Ts 291/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 marca 2016 r. Pozycja 251 POSTANOWIENIE z dnia 16 marca 2016 r. Sygn. akt Ts 291/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – sprawozdawca Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 27 listopada 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej E.G., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 sierpnia 2015 r. (data nadania) E.G. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 1 ust. 1 i 6 usta-wy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.1551; dalej: ustawa o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność albo ustawa abolicyjna) w zakresie, w jakim nie przewidują „możliwości żądania umorzenia zaległości wynikających wyłącznie z nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne”, są niezgodne z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 i w związku z art. 2 Kon-stytucji. Zdaniem skarżącego, zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do „rów-nej dla wszystkich ochrony prawa własności i innych praw majątkowych w związku z ogólną zasadą równości wobec prawa oraz zasadą sprawiedliwości społecznej”. Tworzą one bowiem według niego stan prawny, w którym podmioty podobne, tj. prowadzące działalność pozarol-niczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r., posiadające tę samą cechę istotną, tj. mające zaległości w opłacaniu składek, są traktowane odmiennie. Kryterium różnicującym jest „nieopłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne”. W przekonaniu skarżącego „abolicja składkowa winna objąć wszystkich przedsiębiorców, którzy prowadzili działalność między 1999 r. a 2009 r., niezależnie od tego, czy podlegali oni obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu”. Skarżący podkreślił przy tym, że wprawdzie zakwestionowane w skardze przepisy utraciły moc obowiązującą 15 stycznia 2015 r., wraz z wygaśnięciem ustawy abolicyjnej, jed- OTK ZU B/2016 Ts 291/15 poz. 251 2 nak wydanie przez Trybunał orzeczenia jest konieczne dla ochrony jego konstytucyjnych wolności i praw. Postanowieniem z 27 listopada 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 grudnia 2015 r.) Trybunał – na podstawie art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że skar-żący nie wskazał, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają „prawo do równej dla wszystkich ochrony prawa własności i innych praw majątkowych”. Zdaniem Try-bunału, skarżący nie uprawdopodobnił bowiem tego, że on i beneficjenci ustawy abolicyjnej są – zgodnie z dyrektywami wynikającymi z zasady równości – podmiotami wymagającymi takiego samego traktowania. Uzasadniając swoje stanowisko, Trybunał zwrócił uwagę na to, że zgodnie z art. 1 ust. 1 beneficjentami ustawy abolicyjnej są osoby, które we wskazanym w tym przepisie okresie podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu, były one zatem obowiązane do opłacania zarówno składek na ubezpie-czenia społeczne, jak i zdrowotne. Na wniosek tych osób Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarzał nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, a skutkiem tej czynności było „au-tomatyczne” umorzenie nieopłaconych składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne (art. 1 ust. 6 ustawy abolicyjnej). Jak podkreślił Trybunał, skarżący z woli ustawodawcy podlegał tylko obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U.2015.581, ze zm.). Mógł on jednak na podstawie art. 9 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2015.121, ze zm.) dobrowolnie zdecydo-wać, że będzie podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W związku z tym Try-bunał stwierdził, że status prawny skarżącego jest inny niż podmiotów określonych w art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, dlatego nie można uznać kategorii osób, do której należy skarżący, i kategorii osób objętej abolicją za podmioty podobne. Mając powyższe na względzie, Trybu-nał zauważył także, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne (art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r.), gdyż skarżący kwestionuje art. 1 ust. 1 i 6 ustawy abolicyjnej ze względu na brak odpowiedniej – z jego punktu widzenia – regulacji. Tymczasem zarzut zaniechania ustawodawczego (luki normatywnej) nie może być przedmiotem badania w po-stępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym zainicjowanym skargą konstytucyjną. W zażaleniu wniesionym do Trybunału 9 grudnia 2015 r. (data nadania) skarżący za-kwestionował postanowienie z 27 listopada 2015 r. w całości. Zarzucił w nim, że Trybunał naruszył: art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r., wadliwie bowiem przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił tego, iż on i beneficjenci ustawy o umorzeniu na-leżności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność są – zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 32 Konstytucji – podmiotami wymagającymi takiego samego traktowania; art. 36 ust. 2 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r., nie wezwał bowiem skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi konsty-tucyjnej; art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r., ponieważ przyjął, że „wydanie orzeczenia (…) jest niedopuszczalne, co skutkowało odmową nadania skardze dalszego biegu, w sytuacji gdy na niedopuszczalność wydania orzeczenia można powoływać się wyłącznie w razie umorzenia postępowania na posiedzeniu niejawnym”; art. 19 ust. 1 w związku z art. 66 ustawy o TK z 1997 r., ponieważ nie rozpoznał skargi w jej granicach, a także nie zbadał wszystkich istotnych okoliczności w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W związku z tym wniósł o uchylenie postanowienia z 27 listopada 2015 r. i nadanie skardze dalszego biegu. OTK ZU B/2016 Ts 291/15 poz. 251 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna zo-stała wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania zażalenia zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. 2. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przy-sługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpa-truje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6-7 i w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje w szczególności te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego roz-strzygnięcia. 3. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. 4. Skarżący zarzucił, że Trybunał nie wskazał przyczyn odmowy nadania skardze dal-szego biegu w zakresie zarzutów niezgodności zakwestionowanych przepisów z art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji. To w jego przekonaniu oznacza, że Trybunał nie rozpoznał skargi w jej granicach. Należy w związku z tym zauważyć, że nie uwzględnił on tego, iż art. 64 ust. 2 i art. 2 Konstytucji wskazał w skardze jako związkowe, a nie samodzielne wzorce kontroli art. 1 ust. 1 i 6 ustawy abolicyjnej. Ponadto trzeba pamiętać o tym, że wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasada równości każdorazowo wymaga odniesienia reguł z niej wynikających do praw podmiotowych jednostki, ponieważ prawo do równego traktowania nie ma charakteru prawa podmiotowego, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Mając powyższe na względzie, Trybunał ustalił – czego skarżący w zażaleniu nie kwestionuje – że istotą złożonej przez skarżącego skargi jest zarzut naruszenia prawa do równej dla wszystkich ochrony prawa własności i innych praw majątkowych. Odmowa nadania skardze dalszego biegu z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. odnosiła się więc do art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 i w związku z art. 2 Konstytucji, a nie – jak utrzymuje skarżący – tylko do art. 32 ust. 1 Konstytucji. 5. Zdaniem skarżącego Trybunał naruszył art. 36 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r., ponie-waż – na podstawie art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. – odmówił nadania dalszego biegu skardze bez wezwania go do uzupełnienia jej braków formalnych. OTK ZU B/2016 Ts 291/15 poz. 251 4 5.1. Trybunał wskazuje, odnosząc się do tego zarzutu, że skarżący błędnie zinterpre-tował art. 36 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r., który dotyczy procedury uzupełniania braków for-malnych skargi konstytucyjnej. Z przepisu tego nie da się – jak czyni to skarżący – wyprowa-dzić wniosku, że w ramach wstępnej kontroli kierowanych do Trybunału skarg konstytucyj-nych w razie wystąpienia w nich braków formalnych zawsze wymagane jest wezwanie skar-żącego do ich uzupełnienia. Takie rozumowanie jest sprzeczne z zasadą ekonomiki proceso-wej, zgodnie z którą każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena zasadności wezwania do uzupełnienia braków skargi, są bowiem takie uchybienia, których – tak jak w analizowanej sprawie – nie da się usunąć, a zatem wezwanie takie cechowałaby bezprzedmiotowość. 5.2. Skarżący nie uwzględnił przy tym odmienności sytuacji, w której wniesiona skar-ga nie zawiera argumentów spełniających wymóg przewidziany w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r., od sytuacji, w której – tak jak w sprawie skarżącego – argumenty takie są przedstawione, jednak w ocenie Trybunału okazały się one nieadekwatne do zaskarżonych przepisów oraz wydanego na ich podstawie ostatecznego orzeczenia. Brak formalny to uchy-bienie polegające na nieistnieniu pewnego elementu składającego się na całość, nie jest nim zatem wada skargi zasadzająca się na niewłaściwym określeniu sposobu naruszenia konstytu-cyjnych praw podmiotowych skarżącego. Instytucja przewidziana w art. 36 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r. nie może służyć sanowaniu wadliwości wniesionej skargi. 6. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Trybunału, jakoby wniesiona przez niego skarga nie spełniała przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. Jego zdaniem „w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że sytuacja, w jakiej znalazł się on, jak i inne podmioty prowadzące działalność gospodarczą, jest taka sama, gdyż zarówno skarżący, jak i te podmioty posiadali zaległości z tytułu nieopłacanych składek na ubezpieczenia zdro-wotne, co powoduje, że podmioty te powinny zostać potraktowane tak samo”. Jego zdaniem, skoro celem ustawy abolicyjnej jest udzielenie pomocy finansowej osobom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą, to zakwestionowane w skardze przepisy nie mogą uza-leżniać umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne od posiadania za-ległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Trybunał w związku z tym wskazuje, że skarżący nie uwzględnił argumentów przed-stawionych w uzasadnieniu postanowienia z 27 listopada 2015 r. W szczególności nie wziął on pod uwagę tego, że – z woli ustawodawcy – umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne dokonuje się automatycznie, niejako przy okazji umorzenia zaległo-ści na ubezpieczenia społeczne. Jak stanowi bowiem zakwestionowany w skardze art. 1 ust. 6 ustawy abolicyjnej: „Umorzenie należności, o których mowa w ust. 1, skutkuje umorzeniem nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należnych od nich, za ten sam okres, odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego”. To oznacza, że celem ustawodawcy było udzielenie pomocy nie wszystkim oso-bom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą, ale tylko tym, które podlegały ob-owiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu (art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej). Osoby takie jak skarżący, tj. podlegające dobrowolnie tym ubezpiecze-niom, nie zostały objęte zakresem podmiotowym ustawy, ponieważ mają inny status prawny. W związku z tym w postanowieniu z 27 listopada 2015 r. Trybunał zasadnie przyjął, że kate-gorii osób, do której należy skarżący, i kategorii osób objętej abolicją nie można uznać za podmioty podobne. OTK ZU B/2016 Ts 291/15 poz. 251 5 7. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. przez błędne powołanie go jako podstawy odmowy. Powyższy przepis znajduje zastosowanie nie tylko w merytorycznym postępowaniu przed Trybunałem, ale także na etapie wstępnego rozpoznania skarg konstytucyjnych, jeżeli Trybunał stwierdzi wystąpienie którejś z przesłanek umorzenia postępowania. Odpowiednie stosowanie art. 36 ustawy o TK z 1997 r. do wstępnego rozpoznania skarg konstytucyjnych oznacza natomiast, że w razie stwierdzenia wystąpienia takiej przesłanki Trybunał wydaje postanowienie nie o umorzeniu postępowania, lecz o odmowie nadania dalszego biegu skar-dze konstytucyjnej. Dzięki temu skarżący zachowuje – tak jak w rozpatrywanej sprawie – prawo do złożenia zażalenia na postanowienie stwierdzające wystąpienie przesłanki określo-nej w art. 39 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK z 1997 r. – postanowił jak w sentencji.