedynie nieprawomocne orzeczenie. Uzasadniając tezę o nie-dopuszczalności uznania art. 32 Konstytucji za źródło konstytucyjnych praw lub wolności, których naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 5 w wydanym w pełnym składzie postanowieniu z 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) stwierdzał, że wynikająca z niego zasada równości stanowi jedynie zasa-dę ogólną, mającą charakter prawa niejako „drugiego stopnia”, tzn. przysługującego w związ-ku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich, „samoistnie”. Teza ta, jak podkreślał, znajduje swoje uzasadnienie w specyfice przyjmowanego na gruncie Konstytucji rozumienia „równości”, która w jego świetle nie ma charakteru abstrakcyjnego i absolutnego, ale „funkcjonuje zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym, odniesiona musi być do zaka-zów lub nakazów albo nadania uprawnień określonym jednostkom (grupom jednostek) w po-równaniu ze statusem innych jednostek (grup)”. W związku z powyższym możliwość powo-łania się w skardze konstytucyjnej na naruszenie zasady równości jest, jak zaznaczył, ograni-czona wyłącznie do przypadków, w których zostaną wskazane konkretne podmiotowe prawa, wolności lub obowiązki o charakterze konstytucyjnym, w zakresie których zasada ta została naruszona. Jak już Trybunał zauważył, uprawnienie do ubiegania się o wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie ma zaś charakteru takiego prawa konstytucyjnego. Ponadto Trybunał podniósł, że skarżący nie wyjaśnił, dlaczego ozna-czone przez niego kategorie podmiotów powinny być traktowane tak samo. Nie uzasadnił także, dlaczego nie stanowiłoby naruszenia zasady równości zastosowanie – jak proponuje – jako kryterium różnicowania osób, którym przysługuje prawo ubiegania się o wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, daty wydania roz-strzygnięcia, chociażby nieprawomocnego. Także w tym przypadku doszłoby przecież do odmiennego traktowania osób, wobec których nie orzeczono jeszcze prawomocnie bez-względnej kary pozbawienia wolności, a zatem osób w świetle prawa niewinnych, w zależno-ści od tego, czy zostało wobec nich wydane nieprawomocne orzeczenie przed 1 lipca 2015 r., czy też jeszcze toczy się postępowanie karne w ich sprawie. W związku z powyższym, na podstawie art. 77 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Ponadto Trybunał stwierdza, że ze względu na odmowę nadania dalszego biegu rozpa-trywanej skardze konstytucyjnej wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego wstrzymu-jącego wykonanie orzeczenia wyroku Sądu Rejonowego w K. z 28 maja 2015 r. ([…]) nie może zostać pozytywnie rozpatrzony.