Ts 285/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 marca 2024 r. Pozycja 53 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2023 r. Sygn. akt Ts 285/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 14 grudnia 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 listopada 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 50 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Kon-stytucji; 2) art. 3943 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca „2021 r.” o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokura-tora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki „(Dz. U. 2004 r. Nr 179 poz. 1843; dalej: u.s.n.p.)” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całej u.s.n.p. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, b) (…) wniesienia skargi na przewle-kłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w zwią- OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 2 zku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 stycznia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty-tucyjnej, podnosząc, że: 1) nie można uznać, by zaskarżone: art. 50 § 3 i art. 3943 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 u.s.n.p. były podstawą orzekania w którymś z postępowań sądowych, z któ-rych wynikają orzeczenia wskazane przez skarżącego jako ostateczne, natomiast art. 8 u.s.n.p. nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]; s. 6 postanowienia TK); 2) argumentacja podniesiona w związku z naruszeniem praw skarżącego przez przepisy zastosowane w postępowaniu sądowym zakończonym postanowieniem Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. nosi cechy zarzutu zaniechania (s. 7 postanowienia TK); 3) żadne z przedstawionych pism procesowych nie zawiera określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Kon-stytucji, jak i uzasadnienia postawionych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie – z uwzględnieniem dywersyfikacji powyższego w odniesieniu do różnych postanowień sądowych, wskazanych w skardze jako ostateczne – w związku z obowiązkiem powiązania naruszenia praw podmiotowych skarżącego z konkretnym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia (s. 8 po-stanowienia TK); 4) zaskarżenie wszystkich przepisów u.s.n.p. stoi w niezgodzie z obowiązkiem skarżącego do wyodrębnienia zaskarżonej normy prawnej (s. 9 postanowienia TK); 5) art. 7 Konstytucji nie jest źródłem wolności ani praw, nie może więc być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu skargowym przed TK (s. 9 postanowienia TK). 3. W zażaleniu z 9 stycznia 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł o uchylenie posta-nowienia TK z 14 grudnia 2022 r. i wydanie postanowienia o nadaniu dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału za-żalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażale-niowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń zawartych w tym orze-czeniu i nie zasługują na uwzględnienie. Formułując zarzuty przedstawione w zażaleniu, skarżący nie zdołał skutecznie podważyć podstaw odmowy. OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 3 2.1. W zażaleniu skarżący podniósł, że w piśmie z 26 maja 2021 r., składając skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w K. pod sygn. akt […] przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w K. na skutek zażalenia skarżącego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 8 lipca 2021 r. (sygn. akt […]), złożył wniosek w trybie art. 49 k.p.c. o wyłączenie imiennie wskazanych osób od orzekania w jego sprawie. Skarżący pod-nosi, że w judykaturze przyjęto, iż postępowania wpadkowe nie są objęte dyspozycją wyni-kającą z art. 50 § 3 ust. 1 k.p.c., a w rezultacie, także w jego sprawie, ma zastosowanie art. 50 § 3 ust. 2 k.p.c. zezwalający na rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu wpadkowym przez osobę objętą wnioskiem o wyłączenie. Skarżący wywo-dzi, że skoro wniosek o wyłączenie sędziego nie został rozpoznany, a sędzia tam wskazany orzekał w sprawie – to zastosowanie miał art. 50 § 3 k.p.c. Skarżący na poparcie wnioskowa-nia przytacza postanowienie TK z 14 lutego 2019 r. o sygn. Ts 186/17 (OTK ZU B/2019, poz. 93). Trybunał w obecnym składzie przypomina, że przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym są przepisy, które bezpośrednio powodują naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. W tym celu musiałyby one być podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo o konstytucyjnych obowiązkach skarżące-go. Zasadniczym wymogiem skargi konstytucyjnej, wynikającym bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wykazanie związku zachodzącego między naruszeniem praw podmio-towych i ostatecznym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością pod-stawy prawnej tego orzeczenia (zob. wyrok pełnego składu TK z 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79). Odnosząc się do argumentacji skarżącego, należy przypomnieć, że postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 1 września 2021 r., wska-zane w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zostało wydane w wyniku wniosku o stwierdzenie nieważności jego postanowienia z 8 lipca 2021 r. odrzuca-jącego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (sygn. akt I S 68/21), ale rozstrzyga w przedmiocie dopuszczal-ności zażalenia na postanowienie odrzucające skargę na naruszenie prawa strony do rozpo-znania sprawy w postępowaniu sadowym bez nieuzasadnionej zwłoki, do której to kwestii w żaden sposób nie odnosi się art. 50 § 3 k.p.c. Stąd również w uzasadnieniu postanowienia z 1 września 2021 r. Sąd Apelacyjny zauważa, że dla oceny niedopuszczalności zażalenia nie ma znaczenia argumentacja skarżącego „odwołująca się do twierdzenia, że w sprawie orzekał sędzia nieskutecznie powołany na urząd sędziego. O ile bowiem konsekwencją takiego stanu rzeczy ma być nieistnienie orzeczenia, a sprawa nadal nie jest rozpoznana, to niedopuszczal-ne jest zażalenie od orzeczenia, którego ma nie być. Z kolei fakt ewentualnego wydania orze-czenia w warunkach nieważności nie tworzy podstaw do kreowania zażalenia – eliminacji orzeczeń wydanych w takich warunkach, w granicach wynikających z przepisów prawa, słu-żą inne środki zaskarżenia”. W kwestionowanym postanowieniu TK słusznie zatem wskazano, że art. 50 § 3 k.p.c. nie determinował treści postanowienia Sądu Apelacyjnego z 1 września 2021 r. (por. posta-nowienie TK z 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18, OTK ZU B/2020, poz. 174). Gdyby tego nie uczyniono, żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do tych przepisów byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23), co naruszałoby – wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytu-cji – wymóg wykazania naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze osobi-stym i bezpośrednim (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 4 2.2. W odpowiedzi na wątpliwości skarżącego co do podstaw prawnych postanowie-nia powziętego przez Sąd Najwyższy z 21 września 2021 r. należy podtrzymać stanowisko zajęte na marginesie innych wskazanych podstaw odmowy nadania biegu skardze w uzasad-nieniu postanowienia TK z 14 grudnia 2022 r. (zob. pkt 2.2, s. 6). Jak wynika bowiem z uza-sadnienia postanowienia SN, jak i treści wszystkich powołanych w nim judykatów – sąd ten orzekał, mając na uwadze treść art. 3 u.s.n.p., który nie został wskazany w skardze konstytu-cyjnej do badania konstytucyjności. Trzeba zauważyć, że wbrew wnioskom skarżącego, w jego sprawie Sąd Najwyższy wywodzi z art. 3 u.s.n.p. zakres jego uprawnień proceso-wych, mając na uwadze nie tyle rolę skarżącego, ile rodzaj postępowania, któremu skarżący zarzuca przewlekłość. Trybunał stwierdza także, że argumentacja podniesiona przez skarżącego odnosi się do sposobu przeprowadzania analizy prawa i wnioskowania prawniczego przez Sąd Najwyż-szy w jego sprawie, a więc do aktu stosowania prawa, a w części nosi cechy zarzutów zanie-chania (zob. analogiczna ocena zarzutów skarżącego w postanowieniu TK z 14 grudnia 2022 r. – pkt 2.2, s. 7). 2.3. Skarżący w końcowej części zażalenia uznał, że podstawa odmowy nadania biegu skardze, jaką jest brak wyczerpania wymogu uzasadnienia jej zarzutów, jest chybiona. Pod-niósł, że zgodnie z art. 127 k.p.c. pismo procesowe powinno być zwięzłe, a art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje jedynie do przedstawienia stanu faktycznego, udokumentowania okoliczności, jakie doprowadziły do wniesienia skargi oraz określenia kwestionowanego przepisu i wskazania, jakie normy konstytucyjne ten przepis narusza. Co więcej, wskazał na uwagi i wnioskowania przeprowadzone w złożonej skardze. Odnosząc się do powyższego, Trybunał wyjaśnia, że wymagania skargi konstytucyj-nej o charakterze formalnym wynikające z przepisów u.o.t.p.TK oraz Konstytucji nie stoją w sprzeczności z art. 127 k.p.c. Jakkolwiek zwięzła, skarga konstytucyjna winna wyczerpy-wać oczekiwania ustawodawcy wyrażone w szczególności w art. 53 u.o.t.p.TK i art. 79 ust. 1 Konstytucji. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia wydanie zarządzenia wzywającego do ich usunięcia. Jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie, Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania nie uzasadnił, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają jego prawa lub wolności wymienione w petitum skargi, skupiając się na przedstawieniu stanu faktycznego, przytoczeniu treści kwestionowanych przepisów oraz stanowisk doktryny i orzecznictwa w interesującym go zakresie, jak również na zastosowaniu tych przepisów w jego sprawie oraz na wskazaniu, jakie jego prawa i wolności konstytucyjne zostały naruszone. Skoro Trybunał, dokonując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, dopatrzył się uchybień, które mogły zostać sanowa-ne, to obowiązkiem skarżącego było wykonać wezwanie Trybunału z należytą starannością. Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana po-wierzchownie i instrumentalnie. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, takie uzasadnienie musi spełniać określone warunki, w tym przede wszystkim precyzyjnie wskazywać co naj-mniej jeden argument za naruszeniem określonych wzorców kontroli. Nie realizują omawia-nego wymagania uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie in-nych rozważań (zob. postanowienia TK z: 19 października 2022 r. sygn. SK 59/19, OTK ZU A/2022, poz. 62, 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110 oraz wy-rok TK z 13 grudnia 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2). Trybunał wielokrot-nie rozróżniał też uzasadnienie pozorne i merytorycznie nietrafne. Uzasadnienie pozorne po-woduje konieczność odmowy nadania biegu skardze, natomiast uzasadnienie merytorycznie nietrafne nie ma znaczenia dla kwalifikacji skargi do nadania jej dalszego biegu. Aktualne OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 53 5 jest bowiem wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z 19 października 2010 r. (sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78) przekonanie, że przytaczane w postępowaniu pisemnym ar-gumenty mogą być mniej lub bardziej przekonujące, lecz zawsze muszą być argumentami odpowiednimi do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny jest zobowiązany do zbadania wszyst-kich okoliczności sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, nie będąc zarazem zwią-zanym wnioskami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 u.o.t.p.TK). Powyższa reguła postępowania może jednak mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy pod-miot ten wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wymagania wynikające z Konsty-tucji oraz u.o.t.p.TK (zob. wyrok TK 16 grudnia 2020 r., sygn. SK 26/16, OTK ZU A/2020, poz. 69 i powołane tam orzecznictwo). Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne kwantyfi-kowanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, ogólnikowo sformułowanych zarzutów niezgodności z Konstytucją kwestionowanych przepisów (por. wyrok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43 oraz z 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13). W tej sytuacji odmowa nadania dalszego biegu skardze była więc w pełni uzasadniona. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.