Ts 262/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 kwietnia 2016 r. Pozycja 350 POSTANOWIENIE z dnia 19 kwietnia 2016 r. Sygn. akt Ts 262/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Piotr Tuleja – sprawozdawca Andrzej Wróbel, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 25 listopada 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.D., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2015 r. (data nadania) D.D. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 745 § 1 usta-wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim „w sytuacji udzielenia przez sąd zabezpieczenia powództwa, następnie wygranego przez powoda, przepis ten może być podstawą prawną dla domniema-nego rozstrzygnięcia sądu o oddaleniu wniosku powoda o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania zabezpieczającego, które to domniemane rozstrzygnięcie ma polegać na zawar-ciu expressis verbis przez sąd – w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie – decyzji w przedmiocie kosztów postępowania zasadniczego (kosztów procesu) i zarazem pominięciu zawarcia (niezawarciu) w tym orzeczeniu przez sąd decyzji w przedmiocie kosztów postępo-wania zabezpieczającego”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 25 listopada 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. Wskazał, że art. 745 § 1 kpc nie był podstawą ostatecznego orzeczenia, z którym skarżący wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw. Jak bowiem zaznaczył sam skarżący, sąd oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku, ponieważ stwierdził, że nie pozostała żadna nierozstrzygnięta kwestia, zatem nie było konieczności jego uzupełnienia, a w celu zakwestionowania postanowienia o kosztach postępowania skarżący powinien złożyć zażalenie, a nie wniosek o uzupełnienie wyroku. Niezależnie od powyższego Trybunał podkreślił, że skarżący zarzucił błędne zastosowanie prawa przez sądy orzekające w jego sprawie, co jest niedopuszczalne, ponieważ w polskim systemie prawnym skarga konstytucyjna jest „skargą na przepis”, a nie na jego zastosowanie. OTK ZU B/2016 Ts 262/15 poz. 350 2 3. W zażaleniu na postanowienie Trybunału skarżący podniósł, że w wyroku z grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w W. „nie zawarł decyzji odnośnie kwestii kosztów postępowania zabezpieczającego (…), tej kwestii po prostu nie rozstrzygnął”, następnie, nie chcąc, zdaniem skarżącego, przyznać się do przeoczenia, zastosował niezgodną z Konstytucją wykładnię art. 745 § 1 kpc. W przekonaniu skarżącego bezpośrednią i główną przyczyną oddalenia wniosku o uzupełnienie wyroku był właśnie ten przepis, ponieważ stanowił podstawę przyjęcia, że istnieje domniemanie negatywnego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w wyroku z 4 grudnia 2014 r. Według skarżącego występujące w orzecznictwie rozbieżności w ocenie tego, czy koszty postępowania zabezpieczającego powinny być zasądzane niezależnie od kosztów działania pełnomocnika w postępowaniu rozpoznawczym, uzasadniają potrzebę merytorycznego rozpoznania skargi. Zdaniem skarżącego przyjęcie, że w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej Trybunał może badać zgodność z Konstytucją wykładni przepisów tylko wtedy, gdy jest ona jednolita, stała i powszechna, narusza art. 79 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji. Podniósł w związku z tym, że Trybunał nie może czekać, aż zakwestionowana w skardze konstytucyjnej, a niezgodna z Konstytucją, praktyka się utrwali. Skarżący zaznaczył przy tym, że w wyroku z 3 grudnia 2015 r. (K 34/15, OTK ZU nr 11A/2015, poz. 185) Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu rozumianego w sposób inny, niż określony w sentencji, a zatem w jego sprawie też powinien poddać kontroli wykładnię przepisu, „nie czekając na jej utrwalenie się”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 134 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293) w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK z 1997 r.). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada – w zakresie zarzutów sformułowanych w tym środku odwoławczym – czy w wydanym postanowieniu prawidłowo ustalił istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. W ocenie Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. 3. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony praw, służącym zainicjowaniu konkretnej kontroli norm prawnych. Możliwość jej skuteczne-go wniesienia uzależniona jest od spełnienia konstytucyjnych przesłanek i warunków okre-ślonych w Konstytucji oraz ustawie o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucja jest dopuszczalna, jeśli, po pierwsze, zaskarżony przepis jest podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidu-alnej sprawie skarżącego, po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytu-cyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze, po trzecie, źródłem naruszenia jest norma-tywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Jeżeli zatem przyczyną naruszenia konstytu- OTK ZU B/2016 Ts 262/15 poz. 350 3 cyjnych praw skarżącego jest nie akt stanowienia prawa, lecz akt jego stosowania, to merytoryczne rozpoznanie skargi jest niedopuszczalne. 4. Powyższe wymogi odróżniają istotnie postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi konstytucyjnej, w którym Trybunał dokonuje konkretnej kontroli norm prawnych, od postępowania zainicjowanego przez podmioty wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytu-cji, w ramach którego Trybunał dokonuje kontroli abstrakcyjnej. W wypadku tej ostatniej Trybunał bada zgodność z Konstytucją normy prawnej niezależnie od jej zastosowania w konkretnej sprawie. Już z tego tylko powodu odwoływanie się przez skarżącego do sprawy K 34/15, wszczętej na skutek złożenia wniosku przez grupę posłów, bez uwzględnienia od-mienności tych postępowań jest nieuzasadnione. Trybunał wyjaśnia, że w postępowaniu zai-nicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej również możliwe jest wydanie wyroku inter-pretacyjnego. Jednakże w przypadku tego postępowania wydanie merytorycznego orzeczenia – bez względu na jego rodzaj – wymaga uprzedniego spełnienia przez skargę konstytucyjną przesłanek dopuszczalności. 5. Trybunał przypomina, że skarżący łączy naruszenie swoich wolności lub praw kon-stytucyjnych z postanowieniem o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku. Podstawą wy-dania tego postanowienia było ustalenie przez sąd, że w wyroku z 4 grudnia 2014 r. zostało zawarte rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, tylko nie w pełni satysfakcjonujące skarżą-cego, bo sąd uwzględnił jego wniosek w części, a nie w całości. Przyjęcie domniemania odda-lenia wniosku w nieuwzględnionej części wynikało zaś z powołania się przez sąd orzekający na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 11 grudnia 1972 r. (sprawa III PZP 14/72, OSNC z 1972 r., nr 12, poz. 215), zgodnie z którym „określenie »zwrot kosztów« uży-te w art. 394 § 1 pkt 9 kpc należy rozumieć w sensie jakiegokolwiek orzeczenia o zwrocie kosztów czy odmowie takich kosztów w całości lub w części”. Od rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w wyroku z 4 grudnia 2014 r. skarżący mógł zatem – zdaniem sądu – wnieść zaża-lenie, a nie wniosek o uzupełnienie wyroku. Z powyższego wynika zatem, że to nie art. 745 § 1 kpc, lecz art. 394 § 1 pkt 9 kpc (a ściśle rzecz ujmując jego wykładnia) był podstawą prawną rozstrzygnięcia o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku. Trybunał zauważa, że jedynie na marginesie sąd przedstawił swoją wykładnię art. 745 § 1 kpc, wskazując, że nie było podstaw do zasądzenia odrębnego wynagrodzenia za zastępstwo prawne w postępowaniu zabezpieczającym, ponieważ w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o jednym wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu prowadzenia całego postępowania. Jak sam sąd podkreślił, kwestia ta nie miała istotnego znaczenia dla oceny zasadności złożonego wniosku, ponieważ w ocenie sądu „orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku powód winien zaskarżyć zażaleniem, a nie kwestionować wnioskiem o uzupełnienie wyroku”. W związku z powyższym Trybunał przypomina, że przedmiotem kontroli zainicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej nie może być przepis aktu normatywnego, który tylko posiłkowo czy incydentalnie został przywołany w rozstrzygnięciu (postanowienie TK z 10 stycznia 2005 r., SK 14/02, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 10). 6. Z argumentów podniesionych w zażaleniu wynika, że skarżący w istocie oczekuje od Trybunału weryfikacji prawomocnego postanowienia sądu wydanego w jego sprawie, któ-re uważa za błędne. Trybunał podkreśla, że nie jest kolejną instancją w strukturze wymiaru sprawiedliwości, nie sprawuje nadzoru judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszech-nych i jego rolą nie jest usuwanie rozbieżności w orzecznictwie tych sądów. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.