Ts 249/07

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 grudnia 2019 r. Pozycja 259 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 2009 r. Sygn. akt Ts 249/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marian Grzybowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: art. 291 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE Skarżący we wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 października 2007 r. skar-dze konstytucyjnej domaga się stwierdzenia, że art. 291 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.; dalej: k.p.) jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Przepis ten określa termin prze-dawnienia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wsku-tek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, który wynosi 1 rok od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie więcej jednak niż 3 lata od jej wyrządzenia. W ocenie skarżącego zawiera on te same treści normatywne, co art. 442 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) uznany przez Trybunał, wyrokiem z 1 września 2006 r., za niekonstytucyjny (SK 14/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 97), dlatego też zaskar-żony przepis powinien być uznany za niezgodny z tymi samymi wzorcami konstytucyjnymi. Skarżący podnosi przy tym, że norma prawna pozbawiająca pokrzywdzonego prawa docho-dzenia odszkodowania za szkodę, która ujawniła się po upływie określonego czasu od wystą-pienia zdarzenia, choć pokrzywdzony nie miał w tym czasie wiedzy o osobie zobowiązanej, jest sprzeczna z zasadami demokratycznego państwa prawa. Wywodzi również, że jego rosz-czenie w stosunku do pracownika uległo przedawnieniu, mimo że do czasu ustalenia prawo-mocnym wyrokiem sądu braku odpowiedzialności za szkodę podmiotu trzeciego, nie miał on wiedzy, że odpowiedzialny za szkodę jest jego pracownik. Problem poprawności normatyw-nej zaskarżonego przepisu wiąże się w konsekwencji, zdaniem skarżącego, nie z samym me-chanizmem przedawnienia, ale z wadliwym określeniem początku jego biegu. Naruszenie OTK ZU B/2019 Ts 249/07 poz. 259 2 art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji skarżący uzasadnił przez wskazanie, że rosz-czenia pracownika do pracodawcy podlegają trzyletniemu przedawnieniu, podczas gdy pra-codawcy w stosunku do pracownika – rocznemu. Dochodzi w ten sposób do dyskryminowa-nia bez uzasadnionej przyczyny jednej ze stron stosunku pracy. Zarządzeniem z 7 lipca 2008 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku for-malnego skargi konstytucyjnej przez wskazanie sposobu naruszenia prawa do ochrony wła-sności lub innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji), prawa do naprawienia szko-dy wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konsty-tucji) oraz prawa do dochodzenia naruszonych praw i wolności na drodze sądowej (art. 77 ust. 2 Konstytucji), wynikającego z zastosowania w jego sprawie art. 291 § 2 k.p. W wy-konaniu zarządzenia skarżący podniósł ponownie, że w jego sprawie doszło do określenia pracownika jako osoby zobowiązanej do naprawienia szkody dopiero wraz z prawomocnym oddaleniem powództwa odszkodowawczego skarżącego w stosunku do osoby trzeciej. Wska-zał, że pracownik wprowadził go umyślnie w błąd co do okoliczności powstania szkody i do-piero postępowanie przeciwko innemu podmiotowi pozwoliło jednoznacznie i bez wątpliwo-ści ustalić, że szkodę wyrządził pracownik. Wówczas jednak roszczenie to, ze względu na upływ terminu przewidzianego w art. 291 § 2 k.p., uległo przedawnieniu. W ocenie skarżące-go zaskarżona norma ma ten skutek, że działający w złej wierze pracownik jest „z definicji” na pozycji uprzywilejowanej w stosunku do pracodawcy, „albowiem podejmując działania w oczywisty sposób sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego, tj. wprowadza-jąc w błąd pracodawcę i ewentualne organa ścigania, pracownik ten może uchylić się od oczywistej odpowiedzialności za swe rażące zaniedbanie, o ile od dnia zdarzenia do ustalenia jego winy minie okres wskazany w art. 291 § 2 k.p.”. Skarżący ponownie podkreślił tożsa-mość stawianego przez niego zarzutu, polegającego na przedawnieniu się roszczenia przed ujawnieniem się osoby zobowiązanej, ze sprawą SK 14/05. Zasady określone w art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji doznały uszczerbku przez niczym nieuzasadnione krótsze przedawnienie roszczeń pracodawcy względem pracownika w porównaniu do roszczeń pra-cownika względem pracodawcy. Podobnie, fakt ujawnienia się osoby zobowiązanej po dniu, w którym możliwe jest skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego, narusza prawo do sądu określone w art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz zasady demokratycznego państwa praw-nego, tj. art. 2 Konstytucji. Skarżący cofnął nadto skargę w zakresie uznania art. 291 § 2 k.p. za sprzeczny z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Powyższe zarzuty skarżący sformułował w związku domaganiem się przez niego od pracownika odszkodowania za skradzione burty aluminiowe do naczepy. Jego powództwo w tym przedmiocie zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Z. z 5 gru-dnia 2006 r. (sygn. akt […]) ze względu na skuteczne podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Apelację skarżącego w przedmiotowym zakresie oddalił Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z 12 września 2007 r. (sygn. akt […]). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Specyficzny kształt nadany skardze konstytucyjnej w art. 79 ust. 1 Konstytucji polega na tym, że jej wniesienie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy w sprawie skarżącego dojdzie do naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności, wynikającego z zastosowania zaskarżonej normy przez sąd lub organ administracji wydający ostateczne orzeczenie. O naruszeniu prawa lub wolności w tym rozumieniu może być mowa dopiero wówczas, gdy źródłem niekorzyst-nego dla skarżącego rozstrzygnięcia jest wyłącznie przepis będący przedmiotem skargi, nie zaś inne okoliczności faktyczne lub prawne. Obowiązek wskazania i uzasadnienia tej prze-słanki spoczywa na skarżącym w myśl art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.). Przytoczone przez skarżące- OTK ZU B/2019 Ts 249/07 poz. 259 3 go w niniejszej sprawie fakty i argumenty związane z postępowaniem, w którym doszło do oddalenia jego powództwa – jako pracodawcy – o odszkodowanie w stosunku do pracownika, nie pozwalają na przyjęcie, że mamy tu do czynienia z opisaną powyżej sytuacją. Do upływu terminu przedawnienia w tej sprawie doszło bowiem nie tylko ze względu na treść zaskarżo-nej normy, określającej jego termin, lecz także wskutek tego, że skarżący zdecydował się na wniesienie powództwa dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie o naprawienie szko-dy przez podmiot trzeci. Należy zauważyć, że żadne przepisy nie nakładają na pracodawcę obowiązku poszukiwania innych niż pracownik sprawców wyrządzonej szkody przed podnie-sieniem roszczenia w stosunku do pracownika. Trzeba przy tym zgodzić się z oceną Sądu Okręgowego, że wiedzę o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody w rozumieniu zaskar-żonego art. 291 § 2 k.p. skarżący uzyskał wcześniej niż dopiero w chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego powództwo w stosunku do osoby trzeciej, co najmniej już w toku postępowania, w którym wyszły na jaw okoliczności zajścia zdarzenia, z którym skarżący łączy powstanie szkody. To zaś nastąpiło jeszcze przed upływem kwestionowanego terminu przedawnienia. W konsekwencji nie można przyjąć, że to wyłącznie określenie jego długości wynikające z art. 291 § 2 k.p. stanowi źródło niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, a tym samym nie została w przedstawionych okolicznościach spełniona przesłanka wynikają-cego z zastosowania zaskarżonej normy naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności. Trybunał ocenia przy tym argumentację odnoszącą się do podobieństwa treści norma-tywnej art. 291 § 2 k.p. do art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., stanowiącego przedmiot orzekania w sprawie SK 14/05, jako pobawioną podstaw. Rozstrzygany wówczas problem konstytucyj-ny dotyczył wprawdzie bezwzględnego określenia terminu przedawnienia oderwanego od tego, w jakim poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej napra-wienia i rozpoczynającego bieg z dniem zajścia zdarzenia wyrządzającego szkodę, obejmował jednakże zagadnienie odpowiedzialności osoby za szkodę, która powstała dopiero po upływie określonego w ten sposób terminu przedawnienia. Nie można także zapominać, że kanwę tego orzeczenia stanowiła sprawa domagania się odszkodowania od Skarbu Państwa w związku z pełnioną przez ówczesnego skarżącego służbą wojskową. Wadliwość ukształto-wania początku biegu terminu przedawnienia, uznana przez Trybunał za naruszającą standar-dy konstytucyjne, polegała zaś na tym, że roszczenie nie mogło być w rzeczywistości w żad-nym momencie dochodzone – przed upływem terminu przedawnienia brak było jeszcze szko-dy, która powstała (ujawniła się) później, a w chwili jej powstania realizacji roszczenia stał już na przeszkodzie upływ terminu przedawnienia, nawet jeżeli poszkodowany dołożył ocze-kiwanej od niego staranności we własnych sprawach. Przedawnieniu ulegało w konsekwencji roszczenie, które nigdy nie było wymagalne i zaskarżalne. Okoliczność ta była przy tym, w przekonaniu Trybunału, doniosła nie w związku z kompensacją jakiegokolwiek uszczerbku wywołanego czynem niedozwolonym, ale z naprawieniem tzw. szkody na osobie i dlatego winna być oceniana – ponad art. 77 ust. 1 Konstytucji – także przez pryzmat godności czło-wieka zagwarantowanej w art. 30 Konstytucji. Względy te nie występują natomiast wówczas, jak wskazał Trybunał, gdy poszkodowany doznaje uszczerbku jedynie w mieniu. Żadna z przytoczonych powyżej okoliczności, kluczowa dla treści rozstrzygnięcia w sprawie SK 14/05, nie pokrywa się z tymi, które stanowią podstawę wniesienia niniejszej skargi kon-stytucyjnej, stąd też nie sposób przyjąć, by w ten sposób uzasadnione zostało naruszenie praw podmiotowych skarżącego. W związku z zarzutami skargi konstytucyjnej warto także przypomnieć, że Trybunał, analizując charakter prawny tzw. dawności w prawie cywilnym, wskazał, że „nie mogą w systemie prawnym istnieć unormowania, które umożliwiają dochodzenie praw czy ich wy-konywanie z jednoczesnym nałożeniem na inne podmioty obowiązków im odpowiadających ad infinitum, przez czas nieokreślony, oraz takie, które powodują permanentny stan niepew-ności co do rzeczywistego stanu prawnego”. Na uwagę w tym kontekście zasługuje również OTK ZU B/2019 Ts 249/07 poz. 259 4 stwierdzenie przez Trybunał, że zarówno art. 45, jak i art. 32 Konstytucji nie stanowiły ade-kwatnych wzorców dla kontroli norm regulujących przedawnienie roszczeń cywilnopraw-nych. Tezę tę można z powodzeniem przenieść na wskazane przez skarżącego w niniejszej sprawie wzorce wynikające z art. 64 ust. 2 Konstytucji (prawo do równej ochrony własności i innych praw majątkowych) oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji (prawo dochodzenia naruszonych wolności lub praw na drodze sądowej). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, należało postanowić jak w sentencji.