Ts 271/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 czerwca 2016 r. Pozycja 430 POSTANOWIENIE z dnia 21 października 2015 r. Sygn. akt Ts 271/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 4249 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 7 sierpnia 2015 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżą-ca, spółka), wystąpiła o stwierdzenie, że art. 4249 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „uniemożliwia stronie merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy wywołanej wnie-sieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia bez wnikli-wej jej analizy”, jest niezgodny z art. 45 Konstytucji. Pismem z 11 sierpnia 2015 r. pełno-mocnik skarżącej sprostował oczywistą omyłkę polegającą na niewłaściwym określeniu skar-żącej. Jak wskazał, w „skardze konstytucyjnej z 7 sierpnia 2015 r. błędnie została podana na-zwa spółki: »MTS Sp. z o.o. z siedzibą w T.« zamiast prawidłowej nazwy, zgodnej z infor-macjami zawartymi w KRS – »MKS Sp. z o.o. z siedzibą w T.«”. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale Konstytucyjnym w związku z na-stępującą sprawą. Skarżąca wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z marca 2013 r. Postanowieniem z grudnia 2014 r. Sąd Naj-wyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi, stwierdziwszy, że jest ona oczywiście bez-zasadna. Orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącej 28 stycznia 2015 r. W kwietniu 2015 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejo-nowy w T.) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w T. ustanowił dla skarżą-cej radcę prawnego z urzędu. Pismem z czerwca 2015 r., doręczonym 23 czerwca 2015 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. (dalej: OIRP w K.) wyznaczyła pełnomocnika. W dniu 25 czerwca 2015 r. wyznaczony radca prawny wystąpił do Sądu Rejonowego w T. OTK ZU B/2016 Ts 271/15 poz. 430 2 o zwolnienie go z obowiązku pełnienia funkcji pełnomocnika. Postanowieniem z czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w T. uwzględnił wniosek i jednocześnie zwrócił się do OIRP w K. o wyznaczenie innego radcy prawnego. Pismem z lipca 2015 r. OIRP w K. wyznaczyła peł-nomocnika. Pismo to zostało doręczone radcy prawnemu 21 lipca 2015 r. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze art. 4249 k.p.c. narusza prawo do rze-telnego rozpoznania sprawy (art. 45 Konstytucji), ponieważ posługuje się niedookreślonym i niezdefiniowanym pojęciem „oczywista bezzasadność”. Nadto – jak podkreśla skarżąca – o zasadności skargi sąd orzeka w składzie jednego sędziego, a orzeczenie, które zawiera „la-pidarne” uzasadnienie, jest niezaskarżalne. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo-waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie-siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wol-ności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków określo-nych w art. 79 ust.1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie o TK. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę może wnieść każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone. W myśl art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, skarżący ma obowiązek wskazać te wolności i prawa oraz określić sposób ich naruszenia. Skarżąca zakwestionowała art. 4249 k.p.c. w brzmieniu: „Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna”. Skarżąca wywodzi legitymację do wniesienia skargi konstytucyjnej z naruszenia zasa-dy rzetelnego postępowania przed Sądem Najwyższym. Zdaniem skarżącej przejawem nierze-telności ustanowionej procedury jest posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem niedookre-ślonym „oczywista bezzasadność”, a także kumulacja kilku innych ograniczeń mających swo-je źródło w zakwestionowanym przepisie. W związku z zarzutami sformułowanymi w skardze Trybunał przypomina, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (tak jak skarga kasacyjna) jest środkiem nadzwyczajnym, niejako „ponadstandardowym”, służącym przede wszystkim określonym celom publicznym. Prawo do skargi nie jest – tak jak prawo do skargi kasacyjnej – koniecznym i konstytutywnym składnikiem prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego też w odniesieniu do tego środka prawnego nie obowiązują takie stan-dardy jak w przypadku środków stosowanych w postępowaniu przed sądami pierwszej i dru-giej instancji. Trybunał stoi na stanowisku, że ustawodawca dysponuje szerszym marginesem swobody w kształtowaniu środka nadzwyczajnego, a to nakazuje stosować łagodniejsze kryte-ria oceny konstytucyjności przepisów regulujących jego prawny reżim w ustawodawstwie zwykłym (zob. wyrok TK z 31 marca 2005 r., SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29). W konsekwencji, w wypadku kształtowania procedury rozpatrywania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jako środka nadzwyczajnego przysługują-cego od orzeczeń prawomocnych ustawodawca ma szerszy niż zazwyczaj margines swobody OTK ZU B/2016 Ts 271/15 poz. 430 3 w formułowaniu przepisów. Zakres tej swobody w odniesieniu do nadzwyczajnych i zwy-czajnych środków jest zatem inny – większe są uprawnienia ustawodawcy kształtującego re-żim prawny w wypadku środka nadzwyczajnego, a tym samym także kryteria kontroli konsty-tucyjności w obu wypadkach są różne. Jednocześnie w orzecznictwie Trybunału wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy ustawodawca w wybranych przez siebie kategoriach spraw zdecyduje się przyznać prawo do instancji nadzwyczajnej, to postępowanie w takich sprawach musi odpo-wiadać standardom rzetelnego procesu wynikającym zarówno z art. 45 ust. 1, jak i art. 2 Kon-stytucji (zob. postanowienie TK z 10 sierpnia 2001 r., Ts 58/01, OTK ZU nr 6/2001, poz. 207). Trybunał zauważa, że kwestia niedostatecznej określoności pojęcia „oczywista bezza-sadność” jako warunku przyjęcia do rozpoznania nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tj. ka-sacji) była przedmiotem oceny Trybunału w sprawie o sygn. SK 30/05 (wyrok TK z 16 stycz-nia 2006 r., SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). W orzeczeniu tym Trybunał wyraził pogląd, zgodnie z którym zwroty niedookreślone są co do zasady zgodne z Konstytucją, jeśli ich stosowaniu przez sądy towarzyszą określone gwarancje proceduralne, takie jak jawność postępowania lub ujawnianie motywów rozstrzygnięcia. Jak wskazał Trybunał: „ustalanie treści zwrotu »oczywista bezzasadność« może być dokonane w sensowny sposób tylko na podstawie analizy uzasadnień orzeczeń sądu kasacyjnego przyjmującego in concreto istnienie oczywistej bezzasadności. (…) Problemem jest tu nie to, że ustawodawca posłużył się zwro-tem niedookreślonym, lecz to, że praktyka odkodowania tego zwrotu, na skutek uproszczonej procedury rozpoznawania kasacji uznawanej za »oczywiście bezzasadną« – wymyka się oce-nie, wartościowaniu i kontroli ze strony jakiegokolwiek czynnika poza bezpośrednio w danej sprawie orzekającym składem sądu”. Z kolei w wyroku z 30 maja 2007 r. (SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53) Try-bunał za niekonstytucyjny uznał przepis, który zwalniał Sąd Najwyższy z obowiązku pisem-nego uzasadnienia postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jak orzekł Trybunał, taka regulacja w połączeniu z brakiem obowiązku informowania stron o posiedzeniu, znosi kontrolę podejmowanych w tym zakresie decyzji. Naruszała ona rów-nież zasadę państwa prawnego, zgodnie z która przepisy powinny gwarantować rozpozna-wanie spraw przez instancje odwoławcze rzetelnie, z poszanowaniem praw stron proceso-wych oraz w sposób umożliwiający ocenę orzeczenia. Zdaniem Trybunału z perspektywy konstytucyjności niemożliwy do zaakceptowania był stan prawny przyjęty na gruncie k.p.c., wyłączający wszelkie możliwe instrumenty zapewniające przejrzystość orzekania, tj. zarówno obowiązek uzasadniania postanowień o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i orzekania w tej sprawie na posiedzeniu niejawnym. Powyższe orzeczenie, w wyniku którego przywrócono ogólną zasadę uzasadniania orzeczeń Sądu Najwyższego, ukształtowało standard rzetelnego postępowania przed Sądem Najwyższym. W orzecznictwie Trybunału wyrażany jest bowiem pogląd, że uzasadnienie orzeczenia jest komponentem prawa do spra-wiedliwego rozstrzygnięcia, a jego znaczenie rośnie zwłaszcza wówczas, gdy przesłanki podję-cia określonego rozstrzygnięcia są niedookreślone. W swoim orzecznictwie Trybunał zwracał również uwagę na to, że uzasadnienie zapobiega dowolności i arbitralności sądu. Pełni ono ważną rolę nawet wtedy, gdy orzeczenie nie podlega kontroli, gdyż dzięki informacjom zawar-tym w uzasadnieniu uczestnicy postępowania, a także potencjalne strony przyszłych postępo-wań mogą dostrzec pewne mechanizmy procesowe i ocenić szanse powodzenia w konkretnej sprawie. W ten sposób jest zatem spełniany kolejny wymóg sprawiedliwości proceduralnej, a mianowicie wymóg przewidywalności rozstrzygnięć sądowych (zob. wyrok TK z 2 paździer-nika 2006 r., SK 34/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). OTK ZU B/2016 Ts 271/15 poz. 430 4 Od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału w sprawie o sygn. SK 68/06, tj. 15 czerwca 2007 r. odmowa przyjęcia skargi zapada na posiedzeniu niejawnym, ale sąd obowiązany jest uzasadnić swoje stanowisko. Cytowany wyrok ma zastosowanie ze wzglę-du na wprowadzone w art. 42412 k.p.c. odesłanie również w sprawach odmowy przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (zob. postanowie-nie TK z 2 kwietnia 2008 r., SK 97/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 49). Podnoszona przez skarżącą kwestia „lapidarnego” uzasadniania tego rodzaju postano-wień przez Sąd Najwyższy, choć może rodzić problemy natury konstytucyjnej, dotyczy wy-łącznie stosowania prawa, nie zaś samej treści art. 4249 k.p.c. (por. na tle poprzedniego stanu prawnego wyrok TK z 31 marca 2005 r., SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29, pkt 4.8 uzasadnienia). W związku z powyższym Trybunał wskazuje, że przedstawione w skardze argumenty w tym zakresie nie mogą stanowić podstawy przyjęcia jej do merytorycznej oceny. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że skarżąca nie wskazała, w jaki sposób zakwestionowany w skardze art. 4249 k.p.c. narusza jej prawa wyrażone w art. 45 Konstytucji. Okoliczność ta jest zgodnie z art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 i art. 36 ust. 3 ustawy o TK podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W związku z tym Trybunał postanowił jak w sentencji.