Ts 26/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 lipca 2018 r. Pozycja 117 POSTANOWIENIE z dnia 12 lutego 2018 r. Sygn. akt Ts 26/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.L. w sprawie zgodności art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2010 r. z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 stycznia 2016 r. B.L. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., tj. przed wejściem w życie art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656) – w zakresie, w jakim zaskarżone przepisy dopuszczają orzeczenie na podstawie art. 116 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: Ordynacja podatkowa) „o odpowiedzialności członka zarządu osoby prawnej za zaległości tej osoby prawnej z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych”, z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji. 2. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Decyzją z 31 grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w W. orzekł o odpowiedzialności skarżącego, jako członka zarządu Stowarzyszenia (…) z siedzibą w W. (dalej: Stowarzyszenie), za zaległości związane z nieopłaceniem przez ten podmiot składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wskazując, że odpowiedzialność skarżącego ma OTK ZU B/2018 Ts 26/16 poz. 117 2 charakter odpowiedzialności solidarnej ze Stowarzyszeniem oraz pozostałymi członkami jego zarządu. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego od powyższej decyzji Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 10 sierpnia 2010 r. zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w ten sposób, że nie obciążył skarżącego obowiązkiem uiszczenia zaległych świadczeń Stowarzyszenia. Na skutek wniesienia przez ZUS apelacji od wskazanego wyżej orzeczenia wyrokiem z 17 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w W. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w związku ze stwierdzeniem, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością ze względu na pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 16 kwietnia 2012 r. zmienił zaskarżoną decyzję ZUS z 31 grudnia 2009 r., zwalniając skarżącego od odpowiedzialności za zaległości składkowe. Po rozpoznaniu apelacji ZUS od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z 6 listopada 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. Sąd ten, 19 listopada 2014 r., wydał wyrok, którym oddalił odwołanie skarżącego od decyzji ZUS. Skarżący wniósł apelację od wspomnianego wyżej wyroku, którą Sąd Apelacyjny w W. oddalił wyrokiem z 25 sierpnia 2015 r., przesądzając o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Stowarzyszenia. Wyrok ten został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 19 października 2015 r. Równocześnie z wniesieniem skargi konstytucyjnej skarżący złożył do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku z 25 sierpnia 2015 r. Sądu Apelacyjnego w W. Trybunał Konstytucyjny, w związku z tym, postanowieniem z 6 lipca 2016 r. zawiesił postę-powanie w sprawie rozpatrywanej skargi do czasu zakończenia postępowania przed Sądem Najwyższym. Z uwagi na wydanie 16 maja 2017 r. przez Sąd Najwyższy postanowienia o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, Trybunał postanowieniem z 19 wrze-śnia 2017 r. podjął postępowanie zainicjowane wniesieniem przez skarżącego skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem z 19 września 2017 r. sędziego Trybunału skarżący został wezwany, za pośrednictwem pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych skargi przez wskazanie numeru PESEL skarżącego, doręczenie pełnomocnictwa do sporządzenia skargi i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem oraz doręczenie odpisów i kopii orzeczeń potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej. W piśmie z 5 października 2017 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił częściowo braki i dołączył pełnomocnictwo „do sporządzenia, wniesienia i popierania” skargi konstytucyjnej. 3. W przekonaniu skarżącego, wątpliwości natury konstytucyjnej nie wywołuje literalne brzmienie przepisów objętych skargą, lecz ich rozszerzająca wykładnia prezen-towana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a zaaprobowana w sprawie skarżącego m.in. w wyroku z 25 sierpnia 2015 r. Sądu Apelacyjnego w W. wskazanym jako orzeczenie ostateczne, która doprowadziła do ustalenia niekonstytucyjnej treści zaskarżonych norm. Jak podał skarżący, będąca przedmiotem skargi wykładnia art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą przepisy te stanowią podstawę stosowania art. 116 lit. a Ordynacji podatkowej w odniesieniu do zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz obejmują swym zakresem kwestię odpowiedzialności posiłkowej osób trzecich, została ustalona w drodze jednolitej i konsekwentnej praktyki stosowania tych przepisów. Zdaniem skarżącego, zastosowanie w jego sprawie przepisów powołanych w petitum skargi doprowadziło do naruszenia przysługującego mu konstytucyjnego prawa własności środków majątkowych (skarżący został zobowiązany „pokryć nałożony na niego obowiązek OTK ZU B/2018 Ts 26/16 poz. 117 3 o charakterze majątkowym”). Ponadto kwestionowane przepisy naruszają, zdaniem skarżącego, konstytucyjne zasady poprawnej legislacji i ustawowego źródła obowiązków daninowych, bowiem dosłowne brzmienie tych przepisów nie pozwala ich adresatowi przewidzieć zakresu jego obowiązków o charakterze publicznoprawnym, zaś źródła obowiązku uiszczenia daniny nie stanowi w tym wypadku ustawa, lecz interes fiskalny państwa oceniany arbitralnie przez organy postępowania. Skarżący wskazał, że kwestio-nowane normy naruszają pośrednio także zasadę legalizmu i zasadę zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Wobec utraty mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów skarżący zaznaczył, że wydanie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w jego sprawie jest konieczne dla ochrony przysługujących mu konstytucyjnych wolności i praw, a w szczególności wskazanego wyżej prawa własności, gdyż regulacje w zaskarżonym brzmieniu stały się podstawą orzeczeń wydanych w jego sprawie, które są tytułami wykonawczymi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza-jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Wstępne rozpoznanie skargi służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytoryczne-go rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego bie-gu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź nie usunięto braków formalnych skargi w terminie (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). 3. W pierwszej kolejności Trybunał wskazuje, że skarżący wadliwie określił wzorce konstytucyjne, w odniesieniu do których domagał się zbadania konstytucyjności wykładni przepisów wskazanych w petitum skargi. 3.1. W niniejszej sprawie skarżący domagał się zbadania zgodności norm wynikają-cych z art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji. Wszystkie powołane przepisy Kon-stytucji zostały przez skarżącego uczynione wzorcami samoistnymi. Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że art. 2 Konstytucji zapewnia określony standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw oraz ogólny standard korzystania z nich przez podmioty uprawnione, nie statuuje jednak żadnej konkretnej wolności czy prawa. W konse-kwencji może stanowić „związkowy wzorzec” kontroli tylko w razie wskazania przez skarżą-cego, jaka jego wolność lub jakie prawo, wynikające z innych przepisów („wzorce podsta-wowe”), zostały uregulowane wbrew zasadom demokratycznego państwa prawnego (m.in. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). OTK ZU B/2018 Ts 26/16 poz. 117 4 Również powołany przez skarżącego jako wzorzec kontroli art. 7 Konstytucji, statuu-jący zasadę legalizmu, która nakłada na organy władzy publicznej obowiązek działania „na podstawie i w granicach prawa”, nie jest źródłem wolności ani praw, a zatem nie może być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu wszczętym na podstawie skargi konstytu-cyjnej (wyrok TK z 26 kwietnia 2005 r., SK 36/03, OTK ZU nr 4/A/2005, poz. 40). Ponadto z przepisów zastrzegających ustawową formę nakładania obowiązków, w tym ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji), jak i z przepisów wymieniających elementy konstrukcyjne podatku, dla których wymagana jest forma ustawy (art. 217 Konsty-tucji), nie wynikają bezpośrednio prawa lub wolności, które mogłyby stanowić podstawę skargi konstytucyjnej. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdza, że w odniesieniu do zarzutów nie-zgodności zakwestionowanych przepisów z art. 2, art. 7, art. 84 i art. 217 Konstytucji skarżą-cy nie wskazał naruszonych praw, a w konsekwencji – sposobu ich naruszenia. 3.2. Skarżący podniósł, że nałożenie na niego, na wadliwej podstawie prawnej, obo-wiązku o charakterze majątkowym narusza jego konstytucyjnie gwarantowane prawo własno-ści określone w art. 64 ust. 1 Konstytucji. Tak postawionego zarzutu skarżący nie próbował uzasadnić, w szczególności nie powołał argumentacji, która uprawdopodobniłaby sprzeczność norm wynikających z zaskarżonych regulacji z prawem własności. Podkreślenia wymaga, że każda danina publiczna stanowi formę ingerencji w sferę własności lub innych praw majątkowych (m.in. wyrok TK z 2 kwietnia 2007 r., SK 19/06, OTK ZU nr 4/A/2007, poz. 37), zaś obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych wynika bezpośrednio z przepisów Konstytucji (przede wszystkim z art. 84). Jednakże samo wprowadzenie rzeczonego obowiązku nie może być rozważane w kategoriach ograniczenia przysługujących danemu podmiotowi praw lub wolności konstytucyjnych, w tym prawa wła-sności lub innych praw majątkowych. Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, że przyjęcie stanowi-ska, zgodnie z którym każde ograniczenie majątkowe spowodowane nałożeniem podatku lub innej daniny publicznej jest zawsze niedopuszczalnym ograniczeniem własności, mogłoby prowadzić do fałszywego wniosku, jakoby każda niekorzystna zmiana w sytuacji majątkowej jednostki stanowiła ingerencję we własność (wyrok TK z 30 stycznia 2001 r., K 17/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 4). Tak daleko idąca (absolutna) ochrona własności i innych praw mająt-kowych nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów Konstytucji (wyrok TK z 5 listopada 2008 r., SK 79/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 153). 3.3. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał stwierdził, że skarga nie spełnia przesła-nek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta jest – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze. 4. Trybunał zauważa ponadto, że nie uzupełniono braku formalnego skargi dotyczące-go złożenia pełnomocnictwa szczególnego do jej sporządzenia oraz reprezentowania skarżą-cego w postępowaniu przed Trybunałem. Podkreślenia wymaga m.in. to, że pełnomocnictwo nadesłane do Trybunału w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków zostało udzielo-ne dopiero 3 października 2017 r., a więc już po wniesieniu skargi. Przedłożone pełnomocnictwo dotyczy „sporządzenia, wniesienia i popierania przed Trybunałem skargi w przedmiocie stwierdzenia niezgodności z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przepisów art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (…) w brzmieniu obowiązują-cym przed dniem 1 stycznia 2010 r.”. Trybunał stwierdza, że pełnomocnictwo to nie spełnia wymogów wskazanych w zarządzeniu sędziego Trybunału z 19 września 2017 r., gdyż nie OTK ZU B/2018 Ts 26/16 poz. 117 5 identyfikuje sprawy, w związku z którą go udzielono. Ponadto zawiera ono umocowanie do wystąpienia ze skargą w przedmiocie niekonstytucyjności art. 31 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., podczas gdy w skardze zakwestionowano art. 32 w związku z art. 31 i art. 4 pkt 3 ustawy o systemie ubez-pieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2010 r., zatem przedmiot zaskarżenia został w niej określony w sposób wykraczający poza ramy umocowania. Powyższe uzasadnia – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.