Ts 264/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 stycznia 2016 r. Pozycja 49 POSTANOWIENIE z dnia 12 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 264/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący Andrzej Wróbel – sprawozdawca Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej W.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2015 r. (data nadania) W.W. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwia „faktyczną” dwuinstancyjną kontrolę nad orzeczeniem sądu drugiej instancji w przedmiocie wniosku o zwolnienie strony skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych – wydającym w tej kwestii orzeczenie jako sąd pierwszej in-stancji – bez wywołania nieodwracalnych negatywnych konsekwencji w postaci odrzucenia skargi kasacyjnej, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, w związku z art. 45 ust. 1, w związku z art. 32 i w związku z art. 2 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że art. 3942 § 1 k.p.c. na skutek pominięcia legislacyjnego uniemoż-liwił mu wniesienie zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie z opłaty od skargi kasacyjnej wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. W ten sposób – według niego – przepis ten naruszył jego prawo do „skutecznego wniesienia środka odwoławczego”, ze względu bowiem na to, że skarżący nie uiścił opłaty, Sąd Najwyższy odrzucił jego skargę na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. W ocenie skarżącego, nie miał on więc z tego powodu moż-liwości dochodzenia swych praw w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Postanowieniem z 5 listopada 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 9 li-stopada 2015 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytu-cyjnej, stwierdziwszy, że zakwestionowany w niej przepis nie był podstawą orzeczenia, z którym skarżący łączy naruszenie swych konstytucyjnych praw, tj. postanowienia Sądu Najwyższego z lutego 2015 r. Trybunał zwrócił przy tym uwagę na to, że rozstrzygnięcie to OTK ZU B/2016 Ts 264/15 poz. 49 2 zostało wydane po rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy zażalenia na postanowienie Sądu Okrę-gowego w P. z sierpnia 2014 r. Wskazał, że w związku z tym jego podstawą nie mógł być zakwestionowany w skardze art. 3942 § 1 k.p.c. ponieważ przepis ten dotyczy postanowień sądu drugiej instancji, na które przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu (tzw. zażalenie poziome, odwołanie poziome), a nie do Sądu Najwyższego. Trybunał ustalił, że orzeczenie, w związku z którym skarżący wniósł skargę do Trybunału, zostało oparte na art. 3941 § 1 k.p.c., to bowiem zgodnie z tym przepisem zażalenie do Sądu Najwyż-szego przysługuje m.in. na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyj-ną. Przypomniał ponadto, że podstawą prawną postanowienia Sądu Najwyższego był także art. 380 k.p.c., który stanowi: „Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, ale miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy”. Niezależnie od powyższego Trybunał wskazał, że przedstawiony w skardze problem konstytucyjny był już przedmiotem jego merytorycznej oceny. W wyroku z 31 marca 2009 r. (SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 23) orzekł, że art. 3941 § 2 k.p.c. (verba legis: „W sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zaża-lenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wyda-nych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji”) w zakre-sie, w jakim „uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Ponadto stwierdził w nim, że: „konstytucyjne standardy sprawiedliwej procedury sądowej wymagają, aby strony i uczestnicy postępowania mogli wnosić środki zaskarżenia od postanowień w kwestii zwolnienia od kosztów postępo-wania wydawanych przez sąd pierwszej instancji. Konstytucyjne standardy sprawiedliwej procedury nie nakazują natomiast przyznania stronom i uczestnikom postępowania środków zaskarżenia od postanowień w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”. W zażaleniu z 16 listopada 2015 r. skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału w całości. Wniósł w nim o uwzględnienie złożonego środka odwoławczego i nadanie skardze dalszego biegu. Jego zdaniem Trybunał, uznawszy, iż Sąd Najwyższy nie orzekał na podsta-wie zakwestionowanego w skardze art. 3942 § 1 k.p.c., naruszył art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący obszernie odniósł się poza tym w zażaleniu do przywołanego przez Trybunał wyro-ku z 31 marca 2009 r. w sprawie SK 19/08. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konsty-tucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpo-znania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania zażalenia zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. 2. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania OTK ZU B/2016 Ts 264/15 poz. 49 3 dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zaża-lenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6 i 7 i w związku z art. 49 ustawy o TK). Bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowie-niu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznawania zażalenia Trybunał analizuje w szczególności te za-rzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzy-gnięcia. 3. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. 4. Postanowieniem z 5 listopada 2015 r. Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu, ustaliwszy, że art. 3942 § 1 k.p.c. nie był podstawą ostatecznego orzeczenia, tj. posta-nowienia Sądu Najwyższego z lutego 2015 r. 4.1. Zdaniem skarżącego: „Sam fakt nieprzywołania tegoż przepisu przez Sąd Naj-wyższy w treści uzasadnienia postanowienia z lutego 2015 r. nie oznacza”, że nie był on pod-stawą tego orzeczenia ani „przyczyną, w związku z którą orzeczenie to zapadło”. W jego przekonaniu ze względu na treść tego przepisu „procedura weryfikacji przez Sąd Najwyższy orzeczeń dotyczących zwolnienia z kosztów sądowych wydanych po raz pierwszy przez sąd odwoławczy ukształtowana jest w sposób naruszający konstytucyjne prawo do sądu (…). Ze względu na treść zaskarżonego przepisu Sąd Najwyższy na zasadzie art. 380 k.p.c. rozpoznaje zasadność odmowy zwolnienia z kosztów w ramach rozpatrywania zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu jej nieopłacenia”. 4.2. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżący nie uwzględnił przede wszystkim tego, że o ustaleniu, iż zakwestionowany w skardze przepis był podstawą osta-tecznego orzeczenia, nie przesądza powołanie go przez sąd w jego treści (zob. postanowienie TK z 9 października 2002 r., SK 13/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 73). W świetle obowiązu-jących regulacji przepis odpowiada kwalifikacji wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji tylko wtedy, gdy pomiędzy jego treścią, a ostatecznym orzeczeniem istnieje ścisły związek. Musi on zatem bezpośrednio kształtować (determinować) orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. wyrok TK z 22 listopada 2005 r., SK 8/05, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 117). 4.3. Skarżący nie wziął pod uwagę także tego, że zaskarżony przez niego art. 3942 § 1 k.p.c. zawiera – co podkreślił Trybunał w postanowieniu z 5 listopada 2015 r. – zamknięty katalog rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, na które przysługuje zażalenie do innego równo-rzędnego składu tego sądu (zażalenie poziome, odwołanie poziome). To oznacza, że przepis ten mógłby być przedmiotem skargi konstytucyjnej tylko wtedy, gdyby jako ostateczne orze-czenie skarżący wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w P. (sądu drugiej instancji), któ-rym sąd ten odrzuciłby – jako niedopuszczalne ex lege – zażalenie na postanowienie tego są-du z sierpnia 2014 r. Takiego orzeczenia skarżący nie przedłożył, ponieważ na postanowienie sądu drugiej instancji wniósł zażalenie do Sądu Najwyższego. 4.4. W tym stanie rzeczy w postanowieniu z 5 listopada 2015 r. Trybunał zasadnie uznał, że pomiędzy zakwestionowanym w skardze art. 3942 § 1 k.p.c. a postanowieniem Sądu Najwyższego z lutego 2015 r. nie zachodzi zależność wymagana przez art. 79 ust. 1 Konsty- OTK ZU B/2016 Ts 264/15 poz. 49 4 tucji. Zatem – na podstawie art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – prawidło-wo odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. 5. Uchybienie art. 79 ust. 1 Konstytucji jest samoistną przesłanką odmowy nadania skardze dalszego biegu. Dlatego też Trybunał nie odniósł się do pozostałych zarzutów sfor-mułowanych w zażaleniu. Zażalenie nie podważa podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, więc Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK – postanowił jak w sentencji.