Ts 252/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 stycznia 2016 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 252/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodnicząca Mirosław Granat – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 21 października 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konsty-tucyjnej J.B., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lipca 2015 r. J.B. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 110a § 1 w związku z art. 53 § 35 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.; dalej: k.k.s.) oraz z art. 29 ust. 1, 4-6, 8 i 9 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, dalej: ustawa o grach hazardowych) z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 2; art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji; po drugie, art. 110a § 2 w związku z art. 53 § 35 i art. 110a § 1 k.k.s. oraz w związku z art. 29 ust. 1, 4-6, 8 i 9 ustawy o grach hazardowych z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 2; art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji; po trzecie, art. 29 ust. 1, 4 i 6 ustawy o grach hazardowych z art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że zawarty w zakwestionowanych przepisach opis czynów zabro-nionych nie spełnia wymogu określoności i poprawności legislacyjnej oraz że kryminalizacja tych czynów nie znajduje uzasadnienia w wartościach konstytucyjnych oraz nie spełnia wy-magań wynikających z zasady proporcjonalności. Stwierdził przy tym, że sposób sformuło-wania regulacji objętych skargą powoduje, iż organy stosujące prawo arbitralnie decydują o tym, które zachowania podlegają karaniu, oraz prowadzi do naruszenia zasady określoności przepisów prawa karnego (art. 42 ust. 1 Konstytucji). Wskazał, że zaskarżone przepisy nie znajdują wystarczającego uzasadnienia w wartościach konstytucyjnych, a tym samym naru-szają, wynikającą z art. 31 ust. 1 Konstytucji wolność od bezzasadnej represji karnej. W jego OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 2 ocenie przez to, że pozwalają na nałożenie na skarżącego kar finansowych, godzą one w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, a przez to, że ograniczają wolność rozpowszechniania infor-macji, naruszają art. 54 ust. 1 Konstytucji. Skarżący wyraził pogląd, że wskazane przepisy mają zbyt szeroki zakres, jako że pozwalają na karanie umieszczania niezgodnie z ustawą wszystkich reklam „bez względu na to, czego reklama dotyczy i wbrew przepisom jakiej ustawy została umieszczona”, a także informowania o adresach kasyn czy umieszczania re-klam w miejscach niepublicznych. Zaznaczył też, że w jego przekonaniu kwestionowane przepisy ingerują w istotę wolności rozpowszechniania informacji, penalizują bowiem nie tylko wypowiedzi o charakterze handlowym (commercial speech), ale również wszelkie inne wypowiedzi zawierające określone symbole, oznaczenia i informacje. Postanowieniem z 21 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia było usta-lenie, że skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna, a skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw. Trybunał stwierdził, że skarżący nie wy-kazał, iż zakwestionowane przepisy są niejasne, ani że ich niejasność doprowadziła do naruszenia jego wolności lub praw. Przypomniał również, że samo użycie w przepisach pojęć nieostrych nie przesądza o naruszeniu zasad poprawnej legislacji. Podkreślił przy tym, że skarżący sam wskazał na definicje poszczególnych pojęć użytych w zakwestionowanych przepisach oraz szczegółowo zrekonstruował znamiona zabronionych nimi czynów. Jedno-cześnie Trybunał wskazał, że zaproponowana przez skarżącego – jego zdaniem możliwa – rozszerzająca wykładnia tych przepisów abstrahuje od systematyki aktów normatywnych, w których przepisy te się znajdują, a także nie znajduje podstaw ani w orzeczeniach sądów wydanych w sprawie skarżącego, ani w innym powołanym przez niego orzecznictwie. Trybu-nał zaznaczył także, że braku określoności przepisów prawa karnego nie można upatrywać w konieczności rekonstrukcji znamion danego czynu z kilku przepisów. Odnosząc się do sformułowanych w skardze zarzutów zbyt szerokiego zakresu penalizacji reklamy gier hazar-dowych oraz naruszenia prawa własności i wolności słowa, Trybunał zauważył, że w znacz-nym stopniu opierają się one na przedstawionej przez skarżącego rozszerzającej wykładni zakwestionowanych przepisów, która nie znalazła zastosowania w jego sprawie. Ponadto Trybunał wskazał na wyrok z 28 stycznia 2003 r. (K 2/02, OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 4), w którym wypowiadał się w kwestii zgodności z Konstytucją przepisów dotyczących zakazu reklamy alkoholu, oraz podkreślił, że poczynione w tym wyroku ustalenia można odnieść również do przepisów zakwestionowanych w niniejszej sprawie. Zaznaczył, że wprowadzone w nich zakazy dotyczące reklamy gier hazardowych służą ochronie przed uzależnieniem od hazardu i nie mogą być uznane za nieproporcjonalne do założonego celu. Oczywiście bezza-sadne jest więc twierdzenie skarżącego, że stanowią nieuzasadnioną represję karną, czy też nieproporcjonalną ingerencję w prawo własności lub że naruszają istotę wolności wypowie-dzi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego. Podniósł w nim, że Trybunał niesłusznie uznał zarzuty skarżącego za oczywiście bezzasadne. Stwier-dził, że niezasadnie przyjął on, iż do naruszenia zasady nullum crimen sine lege certa docho-dzi tylko wówczas, gdy usunięcie ewentualnych wątpliwości co do rozumienia przepisów nie jest możliwe w drodze powszechnie przyjętych metod wykładni prawa, i że sytuacja taka za-chodzi w niniejszej sprawie. Zdaniem pełnomocnika skarżącego powszechnie przyjęte meto-dy wykładni nie pozwalają na precyzyjne wytyczenie granic zastosowania zakwestionowa-nych przepisów. Ponadto w jego przekonaniu stanowisko Trybunału, jakoby wskazana w skardze rozszerzająca wykładnia zaskarżonych przepisów nie znajdowała oparcia w orze-czeniach wydanych w sprawie skarżącego oraz w przedstawionym przez skarżącego orzecz-nictwie, jest nieprawidłowe. W jego ocenie wykładni takiej dokonał Sąd Rejonowy w W. w wyroku z października 2014 r. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że Trybunał nie OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 3 zaproponował alternatywnej wykładni zakwestionowanego przepisu, a także nie odniósł się do znacznej części zarzutów sformułowanych w skardze. Stwierdził, że Trybunał pominął w szczególności kwestie niejasności pojęcia czerpania korzyści z reklamy oraz kwestię tego, że sąd, który skazał skarżącego utożsamił ze sobą „czerpanie korzyści z reklamy umieszczo-nej wbrew przepisom ustawy” z „czerpaniem korzyści z umieszczania reklamy wbrew przepi-som ustawy”, co – jego zdaniem – dowodzi niejasności zakwestionowanych przepisów. Po-nadto pełnomocnik podniósł, że orzekający w sprawie skarżącego sąd co prawda wskazał w uzasadnieniu swojego orzeczenia, iż w jego ocenie będące przedmiotem sprawy napisy zachęcały do gier na automatach, ale nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu ustalenia, jakie gry były urządzane w lokalu na którym napisy te były umieszczone. Odnosząc się do części argumentacji Trybunału dotyczącej zarzutu naruszenia prawa własności i wolno-ści wypowiedzi pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że zakwestionowana regulacja ma szer-szy zakres od ocenianej przez Trybunał w wyroku z 28 stycznia 2003 r. regulacji zakazującej reklamy alkoholu, a sformułowane w skardze zarzuty nie są oczywiście bezzasadne. Zauwa-żył ponadto, że nawet gdyby uznać przedstawione przez Trybunał argumenty za trafne, to dowodziłyby one jedynie bezzasadności skargi, nie zaś jej oczywistej bezzasadności. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try-bunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna zo-stała wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przy-sługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał anali-zuje te zarzuty sformułowane w zażaleniu, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia, i do tego ogranicza rozpoznanie tego środka odwo-ławczego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego w rozpatrywanym zażaleniu skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które podałyby w wątpliwość przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przedstawione w postanowieniu z 21 października 2015 r. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 79 ust. 1 Konstytucji pozwala na kwe-stionowanie w skardze konstytucyjnej tylko takiego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, który był podstawą wydania ostatecznego rozstrzygnięcia o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego oraz doprowadził do naruszenia jego konstytucyjnych praw podmiotowych. Tym samym, aby skarga konstytucyjna była dopuszczalna, musi zachodzić ścisły związek między przepisem, rozstrzygnięciem a zarzucanym przez skarżącego narusze-niem jego konstytucyjnych wolności lub praw. Jak słusznie zauważył Trybunał w zakwestio-nowanym postanowieniu, w niniejszej sprawie związek taki nie zachodzi. Skarżący, zarzuca-jąc kwestionowanym przepisom naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady określo- OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 4 ności przepisów prawa karnego, powołał się wprawdzie na – jego zdaniem możliwą – rozsze-rzającą wykładnię zakwestionowanych przepisów. Nie wykazał jednak, że wykładnia taka znalazła zastosowanie w jego sprawie, i w konsekwencji, nie uprawdopodobnił, że doprowa-dziła ona do naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw (w szczególności wynikają-cych z zasady określoności przepisów karnych). Ustalenia tego nie podważa szerokie odwo-łanie się przez skarżącego w zażaleniu do wyroku Sądu Rejonowego w W. z października 2014 r. To (obecnie nieprawomocne) orzeczenie nie zostało bowiem wydane w sprawie skar-żącego i nie jest do niego adresowane. Nie znajduje również uzasadnienia twierdzenie skarżącego, jakoby Trybunał niesłusz-nie przyjął, iż o oczywistej bezzasadności skargi w zakresie zarzutu naruszenia zasady okre-śloności przepisów prawa karnego świadczy m.in. okoliczność, iż skarżący nie wykazał, aby zaskarżone przepisy były niejasne w stopniu uniemożliwiającym usunięcie ewentualnych wątpliwości za pomocą powszechnie przyjętych metod wykładni prawa oraz zwyczajnych środków mających na celu usunięcie rozbieżności w jego stosowaniu. Przepisy prawa zawsze podlegają bowiem wykładni, której celem jest precyzyjne ustalenie treści wynikających z nich norm, a system prawny przewiduje szereg mechanizmów służących ujednoliceniu orzecznic-twa. Jak podkreślił – odnosząc się również do przepisów prawa karnego – Trybunał Konsty-tucyjny w wyroku z 3 listopada 2004 r. „niejasność przepisu może uzasadniać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o ile jest tak daleko posunięta, iż wynikających z niej roz-bieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyelimino-wanie niejednolitości w stosowaniu prawa. Pozbawienie mocy obowiązującej określonego przepisu z powodu jego niejasności winno być traktowane jako środek ostateczny, stosowany dopiero wtedy, gdy inne metody usuwania skutków niejasności treści przepisu, w szczególności przez jego interpretację w orzecznictwie sądowym, okażą się niewystarcza-jące” (K 18/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 103). W zakwestionowanym postanowieniu słusznie przyjęto, że skarżący nie wykazał, aby sytuacja taka miała miejsce wypadku przepi-sów, na podstawie których zapadło ostateczne orzeczenie w jego sprawie. Bezpodstawne jest w szczególności zawarte w zażaleniu twierdzenie, iż niejasności zaskarżonych przepisów do-wodzi użycie w nich pojęcia czerpania korzyści z reklamy, czy też z umieszczania reklamy wbrew przepisom ustawy. Ponadto Trybunał Konstytucyjny zauważa, że niektóre z argumentów podniesionych w zażaleniu dotyczą nie treści zakwestionowanych przepisów, lecz prawidłowości ich stoso-wania przez orzekające w sprawie sądy. Taki charakter mają w szczególności uwagi dotyczą-ce braku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności wska-zanych w uzasadnieniach rozstrzygnięć, czy też błędnego – zdaniem skarżącego – posłużenia się przez sąd pojęciem „czerpanie korzyści z reklamy umieszczonej wbrew przepisom”, nie zaś „czerpanie korzyści z umieszczania reklamy wbrew przepisom”. W tym kontekście Try-bunał Konstytucyjny przypomina, że nie ma kompetencji do badania prawidłowości przebie-gu postępowania sądowego, czy też zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć podejmo-wanych przez orzekające organy. Trybunał ma bowiem kompetencje nie do kontroli prawi-dłowości ustaleń sądu, sposobu zastosowania czy też niezastosowania obowiązujących prze-pisów, lecz jedynie do oceny konstytucyjności tych przepisów. Ponadto Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że nie znajduje podstaw twierdzenie skar-żącego, iż przedstawione w postanowieniu z 21 października 2015 r. argumenty dotyczące zarzutu niezgodności z Konstytucją karalności reklamy gier hazardowych dowodzą co najwy-żej bezzasadności skargi, nie zaś jej oczywistej bezzasadności. Przypomina przy tym, że w dotychczasowym orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się na temat pojęcia oczywi-stej bezzasadności zarzutów skargi. W postanowieniu z 12 lipca 2004 r. wskazał, że stwier-dzenie oczywistej bezzasadności może mieć miejsce, gdy sformułowane w skardze zarzuty wobec kwestionowanej regulacji „choćby w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobniają OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 5 negatywnej jej kwalifikacji konstytucyjnej” (Ts 32/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 174). Z kolei w postanowieniu z 26 listopada 2007 r. stwierdził: „Z oczywistą bezzasadnością ma-my (…) do czynienia w sytuacji, w której podstawa skargi konstytucyjnej jest co prawda wskazana przez skarżącego poprawnie, a więc wyraża prawa i wolności, do których skarżący odwołuje się w swych zarzutach, jednak wyjaśnienie sposobu naruszenia owych praw i wol-ności w żadnym stopniu nie uprawdopodobnia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Jest to więc sytuacja, w której podnoszone zarzuty w sposób oczywisty nie znaj-dują uzasadnienia i w zakresie wskazanych praw i wolności są oczywiście pozbawione pod-staw” (Ts 211/06, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 219). W postanowieniu z 15 maja 2013 r. za-znaczył również, że: „Oczywista bezzasadność skargi może (…) występować między innymi wtedy, gdy z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie wynika, że sformułowane w skardze zarzuty nie mają podstaw” (Ts 189/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 272). Trybunał wskazał w zakwestionowanym postanowieniu, że sytuacja taka występuje w niniejszej sprawie, co potwierdzają argumenty przez niego w nim przedstawione. Skarżący w żaden sposób nie podważył tych argumentów, ani nie przedstawił nowych twierdzeń, które podałyby w wątpliwość ich słuszność. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia wniesio-nego na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.