Ts 251/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 marca 2017 r. Pozycja 46 POSTANOWIENIE z dnia 2 marca 2017 r. Sygn. akt Ts 251/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Z.G.O. w sprawie zgodności: 1) § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępo-waniu karnym (Dz. U. poz. 508, ze zm.) z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2; art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2, a także z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępo-waniu karnym (Dz. U. poz. 508, ze zm.) z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2, a także z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 grudnia 2016 r. (data nadania) Z.G.O. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagro-dzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbęd-nych dla wydania opinii w postępowaniu karnym (Dz. U. poz. 508, ze zm.; dalej: rozporzą-dzenie) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2; art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2, a także z art. 92 ust. 1 Konstytucji, natomiast § 4 tego rozporządzenia z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2, a także z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale na podstawie następującej sprawy. Prokuratura Rejonowa w B. prowadziła postępowanie przeciwko trzem oskarżonym o prze-stępstwa, m.in. te, określone w art. 158 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks kar-ny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137, ze zm.). W toku tego postępowania skarżący – biegły specjali- OTK ZU B/2017 Ts 251/16 poz. 46 2 sta medycyny sądowej (powoływany ad hoc) – sporządził kompleksową opinię z marca 2016 r., w której opisał charakter obrażeń ciała doznanych przez pokrzywdzonych oraz me-chanizm ich powstania. W sprawie został dopuszczony także dowód z opinii innego biegłego z zakresu wnioskowania z mechanizmu powstania zabrudzeń z krwi, który na podstawie ana-lizy akt sprawy oraz wyników badań dowodów rzeczowych i zabezpieczonych śladów prze-prowadził kryminalistyczną rekonstrukcję przebiegu zdarzenia. Mając na uwadze wnioski obu biegłych, organ ścigania podjął decyzję o konieczności przeprowadzenia dodatkowej opinii. W kwietniu 2016 r. skarżący sporządził taką opinię. Wraz z nią przedstawił rachunek na łącz-ną kwotę 717,50 zł, na którą składały się: 700,00 zł – tytułem wynagrodzenia za wydanie pi-semnej opinii oraz 17,50 zł – tytułem zapłaty za poniesione koszty druku i wysyłki. Postano-wieniem z czerwca 2016 r. prokurator Prokuratury Rejonowej w B. (dalej: prokurator) przy-znał skarżącemu 241,29 zł (223,79 zł za wydanie uzupełniającej pisemnej opinii oraz 17,50 zł za koszty druku i wysyłki). Zdaniem prokuratora zaakceptowanie rozliczenia przedstawione-go przez skarżącego nie było możliwe z uwagi na treść § 2 rozporządzenia, w myśl którego maksymalną stawkę za godzinę pracy biegłego stanowi kwota 31,97 zł. W związku z tym wy-nagrodzenie za siedem godzin pracy wynosi 223,79 zł, a nie 700,00 zł. Na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie. Podniósł w nim, że chociaż jest oczywiste, iż prokurator prawi-dłowo określił wysokość przysługującej skarżącemu stawki maksymalnej, to w uzasadnieniu postanowienia prokurator pominął kwestię niemożności podwyższenia skarżącemu – w myśl § 4 rozporządzenia – stawki godzinowej o nie więcej niż 50%. Wobec powyższego skarżący, podając, że nie pełni funkcji biegłego sądowego, wniósł o uzupełnienie uzasadnienia w poda-nym zakresie. Postanowieniem z sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w B. (dalej: Sąd Okręgowy w B.) nie uwzględnił zażalenia skarżącego i utrzymał w mocy zaskarżone uzasadnienie posta-nowienia o przyznaniu skarżącemu wynagrodzenia w obniżonej wysokości. Jak zauważył, odwołanie się przez prokuratora do § 4 rozporządzenia byłoby celowe tylko wtedy, gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że możliwe jest jego zastosowanie. Tymczasem skarżący ani nie był uprawniony do takiego roszczenia, ani też nie zwrócił się z takim roszczeniem w swo-im rachunku. Postanowienie Sądu Okręgowego w B., wraz z uzasadnieniem, zostało doręczo-ne skarżącemu 5 września 2016 r. Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do rów-nego kształtowania, a przez to uzyskania sprawiedliwej wysokości wynagrodzenia za sporzą-dzenie opinii sądowej (art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 Konstytucji), gdyż „w sposób nie-pełny i nieprawidłowy” implementują wytyczne określone w art. 618f § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. OTK ZU B/2017 Ts 251/16 poz. 46 3 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK. 3. Po przeprowadzeniu wstępnej kontroli złożonej skargi Trybunał stwierdza, że spełnia ona przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 3.1. Skargę konstytucyjną sporządził radca prawny, który przedłożył pełnomo-cnictwo szczególne do sporządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. 3.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w B. z sierpnia 2016 r. jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 3.3. Skarżący dochował trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi zastrzeżone-go w art. 77 ust. 1 ustawy o TK, ponieważ powyższe postanowienie, wraz z uzasadnieniem, zostało mu doręczone 5 września 2016 r., a skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale 1 grudnia 2016 r. (data nadania). 3.4. Przedmiotem skargi są: a) § 2 rozporządzenia w brzmieniu: „Stawka wynagrodzenia biegłych powołanych przez sąd lub organ postępowania przygotowawczego za każdą rozpoczętą godzinę pracy, zwana dalej »stawką«, wynosi – w zależności od stopnia złożoności problemu będącego przedmiotem opinii oraz warunków, w jakich opracowano opinię – od 1,28% do 1,81% kwoty bazowej dla osób zajmujących kie-rownicze stanowiska państwowe, której wysokość określa ustawa budżetowa, zwanej dalej »kwotą bazową«”, b) § 4 rozporządzenia w brzmieniu: „W razie złożonego charakteru problemu będącego przedmiotem opinii stawka może być podwyższona do 50%, jeżeli biegły ma dyplom ukończenia studiów wyższych lub dy-plom mistrzowski oraz pełni funkcję biegłego sądowego nie krócej niż jedną kadencję lub funkcję rzeczoznawcy przez okres co najmniej pięciu lat”. 3.5. Trybunał stwierdza, że zarówno § 2, jak i § 4 rozporządzenia były podstawą roz-strzygnięć, w których orzeczono o prawach skarżącego. Należy bowiem zauważyć, że na pod-stawie § 2 rozporządzenia prokurator ustalił wysokość wynagrodzenia skarżącego za sporzą-dzenie przez niego opinii. Z kolei na podstawie § 4 rozporządzenia Sąd Okręgowy w B. orzekł, że skarżącemu za sporządzenie tej opinii nie przysługuje podwyższenie wynagrodze-nia o 50%. 3.6. Spełniając kolejny wymóg dopuszczalności skargi, tj. wskazania, które konstytu-cyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), skarżący zwrócił uwagę na to, że w art. 618f § 5 k.p.k. ustawodaw-ca zobowiązał Ministra Sprawiedliwości do ustalenia zasad wynagrodzenia biegłego z uwzględnieniem: „nakładu pracy biegłego”, jego „kwalifikacji”, „poziomu wynagrodzeń OTK ZU B/2017 Ts 251/16 poz. 46 4 uzyskiwanych przez pracowników wykonujących podobne zawody”, „stopnia złożoności problemu będącego przedmiotem opinii” oraz „warunków, w jakich opracowano opinię”. Jak zauważył skarżący, zakwestionowany w skardze § 2 rozporządzenia implementuje zaledwie dwie spośród wskazanych pięciu wytycznych. Są to „stopień złożoności problemu będącego przedmiotem opinii” oraz „warunki, w jakich opracowano opinię”. To powoduje, że przepis ten zaniża stawkę wynagrodzenia za godzinę pracy biegłego sądowego (lekarza specjalisty z zakresu medycyny sądowej) w stosunku do jej rzeczywistej wartości, a tym samym narusza prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia za świadczoną pracę na rzecz sądów i organów ścigania (art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji). Poza tym, przepis ten narusza pra-wo do równego kształtowania wynagrodzenia za sporządzenie opinii sądowej (art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 Konstytucji), gdyż uniemożliwia on zróżnicowanie wysokości wyna-grodzenia osób, które nie posiadają wspólnej cechy relewantnej (biegłych różnych specjalno-ści) na podstawie wszystkich podstawowych zmiennych wynikających wprost z art. 618 § 5 k.p.k. Z kolei § 4 rozporządzenia „w sposób niepełny i nieprawidłowy implement[uje] prze-słankę »złożoności problemu będącego przedmiotem opinii«”. Uzależnia on podwyższenie wynagrodzenia biegłego za godzinę pracy (o 50%) od spełnienia łącznie dwóch przesłanek, tj. posiadania przez niego dyplomu ukończenia studiów wyższych lub dyplomu mistrzow-skiego oraz pełnienia funkcji biegłego sądowego nie krócej niż jedną kadencję lub funkcję rzeczoznawcy przez co najmniej pięć lat. Przepis ten pomija więc ekspertów takich jak skar-żący, tzn. powoływanych ad hoc. 3.7. Mając na względzie to, że zarzuty sformułowane w skardze nie są oczywiście bezzasadne, a także wziąwszy pod uwagę to, iż skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazał, które konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), jak również uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK), Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy o TK – postanowił o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu.