Ts 274/07

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 maja 2019 r. Pozycja 104 POSTANOWIENIE z dnia 6 stycznia 2009 r. Sygn. akt Ts 274/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J., w sprawie zgodności: art. 105 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w spra-wach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848) z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 23 listopada 2007 r. wniesiono o stwierdzenie niezgodno-ści art. 105 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wy-kroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848) z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 176 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarga konstytucyjna została oparta na następującym stanie faktycznym. Wyrokiem z 6 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy w T. (sygn. akt […]) uniewinnił od zarzutu popełnienia wykroczenia obwinionego L.K. Od wyroku tego skarżący, występujący w charakterze oskar-życiela posiłkowego, wniósł apelację. Postanowieniem z 6 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w G. (sygn. akt […]) pozostawił apelację bez rozpoznania, ze względu na wniesienie jej po terminie. Skarżący zarzucił w skardze konstytucyjnej, że ustawowy termin 7 dni do wniesienia apelacji, o jakim mowa art. 105 § 1 k.p.w., jest niezgodny z Konstytucją oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zdaniem skarżącego ustawodawca w szeregu ustaw określił generalne normy, sposób i tryb wnoszenia środków odwoławczych, określając m.in. termin do wniesienia apelacji na 14 lub 30 dni. Regulacja zawarta w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, przewidująca krótszy – 7-dniowy – okres stanowi, zdaniem skarżącego, niczym nieuzasadnione odstępstwo. Narusza przez to prawo do sprawie-dliwego rozpoznania sprawy przez sąd, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, a przez to także prawo do rozpoznania sprawy przez sąd II instancji oraz podstawowe zasady państwa prawa, o których mowa w art. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2019 Ts 274/07 poz. 104 2 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ wła-dzy publicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o cha-rakterze konstytucyjnym. Uprawdopodobnienie przez skarżącego naruszenia jego praw lub wolności jest zatem przesłanką konieczną dla uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny zobowiązany był zbadać, czy istotnie w niniej-szej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego praw konstytucyjnych. Podstawowym wzorcem kontroli wskazanym przez skarżącego w niniejszej sprawie jest art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyrażający konstytucyjne prawo do sądu. Przypomnieć należy zatem, że w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują – oprócz prawa dostępu do sądu (tj. prawa do uruchomienia postępowania przed sądem, prawa do wyroku sądowego, czyli prawa uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd) – prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, a więc takie ukształtowanie środków procedural-nych, które umożliwią właściwe zrównoważenie pozycji procesowej każdej ze stron. Wyja-śniając sens tej gwarancji konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny przypominał, że sprawie-dliwa procedura sądowa powinna zapewniać stronom uprawnienia procesowe stosowne do przedmiotu prowadzonego postępowania. „Zgodnie z wymogami rzetelnego procesu uczest-nicy postępowania muszą mieć realną możliwość przedstawienia swoich racji, a sąd ma obo-wiązek je rozważyć” (wyrok TK z 13 maja 2002 r., SK 32/01, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 31). Wymóg sprawiedliwego postępowania zakłada dostosowanie jego zasad do specyfi-ki rozpoznawanych spraw. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.w. apelację wnosi się na piśmie w terminie 7 dni od daty otrzymania wyroku wraz z uzasadnieniem, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawodawca określił w ten sposób ogólny termin do wnoszenia skarg etapowych uruchamiających kontrolę instancyjną wyroku wydanego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Zdaniem skarżą-cego naruszył w ten sposób generalną zasadę, zgodnie z którą terminem właściwym do wnie-sienia apelacji jest termin 14-dniowy, jak przewidują przepisy postępowania karnego oraz postępowania cywilnego. Należy w związku z tym zauważyć, że jest to twierdzenie oczywi-ście bezzasadne. Ani przepisy Konstytucji, ani akty prawne o randze ustawy nie wprowadzają uniwersalnych terminów, mających zastosowanie do wszystkich procedur sądowych, określa-jących minimalny standard w tym zakresie. Wprawdzie przepisy postępowania karnego, czy też postępowania cywilnego przewidują podobne terminy do wniesienia apelacji, ale ich dłu-gość jest określana indywidualnie przez ustawodawcę i niezależnie od innych postępowań sądowych. Uzasadniona jest zaś przede wszystkim przedmiotem postępowania oraz znacze-niem rozstrzygnięcia dla sfery praw i wolności uczestnika postępowania. Skarżący, kwestio-nując znaczenie sprawności postępowania, jak też odwołując się do innych postępowań są-dowych, nie zauważa, że uregulowanie w odrębnym akcie normatywnym postępowania w sprawach o wykroczenia ma na celu wskazanie odmienności, jakimi owo postępowanie ma się cechować. Nie można bowiem zapominać, że regulacja kodeksu postępowania w sprawach o wy-kroczenia ma charakter szczególny. Przedmiotem postępowania jest kwestia odpowiedzialno-ści za wykroczenie. Za popełnienie wykroczenia ustawodawca przewidział sankcje zasadni-czo odmienne i złagodzone w stosunku do odpowiedzialności karnej. Zastosowanie przepi-sów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia wskazuje więc na mniejszą wagę czy-nu zabronionego, będącego przedmiotem postępowania. W konsekwencji, przedmiotem po-stępowania są sprawy o mniej skomplikowanym stanie faktycznym i mniej zawiłym stanie OTK ZU B/2019 Ts 274/07 poz. 104 3 prawnym. Fakt ten w pełni uzasadnia zastosowanie krótszych terminów do rozpoznania spraw w tym postępowaniu. Trybunał Konstytucyjny podkreśla jednocześnie, że gwarancje konstytucyjne związa-ne z prawem do sądu nie mogą być traktowane jako nakaz urzeczywistnienia w każdym trybie i w każdym rodzaju procedury tego samego zestawu instrumentów procesowych, jednolicie określających pozycję stron postępowania i zakres przysługujących im środków procesowych. Zarzut niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu nie może być skutecznie uzasadniony po-równaniem do podobnych instytucji w różnych procedurach i subiektywną oceną skarżącego, iż jedno z uregulowań jest normą prawną niekonstytucyjną. Charakter powstępowania w sprawach o wykroczenia i waga rozpoznawanych spraw przesądza jednoznacznie o oczy-wistej bezzasadności zarzutów domagających się wydłużenia terminów do wniesienia apelacji od wyroku sądu, którego przedmiotem jest rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności za wykroczenie. W szczególności za oczywiście bezzasadne należy uznać także żądanie skar-żącego, aby wnoszący apelację dysponował dokładnie takim samym czasem jak okres prze-znaczony na rozważenie sprawy przez sąd. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na sta-nowisko Trybunału zajęte w wyroku P 2/04. W orzeczeniu tym, oceniając postępowanie uproszczone jako tryb szczególny postępowania cywilnego, Trybunał podkreślił, że „celem postępowania uproszczonego jest ograniczenie zjawiska przewlekłości postępowania cywil-nego. Postępowanie uproszczone, zawężające stosowanie niektórych zasad określonych w kodeksie postępowania cywilnego, toczy się bowiem szybciej niż postępowanie zwykłe, co pozwala na skracanie terminów załatwiania spraw drobnych, o nieskomplikowanym stanie faktycznym i prawnym” (wyrok TK z 28 lipca 2004 r., P 2/04, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 72). Skarżący zarzuca niezgodność zaskarżonego przepisu także z art. 176 oraz art. 2 Kon-stytucji. W związku z tym należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego art. 176 Konstytucji nie może stanowić samoistnego wzorca kon-troli i mógłby być rozpatrywany w przedmiotowej sprawie w związku z art. 78 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wyda-nych w I instancji. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego z art. 78 zdanie pierwsze Konstytucji można wywieść skierowany do prawodawcy postulat takiego kształtowania procedury, aby w miarę możliwości przewidziane w niej było prawo wniesienia przez stronę środka zaskar-żenia (wyrok TK z 3 lipca 2002 r., SK 31/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 49). Natomiast od-noszący się tylko do postępowania sądowego art. 176 ust. 1 Konstytucji stanowi, że postępo-wanie to jest co najmniej dwuinstancyjne. Skarżący nie wskazał jednak prawa wynikającego z art. 78 Konstytucji jako wzorca kontroli w niniejszej prawie, co przesądza o niedopuszczal-ności nadania biegu w tym zakresie. Zauważyć należy, że także art. 2 Konstytucji, wyrażający zasadę demokratycznego państwa prawnego, nie może stanowić samoistnego wzorca kontroli w trybie skargi konstytu-cyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuują-cych określone prawo lub wolność. Art. 2 Konstytucji oraz inne przepisy wyrażające zasady ogólne mogą natomiast nadal stanowić podstawę do wywodzenia – niewyrażonych w Konsty-tucji explicite – konstytucyjnych zasad działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o charakterze pod-miotowym (zob. wyroki z 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114; 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144; a także postanowienie z 18 wrze-śnia 2001 r., Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239). Ponadto, uzasadniając naruszenie art. 2 Konstytucji, skarżący powołuje się na art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 79 ust. 1 Kon-stytucji podstawą skargi może być wyłącznie naruszenie przez zaskarżone przepisy konstytu-cyjnych wolności lub praw. Językowe reguły wykładni tego przepisu wskazują jednoznacz- OTK ZU B/2019 Ts 274/07 poz. 104 4 nie, że podstawą kontroli w trybie skargi konstytucyjnej mogą być wyłącznie przepisy Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konwencji nie mogą zatem stanowić wzorca kon-troli w takim postępowaniu (por. np.: wyrok TK z 6 lutego 2002 r., SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2; postanowienie TK z 31 maja 2005 r., SK 59/03, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 61). W tym stanie rzeczy, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyj-nej.