Ts 28/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 września 2019 r. Pozycja 166 POSTANOWIENIE z dnia 15 maja 2019 r. Sygn. akt Ts 28/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej G.K. o zbadanie zgodności: art. 183 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, z 2014 r., poz. 94 i z 2016 r., poz. 1636), w brzmieniu obowiązującym przed 6 maja 2017 r., w zakresie, w jakim „pozwala uznać za czyn zabroniony pod groźbą kary, składanie zleceń lub zawieranie transakcji, zgodnych ze szcze-gólnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdowego przez spółkę prowa-dzącą rynek regulowany dokonywanych między akcjonariuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlecenia lub transakcje wpływają na wielkość obrotu akcjami spółki i mogą wpływać na pozycję spółki w publikowanych przez spółkę prowadzącą rynek regulowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji”, z art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczy-pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 2019 r. (data nadania), G.K. (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w kom-parycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fakty-cznym. Skarżąca i jej mąż są akcjonariuszami spółki Boryszew S.A. Od maja 1996 r. akcje spółki Boryszew S.A. są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. W marcu 2012 r. spółka została ujęta po raz drugi w indeksie WIG 20. Uchwałą nr 200/2012 z 5 marca 2012 r. w sprawie zmiany „Szczegółowych Zasad Obrotu Giełdowego” (dalej: Zasady Obrotu). Zarząd Giełdy Papierów Wartościowych wprowadził do obrotu giełdowego zlecenie typu OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 2 cross. Uchwałą Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych z 17 października 2012 r. (nr 1038/2012), w § 36 Oddziału 8 Rozdziału 8 Zasad Obrotu w Systemie UTP sprecy-zowano, że zleceniami typu cross są zlecenia z limitem ceny realizowane na sesjach giełdowych w transakcjach zawieranych na podstawie dwóch przeciwstawnych zleceń z tym samym limitem ceny, złożonych w tym celu jednocześnie przez tego samego członka giełdy w imieniu i na rachunek dwóch klientów tego członka giełdy albo w imieniu i na rachunek tego członka giełdy oraz jego klienta. W 2013 r. istniało realne ryzyko, że spółka akcyjna Boryszew opuści indeks WIG 20. W okresie od 19 do 30 kwietnia 2013 r. na sześciu spośród ośmiu sesji, pomiędzy rachunkiem prowadzonym przez ten sam Dom Maklerski na rzecz męża skarżącej a rachunkiem prowadzonym przez Dom Maklerski PKO BP na rzecz skarżącej, zawarte zostały 24 tran-sakcje typu cross dotyczące akcji spółki. Transakcje te miały istotny udział w dziennych obrotach i wywarły znaczący wpływ na obraz rynku ze względu na wysokość wolumenu obrotów. Celem nadrzędnym tych transakcji było zawyżenie obrotów akcjami spółki, umożliwiające jej utrzymanie się w indeksie WIG 20. Komisja Nadzoru Finansowego 7 maja 2013 r. podjęła uchwałę o przekazaniu do publicznej wiadomości informacji o zaistnieniu okoliczności wskazujących że na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dokonano manipulacji akcjami spółki akcyjnej Boryszew, polegającej na składaniu zleceń i zawieraniu transakcji wprowadzających w błąd co do rzeczywistego popytu, podaży lub ceny instrumentu finansowego. Sąd Rejonowy w T., w wyroku z 21 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) orzekł, co następuje: – „przyjmując, że skarżąca i [jej mąż] dopuścili się czynu polegającego na tym, iż w okresie od 19 do 30 kwietnia 2013 r., działając wspólnie i w porozumieniu, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonali manipulacji akcjami spółki Boryszew S.A. poprzez polecenie złożenia zleceń ustalonemu pełnomocnikowi do rachunku i osobiste składanie zleceń oraz zawieranie transakcji mogących wprowadzić w błąd co do rzeczywistego popytu i podaży, a także z zamiarem wywołania innych skutków prawnych, niż te, dla osiągnięcia których faktycznie jest dokonywana dana czynność prawna, tj. czynu stanowiącego występek z art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 94; dalej: u.o.i.f.) w związku z art. 12 [ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137; dalej: k.k.)], na podstawie art. 66 § 1 i 2 w związku z art. 67 § 1 k.k. warunkowo umarza postępowanie karne wobec nich na okres dwóch lat tytułem próby” (punkt I sentencji); – „na podstawie art. 67 § 3 w związku z art. 39 pkt 7 k.k. w związku z art. 43a § 1 k.k. orzeka wobec każdego z oskarżonych świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości po 60 000 złotych” (punkt II sentencji); – „zasądza od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa po 100 zł tytułem opłat sądowych i obciąża ich wydatkami postępowania po połowie” (punkt III sentencji). Po rozpoznaniu apelacji od powyższego orzeczenia, wniesionych przez oskarżyciela publicznego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, pełnomocnika skarżącej oraz pełno-mocnika męża skarżącej, Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z 13 września 2018 r. (sygn. akt […]): – zmienił punkt I zaskarżonego wyroku w ten sposób, że „czyn przypisany oskarżonym wyczerpuje znamiona art. 183 ust. 1 [u.o.i.f.] w brzmieniu określonym w tekście jednolitym tejże ustawy z dnia 15 września 2017 r., (Dz. U. z 2017 r. poz. 1768)” (punkt I lit. a sentencji); – „eliminuje z opisu czynu ustalenie o działaniu oskarżonych «także z zamiarem wywołania innych skutków prawnych niż te, dla osiągnięcia których faktycznie jest doko- OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 3 nywana dana czynność prawna» (punkt I lit. b sentencji); – w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji (punkt II sentencji); – zasądził od oskarżonych po 100 zł „tytułem opłat za drugą instancję oraz obciąża ich wydatkami postępowania odwoławczego po ¼ części każdego z nich” (punkt III sentencji); – zwolnił oskarżyciela posiłkowego od obowiązków ponoszenia kosztów sądowych za drugą instancję i całością wydatków związanych z apelacjami oskarżyciela publicznego i oskarżyciela posiłkowego obciążył Skarb Państwa (punkt IV sentencji). 3. Zaskarżone przepisy w kwestionowanym zakresie – zdaniem skarżącej – naruszają jej prawo do ochrony prawnej czci i dobrego mienia (art. 47 Konstytucji), prawo do ochrony własności (art. 21 ust. 1 Konstytucji), zasady zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zakazu nadmiernej ingerencji oraz określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji), a także wynikającą z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji zasadę podlega-nia odpowiedzialności karnej wyłącznie za czyn zabroniony przez ustawę w czasie jego po-pełnienia. 4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 marca 2019 r., skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie 5 egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytu-cyjnej, a także reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyj-nym. Skarżąca wykonała powyższe zarządzenie w przepisanym terminie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, ze zm.; dalej: u.o.i.f.), w brzmieniu obowiązującym w kwietniu 2013 r.: „Kto dokonuje manipulacji, o której mowa w art. 39 ust. 2 pkt 1-3, pkt 4 lit. a lub pkt 5-7, podlega grzywnie do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie”. W myśl art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. manipulację stanowi „składanie zleceń lub zawieranie transakcji wprowadzających lub mogących wprowadzić w błąd co do rzeczy-wistego popytu, podaży lub ceny instrumentu finansowego, chyba że powody tych działań były uprawnione, a złożone zlecenia lub zawarte transakcje nie naruszyły przyjętych praktyk rynkowych na danym rynku regulowanym”. Jako wzorce kontroli skarżąca powołała art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun-kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż: 1) została sporządzona w imieniu skarżącej przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK); 2) skarżąca: a) wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), ponieważ OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 4 wyrok Sądu Okręgowego w T. z 13 września 2018 r. (sygn. akt […]) jest prawomocny i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia, b) dochowała przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ odpis wymienionego wyżej wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 15 listopada 2018 r., a skarga została wniesiona 15 lutego 2019 r., c) prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazała, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także przedstawiła w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. Istota problemu poruszonego przez skarżącą sprowadza się do ustalenia, czy niezgodne z Konstytucją jest uznanie za czyn zabroniony pod groźbą kary składania zleceń lub zawierania transakcji – zgodnych ze szczególnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdowego przez spółkę prowadzącą rynek regulowany – dokonywanych między akcjonar-iuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlecenia lub transakcje wpływają na wielkość obrotu akcjami spółki i mogą wpływać na jej pozycję w publikowanych przez spółkę prowadzącą rynek regulowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji. Kwestionowany art. 183 ust. 1 u.o.i.f. nie wskazuje wszystkich znamion czynu zabronionego, albowiem określa tylko adresata normy prawnokarnej i sankcję za jej naruszenie. Co do znamienia określającego czynność sprawczą przepis ten odsyła do art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f., zgodnie z którym wyłączona jest karalność przewidzianej w tym przepisie manipulacji instrumentami finansowymi, jeżeli powody podjętych działań były uprawnione, a złożone zlecenia lub zawarte transakcje nie naruszyły przyjętych praktyk rynkowych na danym rynku regulowanym. W związku z powyższym należy zauważyć, że art. 183 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. zawierają pojęcia niezdefiniowane przez ustawodawcę. Tym samym – jako przepisy determinujące znamiona strony przedmiotowej czynu określonego w art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. – uniemożliwiają właściwą rekonstrukcję normy karnej w zakresie wskazanym przez skarżącą. Wziąwszy powyższe pod uwagę, dyskwalifikacja formalna analizowanej skargi konstytucyjnej na etapie wstępnej kontroli w istocie wykraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u.o.t.p. TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowiono jak w sentencji.