Ts 27/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 września 2025 r. Pozycja 222 POSTANOWIENIE z dnia 4 czerwca 2025 r. Sygn. akt Ts 27/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Krystyna Pawłowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 8 lutego 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.M., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 lutego 2022 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 5191 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości wniesienia skargi kasacyjnej na wydane postanowienie przez sąd drugiej instancji, oddalające zażalenie na postanowienie sąd[u] pierwszej instancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasacyjna w przypadku wznowienia postępowania”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 5191 § 1 w związku z art. 409 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 3981 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim „występuje nierówność cywilnoprawna pomiędzy skargą o wznowienie postępowania a poz-wem jako środkami ochrony praw podmiotowych, podczas gdy skarga ma spełniać warunki formalne pozwu oraz jest obarczona dodatkowymi wymogami formalnymi, w tym terminem prekluzyjnym”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Kon-stytucji; 3) art. 3941 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego na wydane postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasacyjna w przy-padku wznowienia postępowania”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 222 2 Postanowieniem z 8 lutego 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 14 lutego 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z uwagi na nielegitymowanie się przez skarżącą orzeczeniami ostatecznymi, wydanymi na podstawie zakwestionowanych przepisów i rozstrzygającymi o konstytucyjnych prawach skarżącej powołanych w skardze. W zażaleniu z 21 lutego 2023 r. (data nadania) na powyższe postanowienie, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) poprzez błędne uznanie przez Trybunał Konstytucyjny, że skarżąca nie wyczerpa-ła drogi prawnej. W uzasadnieniu wskazała, że wydane w jej sprawie postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 30 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]) jest orzeczeniem wyczerpującym drogę prawną, gdyż kształtowało ono sytuację prawnomaterialną skarżącej w oparciu m.in. o normy wynikające z art. 409 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., które zostały wskazane w skar-dze jako częściowo niekonstytucyjne, a ponadto od postanowienia tego nie przysługiwał skar-żącej zwyczajny ani nadzwyczajny środek zaskarżenia. Nie można, zdaniem skarżącej, przy-jąć, że wniosła ona skargę konstytucyjną w oparciu o abstrakcyjny stan prawny, w którym nie rozstrzygnięto o jej prawach podmiotowych; „wręcz przeciwnie, sądy powszechne odmówiły rozpoznania jej skargi o wznowienie i to samo w sobie spowodowało naruszenie jej prawa do sprawiedliwego procesu” (s. 4 zażalenia). Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości przez przyjęcie skargi konstytucyjnej do rozpoznania, ewentualnie o zmianę posta-nowienia w części przez przyjęcie do rozpoznania przedmiotowej skargi w zakresie punktu 2 petitum, tj. w zakresie dotyczącym art. 5191 § 1 w związku z art. 409 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu. 2.1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy, czyje konsty-tucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo – na zasadach określonych w usta-wie – wnieść skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Warunkiem skorzystania z tego środka ochrony wolności i praw jest wykazanie, że przepis (ustawy lub innego aktu normatywnego) będący przedmiotem skargi był podstawą ostatecz-nego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego. Orzeczenie to winno prowadzić do naru-szenia konstytucyjnych praw lub wolności, wskazanych w skardze konstytucyjnej jako jej podstawa. Wprawdzie przedmiotem kontroli wykonywanej przez Trybunał Konstytucyjny pozostaje zawsze przepis będący podstawą prawną ostatecznego orzeczenia sądu lub organu OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 222 3 administracji publicznej, jednak wydanie takiego orzeczenia jest przesłanką konieczną do skorzystania ze skargi konstytucyjnej. Jego brak oznaczałby uczynienie ze skargi konstytu-cyjnej środka inicjującego w sposób abstrakcyjny kontrolę konstytucyjności przepisów praw-nych, co jest niedopuszczalne w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji. Dopiero doprowadzenie przez skarżącego do wydania ostatecznego orzeczenia, spełniającego warunki określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji, aktualizuje legitymację skarżącego do wniesienia skargi konsty-tucyjnej. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał stwierdził, że rozpatrywana skarga konstytu-cyjna nie spełniła wymogu określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, gdyż skarżąca nie uzyskała ostatecznego orzeczenia, które potwierdzałoby, że wyłączone jest wniesienie przez nią skargi kasacyjnej na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie (dotyczy zarzutów sformułowanych w punkcie 1 i 2 petitum skargi konstytucyjnej) oraz zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania (dotyczy zarzutu z punktu 3 petitum skargi konstytucyjnej). Trybunał wyjaśnił, że postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 30 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]), oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie sądu rejonowego odrzucające jej skargę o wznowienie postępowania, nie jest – w świetle treści zarzutów skargi konstytucyjnej – orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w niniejszym składzie podziela ustalenie, że orzeczenie wska-zane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji nie rozstrzyga o dopuszczalności złożenia przez skarżącą w jej sprawie skargi kasacyjnej ani zażalenia do Sądu Najwyższego (ustalenia tego nie kwestionuje też sama skarżąca) i – w związku z tym – nie może zostać uznane za orzeczenie ograniczające prawo skarżącej do wniesienia tych środków zaskarżenia. Postanowienie to, jak słusznie stwierdził Trybunał Konstytucyjny w kwestionowanym orzeczeniu, nie zostało wydane na podstawie żadnego z zaskarżonych przepisów. Skarżąca nie dysponuje więc ostatecznym orzeczeniem wydanym na podstawie tych przepisów. Tym samym skarga nie spełnia przesłanki z art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2.2. W zażaleniu zarzucono, że zaskarżone postanowienie Trybunał Konstytucyjny oparł na błędnie ustalonej okoliczności niewyczerpania przez skarżącą drogi prawnej w spra-wie, w związku z którą wystąpiła ona ze skargą konstytucyjną. W istocie Trybunał w ogóle nie odniósł się w swoim orzeczeniu do kwestii wyczerpania drogi sądowej. Wyjaśnienia wymaga, że przesłanki wydania w sprawie ostatecznego orzeczenia nie na-leży utożsamiać – co w niniejszej sprawie czyni skarżąca – z przesłanką wyczerpania drogi prawnej. Są to zagadnienia ściśle powiązane, ale nie tożsame. Warunek, polegający na wyda-niu przez sąd lub organ administracji publicznej orzeczenia dotyczącego konstytucyjnych wolności, praw lub obowiązków skarżącego, jest ustanowiony w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Jego konsekwencją jest przewidziana w art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK powinność załączenia do skargi konstytucyjnej tego „wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia”. Natomiast warunek „wyczerpania drogi prawnej” został ustanowiony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w ramach przyznanej ustawodawcy kompetencji do określenia za-sad wnoszenia skarg konstytucyjnych i dlatego ustawodawca mógł wyłączyć zastosowanie tego warunku w sytuacji, gdy droga prawna nie jest przewidziana. Przyjąć należy, że w ra-mach określenia zasad składania skarg konstytucyjnych art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK jedynie pre-cyzuje, jaki jest termin ich składania oraz co oznacza pojęcie „ostateczności orzeczenia”, od którego doręczenia biegnie termin złożenia skargi konstytucyjnej. Jeżeli brak jest środków zaskarżenia, warunek wyczerpania drogi prawnej nie ma znaczenia, a skarżący może złożyć skargę konstytucyjną, przyjmując za jej podstawę orzeczenie odnoszące się do przysługują- OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 222 4 cych mu konstytucyjnych wolności lub praw lub obciążających go konstytucyjnych obowiąz-ków. Mając powyższe na względzie Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – nie uwzględnił zażalenia.