Ts 257/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 listopada 2017 r. Pozycja 233 POSTANOWIENIE z dnia 21 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 257/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) z art. 2, art. 42 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 grudnia 2016 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admini-stracyjne również w sprawach innych osób niż osoba, przeciwko której wydano prawomocny, skazujący wyrok w postępowaniu karnym, jest niezgodny z art. 2, art. 42 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. (dalej WSA), po wznowieniu postępowania, oddalił wniesioną przez skarżącą skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z marca 2014 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej organu kontroli skarbowej z 30 grudnia 2011 r., wydanej w sprawie podatku od towarów i usług za luty, czerwiec, sierpień-grudzień 2006 r., w której organ uwzględnił usta-lenia faktyczne dotyczące popełnienia czynu zabronionego zawarte w wyroku Sądu Rejono-wego w Ł. z września 2011 r. WSA nie zanegował tych ustaleń, zgodnie z art. 11 p.p.s.a., w myśl którego ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazu-jącego, co do popełnienia przestępstwa, wiążą sąd administracyjny. Naczelny Sąd Admini-stracyjny wyrokiem z lipca 2016 r. oddalił skargę kasacyjną skarżącej, podzielając argumen-tację WSA. Zdaniem skarżącej art. 11 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admini-stracyjne również w sprawach innych osób, niż osoba przeciwko której wydano prawomocny, OTK ZU B/2017 Ts 257/16 poz. 233 2 skazujący wyrok w postępowaniu karnym, narusza konstytucyjnie uregulowaną zasadę do-mniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji), określoności (art. 42 ust. 1 Konstytucji) oraz uniemożliwia podjęcie skutecznej obrony w toczącym się postępowaniu podatkowym (art. 42 ust. 2 Konstytucji). Ponadto – jak twierdzi skarżąca – w wyniku obowiązywania za-skarżonego przepisu, została ona pozbawiona prawa do sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), co także narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytu-cji). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2017 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi konstytucyj-nej. Pismem z 13 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił braki formalne skargi kon-stytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try-bunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listo-pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjo-wane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określa-ją przepisy ustawy o TK. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po-stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu-nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą prze-słanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK. Analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. Skarżąca twierdzi, że art. 11 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admi-nistracyjne również w sprawach innych osób, niż osoba przeciwko której wydano prawomoc-ny, skazujący wyrok w postępowaniu karnym, narusza art. 2, art. 42 oraz art. 45 ust. 1 Kon-stytucji. Z uzasadnienia powyższych zarzutów wynika, że związanie sądów administracyj-nych ustaleniami poczynionymi w prawomocnym wyroku karnym prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady domniemania niewinności, określoności oraz prawa do obrony. Ponad-to, jak podnosi skarżąca, oznacza to de facto pozbawienie jej prawa do sądu, gdyż nie ma żadnej możliwości zanegowania ustaleń poczynionych przez sąd karny w prawomocnym wy-roku. W pierwszej kolejności Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. „Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny”. Już z samej treści tego przepisu wynika, że związanie sądu administracyjnego ustale-niami faktycznymi poczynionymi w toku prowadzonego postępowania karnego ogranicza się jedynie do tych ustaleń, które dotyczą faktu popełnienia przestępstwa. Wprowadzenie tego rozwiązania – jak słusznie wskazały sądy administracyjne w sprawie skarżącej – ma na celu zagwarantowanie ochrony pewności obrotu prawnego oraz powagi wymiaru sprawiedliwości dzięki unikaniu sytuacji, w której na podstawie tych samych stanów faktycznych zapadałyby różne orzeczenia w postępowaniu karnym i sądowoadministracyjnym. OTK ZU B/2017 Ts 257/16 poz. 233 3 Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na to, że ustalenia wynikające z prawomocne-go wyroku karnego stanowią jedynie element oceny w postępowaniu sądowoadministracyj-nym. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. podstawą orzeczenia sądu administracyjnego jest cały materiał faktyczny i dowodowy zebrany w danej sprawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że sądy administracyjne nie ograniczają się jedynie do powtórzenia ustaleń poczynionych w prawomocnym wyroku karnym. Oznacza to, że skarżąca w toku prowadzonego postępo-wania miała zagwarantowaną możliwość prezentowania dodatkowych dowodów przemawia-jących za jej stanowiskiem. Nie jest natomiast tak, że ich nieuwzględnienie przez sąd automa-tycznie prowadzi do pozbawienia strony prawa do sądu. Co istotne, organ postępowania ad-ministracyjnego zapoznał się z całością argumentacji skarżącej i dopiero po wszechstronnej analizie uznał, że jest ona nieprzekonująca. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, prawo do sądu swoimi gwarancjami obejmuje: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawi-słym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd; 4) prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy (zob. wyroki TK z: 9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 50; 12 maja 2003 r., SK 38/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38; 24 października 2007 r., SK 7/06, OTK ZU 9/A/2007, poz. 108). W analizowanej sprawie powyższe gwarancje zostały spełnione, zaś zarzuty skarżącej wiążą się w istocie z ustaleniami dokonanymi przez sąd administracyjny poczynionymi w oparciu o ustalenia sądu karnego, przy jednoczesnym odrzuceniu przez pierwszy z sądów argumentacji skarżącej. W związku z powyższym twierdzenia skarżącej dotyczące naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zakwestionowany art. 11 p.p.s.a. są bezzasadne w stopniu oczywistym. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 42 Konstytucji przez zaskarżony art. 11 p.p.s.a. Trybunał stwierdza, że wzorzec kontroli konstytucyjności został wskazany w sposób niewłaściwy. Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, a także stanowiska doktryny, w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że gwarancje zawarte w art. 42 Konstytucji, a więc zasady ustawowej określoności czynu zabronionego, prawa do obrony oraz domniemania niewinno-ści, swoim zakresem obejmują jedynie postępowanie karne, a także inne postępowania o zbli-żonym do postępowania karnego charakterze i przedmiocie (zob. wyrok TK z: 26 listopada 2003 r., SK 22/02, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 97; 3 listopada 2004, K 18/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 103; P. Wiliński, Proces karny w świetle konstytucji, Warszawa 2011, s. 167 i n.). Nie ulega natomiast wątpliwości, że w postępowaniu podatkowym prowadzonym na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych kwestia zawinienia nie ma żad-nego znaczenia. Wobec powyższego nie ma podstaw, aby gwarancje przewidziane w art. 42 Konstytucji rozciągać także na inne postępowania. Ponadto w skardze konstytucyjnej skarżąca jako wzorzec kontroli konstytucyjności zaskarżonego art. 11 p.p.s.a. wskazała art. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny po raz ko-lejny przypomina, że jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, art. 2, Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienia TK z: 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225; 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22; oraz wyroki TK z: 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 2; 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 i 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). Wynika z tego, że art. 2 Konstytucji może być powołany jako wzorzec kontroli w postępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostanie odniesiony do treści innych norm konstytucyjnych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone regulacją kwestiono- OTK ZU B/2017 Ts 257/16 poz. 233 4 waną w skardze konstytucyjnej (zob. np. postanowienie TK z 3 marca 2002 r., Ts 108/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 138 i cytowane tam orzecznictwo). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.