Ts 264/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 stycznia 2016 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2015 r. Sygn. akt Ts 264/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.W. w sprawie zgodności: art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy-wilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, w związku z art. 45 ust. 1, w związku z art. 32 i w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 24 lipca 2015 r. W.W. (dalej: skarżący) wystąpił o stwier-dzenie, że art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwia „faktycz-ną” dwuinstancyjną kontrolę nad orzeczeniem sądu drugiej instancji w przedmiocie wniosku o zwolnienie strony skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych – wydającym w tej kwestii orzeczenie jako sąd pierwszej instancji – bez wywołania nieodwracalnych negatywnych kon-sekwencji w postaci odrzucenia skargi kasacyjnej, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, w związku z art. 45 ust. 1, w związku z art. 32 i w związku z art. 2 Konstytu-cji. Skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału na podstawie następującej sprawy. Wyrokiem z grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w P. zasądził od skarżącego (komornika sądowego) na rzecz Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w W. kwotę 67 043,16 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Należność ta stanowiła kwotę zwrotu odszkodowania, które Skarb Państwa zapłacił za niezgodne z prawem działanie skarżącego. W wyroku z kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w P. (dalej: Sąd Okręgowy w P.) oddalił apelację skarżącego. Od tego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaś odrębnym pismem procesowym złożył wniosek o zwolnienie go od opłaty od tej skargi. Postanowieniem z sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił wniosek, z kolei postanowieniem z sierpnia 2014 r. odmówił sporzą-dzenia uzasadnienia tego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił skargę kasacyjną z powodu nieuiszczenia przez skarżącego należnej opłaty. Na to orzeczenie skarżący wniósł do Sądu Najwyższego zażalenie, w którym zakwestionował postanowienie Sądu Okręgowego w P. z sierpnia 2014 r., a także – m.in. na podstawie OTK ZU B/2016 Ts 264/15 poz. 48 2 art. 380 k.p.c. – wystąpił o poddanie kontroli orzeczeń tego sądu z sierpnia 2014 r. Postano-wieniem z lutego 2015 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. Orzeczenie to, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 27 kwietnia 2015 r. W zarządzeniu z września 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi 23 września 2015 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej, tj. do podania adresu skarżącego i doręczenia pełnomoc-nictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. W piśmie z 25 września 2015 r. (data nadania) skarżący wskazał adres swojego zamieszkania. Do pisma dołączył ponadto pełnomocnictwo, o którym mowa w zarządzeniu. Jak zarzucił skarżący, art. 3942 § 1 k.p.c. na skutek pominięcia legislacyjnego unie-możliwił mu wniesienie zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. W ten sposób – według niego – przepis ten naruszył prawo do „skutecznego wniesienia środka odwoław-czego”, ze względu bowiem na to, że w sytuacji, w której skarżący nie uiścił opłaty, Sąd Najwyższy odrzucił skargę na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. W ocenie skarżącego, nie miał on więc z tego powodu możliwości dochodzenia swych praw w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try-bunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie-siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wol-ności lub praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wy-nikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 46 oraz 47 ustawy o TK. Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków oraz skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orze-kły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedmiotem skargi może być zatem tylko przepis będący normatywną pod-stawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. Skarżący zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 3942 § 1 k.p.c. w brzmieniu: „Na postanowienia sądu drugiej instancji, których przedmiotem są oddalenie wniosku o wyłą-czenie sędziego, zwrot kosztów procesu, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzie-lonej z urzędu, skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka, odmowa zwol-nienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia, przysługuje zażalenie do innego składu tego sądu, z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpo-znania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji”. Trybunał stwierdza, że powyższy przepis nie był podstawą orzeczenia, z którym skar-żący łączy naruszenie swych praw, tj. postanowienia Sądu Najwyższego z lutego 2015 r. Na- OTK ZU B/2016 Ts 264/15 poz. 48 3 leży zauważyć, że orzeczenie to zostało wydane po rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy zażale-nia na postanowienie Sądu Okręgowego w P. z sierpnia 2014 r. Oczywiste jest więc to, że podstawą orzekania Sądu Najwyższego w sprawie skarżącego nie mógł być zaskarżony prze-pis, mówi on bowiem o postanowieniach sądu drugiej instancji, na które przysługuje zażale-nie do innego równorzędnego składu tego sądu (tzw. zażalenie poziome, odwołanie poziome), a nie do Sądu Najwyższego. Postanowienie z lutego 2015 r. było oparte na art. 3941 § 1 k.p.c. To bowiem zgodnie z tym przepisem zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje m.in. na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną. Podstawą prawną orzeczenia, w związku z którym skarżący wniósł skargę do Trybunału, był także art. 380 k.p.c. Stanowi on, że sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej in-stancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, ale miały wpływ na rozstrzygnię-cie spraw. Trybunał przypomina, że w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasa-cyjnej skarżący wystąpił o poddanie kontroli przez Sąd Najwyższy także rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia go od opłaty od skargi kasacyjnej. Analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia zatem podstawowego warunku okre-ślonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wydanie w jej sprawie merytorycznego orzeczenia jest więc niedopuszczalne. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. Niezależnie od powyższego należy mieć na względzie to, że przedstawiony w skardze problem konstytucyjny był już przedmiotem merytorycznej oceny Trybunału. Wyrokiem z 31 marca 2009 r. (SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 23) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3941 § 2 k.p.c. (verba legis: „W sprawach, w których przysługuje skarga kasa-cyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępo-wanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji”) w zakresie, w jakim „uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jak orzekł ponadto Trybunał: „konstytucyjne standardy sprawiedliwej procedury sądowej wymagają, aby strony i uczestni-cy postępowania mogli wnosić środki zaskarżenia od postanowień w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania wydawanych przez sąd pierwszej instancji. Konstytucyjne standardy sprawiedliwej procedury nie nakazują natomiast przyznania stronom i uczestnikom postępo-wania środków zaskarżenia od postanowień w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji.