Ts 265/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 września 2025 r. Pozycja 255 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2025 r. Sygn. akt Ts 265/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Bogdan Święczkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 9 października 2024 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 sierpnia 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.), jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 roz-porządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektro-nicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE L 257 z 28.08.2014, s. 73); 2) art. 3943 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 130 § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 2 Konstytucji; 4) art. 3941a § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „do innego składu Sądu I instancji” jest niezgodny OTK ZU B/2025 Ts 265/23 poz. 255 2 z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do rze-telnej, przewidywalnej i jednoznacznej procedury sądowej. Zaskarżony art. 3941a k.p.c. wprowadza bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów). Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę rozpoznania sprawy. W odniesieniu do art. 126 k.p.c. skarżący zarzucił, że wykła-dnia tego przepisu w zakresie definiowania pojęć pismo procesowe i podpis jest „archaiczna”, gdyż nie uwzględnia norm prawa Unii Europejskiej i jego relacji z prawem krajowym. Zaskarżony art. 3943 k.p.c. wprowadza natomiast karę za skorzystanie z „przysługujących” stronie środków procesowych. Postanowieniem z 9 października 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 października 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Stwierdził, że pismo z 19 lipca 2023 r. w którym sekretarz sądowy w Sądzie Apelacyjnym w K. poinformował go, iż zażalenie (na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu), jako wniesione jedynie dla zwłoki, pozostawiono w aktach bez żadnych czynności, nie jest rozstrzygnięciem, o którym mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu-cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), ponieważ nie przybiera żadnej z form w nim wskazanych. W szczególności nie jest ono „innym ostatecznym rozstrzygnięciem”, gdyż nie zostało wydane w ramach wyczerpania drogi prawnej przez sąd w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji lub organ administracji publicznej. Pozostawienie zażalenia w ak-tach bez dalszych czynności ma charakter techniczny. Jego celem jest skuteczne przerwanie tzw. łańcucha zażaleń. Trybunał zwrócił uwagę także na to, że podstawą prawną pozostawienia przez Sąd Apelacyjny zażalenia skarżącego w aktach sprawy był wyłącznie 3943 k.p.c. Zakwestionowa-ne w skardze art. 126 i art. 130 k.p.c. kształtowały częściowo sytuację prawną skarżącego w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r. (sygn. akt […]), którym Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu. Trzeba jednak zauważyć, że w tym zakresie skarga została złożona po terminie określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Zaskarżony przez skarżącego art. 3941a k.p.c. nie był natomiast podstawą żadnego z orzeczeń dołączonych do skargi konstytucyjnej. Zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu zostało bowiem, zgodnie z art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c., rozpoznane przez Sąd Apelacyjny, nato-miast na postanowienie referendarza z 4 lutego 2022 r. (sygn. akt […]) zwalniające skarżące-go częściowo od kosztów sądowych (opłaty od pozwu), stosownie do art. 39823 § 1 k.p.c., przysługiwała skarga, wniesiona przez skarżącego do sądu, który z kolei wydał zaskarżone orzeczenie (art. 39823 § 2 k.p.c.). Zgodnie z § 3 zdanie pierwsze wskazanego przepisu, sąd rozpoznał skargę w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Trybunał wskazał także, że z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 Konstytucji wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych nie mogą być umowy międzynarodowe. W zażaleniu z 28 października 2024 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma proce-sowego; w petitum wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niema-jące związku ze sformułowanym żądaniem) oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpo-znania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzecze- OTK ZU B/2025 Ts 265/23 poz. 255 3 nia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym dowodzi, że pismo z 19 lipca 2023 r. jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Twierdzi, że Trybunał odmawiając nadania skardze dalszego biegu nie uwzględnił bowiem tego, że wskazany przepis ustawy zasadniczej posługuje się pojęciem autonomicznym, które-go nie można interpretować za pomocą ustaw zwykłych. Według skarżącego pismo, w któ-rym został poinformowany o tym, że jego zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki pozosta-wione zostało w aktach bez dalszych czynności , a także o tym, że ewentualne dalsze pisma w tym przedmiocie będą pozostawiane w aktach bez zawiadamiania, zawiera wszystkie ele-menty orzeczenia. W związku z tym należy przyjąć, że w sytuacji, w której uzyskanie formal-nego orzeczenia nie jest możliwe (albowiem sąd zaprzestał procedowania), „warunkiem do-puszczalności wniesienia skargi jest uzyskanie orzeczenia lub informacji o braku możliwości dalszego procedowania”. W odniesieniu do wskazanej przez Trybunał braku tożsamości podstawy prawnej pi-sma z 19 lipca 2023 r. i przedmiotu zaskarżenia, skarżący zwrócił uwagę na to, że niepowoła-nie przepisu w treści uzasadnienia nie przesądza o tym, iż nie był on podstawą orzeczenia. Zdaniem skarżącego przepisy stanowiące przedmiot złożonej przez niego skargi „ostatecznie ukształtowały stan formalny i faktyczny w sprawie”, w której wniósł skargę. „Doprowadziły” bowiem do naruszenia jego praw podmiotowych. Z kolei odnośnie do odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny ze względu na uczynienie wzorcem kontroli przepisów prawa międzynarodowego, skarżący przedstawił obszerny wywód na temat relacji tego prawa z prawem krajowym. W konkluzji stwierdził, że ze względu na wykładnię celowościową art. 79 ust. 1 Konstytucji, dopuszczalna jest skarga w sprawie stwierdzenia niezgodności przepisu ustawy krajowej z prawem unijnym. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („py-tania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbada-nie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie pod-mioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konsty-tucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w za- OTK ZU B/2025 Ts 265/23 poz. 255 4 żaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023 r., sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303, 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200). Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między in-nymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiały wydawanie rozstrzygnięć o odmo-wie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. posta-nowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166, 12 marca 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl. oraz 3 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 183/22, niepubl.). 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. 3.1. Skarżący dowodzi, że Trybunał w postanowieniu o odmowie błędnie uznał, iż pi-smo z 19 lipca 2023 r. (w którym sekretarz sądowy, działający z upoważnienia Kierownika Sekretariatu Sądu Apelacyjnego w K. I Wydział Cywilny, poinformował skarżącego, że jego zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki pozostawione zostało w aktach bez dalszych czynno-ści oraz, że ewentualne dalsze pisma w tym przedmiocie będą pozostawiane w aktach bez zawiadamiania) nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał podziela argument skarżącego, zgodnie z którym pojęcie „ostatecznego orzeczenia”, którym posługuje się art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest terminem autonomicznym. Jak stwierdził bowiem Trybunał w postanowieniu z 5 grudnia 1997 r., nie znajduje on odpo-wiednika w żadnej z procedur szczegółowych (sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). W zarzutach sformułowanych w złożonym środku odwoławczym skarżący nie uwzględnił jednak tego, że z woli ustrojodawcy skargę konstytucyjną wnosi się „na zasadach określonych w ustawie”. W związku z tym art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK doprecyzowuje unormowania przyjęte w art. 79 ust. 1 Konstytucji i to w nim należy poszukiwać treści, które precyzują pojęcie „ostatecznego orzeczenia”. Według tego przepisu orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest prawomocny wyrok, ostateczna decyzja lub inne ostateczne rozstrzy-gnięcie. Pismo z 19 lipca 2023 r. nie przybiera żadnej z tych form. Skarżący wydaje się nie dostrzegać, że choć użyta w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK formuła „inne ostateczne rozstrzygnię-cie” jest bardzo szeroka, to jednak odnosi się tylko do wszelkich innych niż wyroki orzeczeń sądowych (ibidem). Przedłożone wraz ze skargą pismo bez wątpienia nie zostało wydane przez sąd w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w postanowieniu z 9 października 2024 r. zasadnie przyjął, iż przedłożone wraz ze skargą pismo z 19 lipca 2023 r. nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym prawidłowo odmówił nadania skardze dalszego biegu. 3.2. Trybunał zauważa, że w zarzutach sformułowanych w zażaleniu (odnośnie stwierdzonej przez Trybunał braku tożsamości podstawy prawnej pisma z 19 lipca 2023 r. i przedmiotu zaskarżenia), skarżący nie odniósł się do argumentów Trybunału uzasadniają-cych odmowę nadania skardze dalszego biegu z powodu niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3.3. W odniesieniu do zarzutu, jakoby Trybunał błędnie przyjął, że podstawami skargi konstytucyjnej nie mogą być przepisy prawa międzynarodowego (in casu rozporządzenia OTK ZU B/2025 Ts 265/23 poz. 255 5 Parlamentu Europejskiego), należy stwierdzić, iż skarżący formułując go nie uwzględnił tego, że w trybie wskazanym w art. 79 ust. 1 Konstytucji dopuszczalna jest kontrola wyłącznie z punktu widzenia konstytucyjnych (zawartych w Konstytucji) wolności lub praw. Nie jest więc dopuszczalna kontrola z aktami prawa międzynarodowego i nie jest przy tym istotne, czy przepisy prawa międzynarodowego pokrywają się treściowo z przepisami Konstytucji zawierającymi prawa lub wolności (zob. np. wyroki z: 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2 oraz 25 lutego 2003 r., sygn. SK 9/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 14). Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji.