Ts 255/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 4 listopada 2025 r. Pozycja 303 POSTANOWIENIE z dnia 26 sierpnia 2024 r. Sygn. akt Ts 255/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Fundacji […] o zbadanie zgodności: 1) art. 97 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 98 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.) z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 97 ust. 3 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej z art. 16 ust. 2 Kon-stytucji; 3) art. 58 § 1 i art. 184 w związku z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 i art. 184 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 października 2022 r. (data nadania) Fundacja […] (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. W okresie od 7 czerwca do 13 września 2021 r. u skarżącej przeprowadzony został przez pracowników Izby Administracji Skarbowej w K. audyt w zakresie prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi otrzymanymi od jednostek samorządu terytorialnego w formie dotacji dla szkół w 2018 r. Ustalenia poczynione w toku audytu zostały zawarte w sprawozdaniu z audytu z 13 września 2021 r. (nr […]) zatwierdzonym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. Skarżąca wniosła zastrzeżenia do wyników audytu, a następnie skargę na owe wyniki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 14 lutego 2022 r. (sygn. akt […]), na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę, stwierdziwszy, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sprawozdanie z audytu, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny OTK ZU B/2025 Ts 255/22 poz. 303 2 w G., nie jest bowiem decyzją, postanowieniem ani aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zawiera ono ustalenia faktyczne oraz wskazuje wyłącznie określone uchybienia wynikające z naruszenia obowią-zków związanych z gospodarowaniem środkami publicznymi w zakresie ich wydatkowania. Sprawozdanie z audytu nie nakłada na skarżącą żadnych obowiązków, stanowi jedynie środek dowodowy, który może być wykorzystany w innym postępowaniu, a ustalenia w nim zawarte mogą być kwestionowane przez stronę tego postępowania. Dopiero decyzja wydana w nastę-pstwie tego postępowania będzie objęta kontrolą sądowoadministracyjną. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdziwszy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, oddalił ją postanowieniem z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]). Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej (reprezentującemu ją pełnomo-cnikowi) 26 lipca 2022 r. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 20 czerwca 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 1 lipca 2024 r.), wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi, przez: wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej wyrażone w postanowieniach Konstytucji wskazanych w petitum skargi zostały naruszone przez zakwestionowane w niej przepisy; uzasadnienie zarzutu niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z wol-nościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; udokumentowanie daty doręczenia skarżącej postanowienia Naczelnego Sądu Administra-cyjnego z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]). W piśmie z 8 lipca 2024 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia. Skarżąca twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają konstytucyjne standardy, ponieważ uniemożliwiły jej poddanie kontroli sprawozdania z audytu w zakresie prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi otrzymanymi od jednostek samorządu terytorialnego w formie dotacji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skargę do Trybunału wnosi się po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżą-cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia, którym w analizowanej sprawie jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]). Odpis powyższego orzeczenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 26 lipca 2022 r. Ostatnim dniem złożenia skargi w Trybunale był więc 26 października 2022 r. Skarga konstytucyjna została natomiast wniesiona 27 października 2022 r., a więc z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą od-mowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2025 Ts 255/22 poz. 303 3 3. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdził, że skarżąca nie posiada legityma-cji do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Cytowany przepis znajduje się w rozdziale II Konstytucji, zatytułowanym: „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”. Tym samym – zachowując konsekwencję termi-nologiczną – zaimek „każdy”, użyty w art. 79 ust. 1 Konstytucji, należy rozumieć jako „każdy człowiek i obywatel”. Rozszerzanie zaimka „każdy” na osoby prawne lub inne podmioty nie-będące „człowiekiem i obywatelem”, zgodnie z dyrektywą wykładni systemowej Konstytucji, jest nieuprawnione. Trybunał w obecnym składzie ma świadomość tego, że w orzecznictwie sądowokon-stytucyjnym od 1997 r. utrwaliło się rozszerzające rozumienie wspomnianego zaimka „każ-dy” – jako obejmującego nie tylko osoby fizyczne, lecz także osoby prawne; nie towarzyszy jednakże temu stanowisku wnikliwsze uzasadnienie prawne. Co więcej, problem ten nigdy nie był przedmiotem głębszej analizy Trybunału Konstytucyjnego. Przyznanie legitymacji skargowej podmiotom niemającym statusu „człowieka i obywatela” następowało niejako „au-tomatycznie”, tytułem wcześniejszej praktyki orzeczniczej. Orzekając w sprawie analizowanej skargi konstytucyjnej, w której skarżąca jest osobą prawną (fundacją), Trybunał nie podzielił stanowiska (prezentowanego we wcześniejszych orzeczeniach, a w szczególności w wyroku z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24), że podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi jest także osoba praw-na. Zaimek „każdy” – ze względu na tytuł rozdziału II Konstytucji – rozumieć bowiem należy jako „każdego człowieka” (por.: Słownik języka polskiego, t. 2, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1902, s. 309; Słownik języka polskiego PWN, t. 1, red. M. Szym-czak, Warszawa 1984, s. 906; Mały słownik języka polskiego PWN, red. E. Sobol, Warszawa 1999, s. 305). Nie jest też argumentem prawnym okoliczność utylitarna, że rozszerzająca wy-kładnia art. 79 ust. 1 Konstytucji uzasadniona jest tym, iż szerokie rozumienie zaimka „«każ-dy» (…) pozwala np. na nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej nie tylko przez osobę fizyczną, ale także przez osobę prawną” (tak w wyroku w sprawie o sygn. SK 4/98). Nie sposób przy tej okazji nie zauważyć, że w obowiązującej Konstytucji brak jest analogicznych do przewidzianych dla „człowieka i obywatela” procedur, które w zbliżony sposób pozwalałyby na ochronę praw podmiotów zbiorowych. Nie jest jednak dobrym roz-wiązaniem w tej sytuacji wtłaczanie niejako „na siłę” podmiotów zbiorowych w procedury przewidziane dla „człowieka i obywatela”. Oznaczałoby to w praktyce pozakonstytucyjne przyznanie tym podmiotom zbiorowym de facto praw i wolności zastrzeżonych konstytucyj-nie tylko dla „człowieka i obywatela” (por. postanowienie TK z 4 lipca 2023 r., sygn. SK 78/19, OTK ZU A/2023, poz. 69). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdził, że skarżąca Fundacja nie posiada legitymacji do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wydanie orzeczenia przez Trybunał jest więc niedopuszczalne (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji). Na obecnym etapie procedowania okoliczność ta jest podstawą odmowy nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu (art. 59 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2025 Ts 255/22 poz. 303 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.