Ts 292/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 marca 2024 r. Pozycja 57 POSTANOWIENIE z dnia 22 listopada 2023 r. Sygn. akt Ts 292/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.L. o zbadanie zgodności: 1) art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zwią-zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, in-nych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje w okresie obo-wiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszone-go z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe”, 2) art. 15zzr ust. 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobie-ganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaź-nych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, „w brzmieniu obowiązu-jącym od dnia wprowadzenia niniejszego przepisu Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapo-bieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób za-kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 568), która weszła w życie z dniem 31 marca 2020 r., do dnia jego uchylenia z dniem 16 maja 2020 r. na mocy Ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osło-nowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875 z późn. zm.)”, w zakresie, w jakim „przewidywał w okre-sie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, brak biegu przedawnienia karalności czy-nu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestęp-stwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenie; modyfikując tym samym normę wyrażoną w art. 103 § 1 Kodeksu Karnego, zakazującą wykonania kary po upływie terminu przedawnienia jej wykonania, poprzez wprowadzenie regulacji powodującej w przypadku okoliczności wywołują-cych spoczywanie terminu przedawnienia brak biegu przez okres występo-wania tych okoliczności po ustaniu których termin przedawnienia biegnie da-lej, a okresu spoczywania nie wlicza się do czasu decydującego o przedaw-nieniu”, OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 2 – z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 grudnia 2022 r. (data nadania), M.L. (dalej: skarżący) – reprezentowany przez pełnomocnika z wybo-ru – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z 30 listopada 2005 r. (sygn. akt […]) skarżący został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności. Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 25 marca 2014 r. (sygn. akt […]) wykona-nie kary zostało warunkowo zawieszone na okres 5 lat próby. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 13 czerwca 2016 r. (sygn. akt […]) zarzą-dzono wykonanie kary orzeczonej wyrokiem z 25 marca 2014 r. Sąd Rejonowy w G. posta-nowieniem z 16 września 2016 r. (sygn. akt […]) wstrzymał wykonanie kary do czasu ukoń-czenia postępowania o ułaskawienie, wszczętego na wniosek obrońcy z 6 września 2016 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 27 października 2016 r. (sygn. akt […]) postępo-wanie z wniosku o odroczenie wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności zostało zawieszo-ne z uwagi na wstrzymanie wykonania kary przez Sąd Rejonowy w G. W związku z negatywnym zaopiniowaniem prośby o ułaskawienie, postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 27 maja 2021 r. (sygn. akt […]) podjęto postępowanie z wniosku o odroczenie wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności. Dnia 22 września 2021 r. został złożony przez obrońcę skarżącego wniosek o umorze-nie postępowania wykonawczego z powodu przedawnienia wykonania kary. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 22 września 2021 r. (sygn. akt […]) wstrzymano wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności do czasu rozpoznania wniosków obrońcy o odroczenie wykonania kary i umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na przedawnienie. Sąd Rejonowy w P: – postanowieniem z 26 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) uchylił postanowienie z 22 września 2021 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania kary pozbawienia wolności; – postanowieniem z 10 marca 2022 r. (sygn. akt […]) nie uwzględnił wniosku o wstrzymanie wykonania kary, uzasadnionego stanem zdrowia skarżącego; – postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]) nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie postępowania wykonawczego, ze względu na przepisy art. 15zzr oraz art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapo-bieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; dalej: ustawa marcowa). 3. Zdaniem skarżącego art. 15zzr ust. 6 oraz art. 15zzr1 ustawy marcowej –naruszyły konstytucyjną zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także konstytucyjne prawo do sądu. OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 3 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2023 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 13 lutego 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna; 2) udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne zgodnie z punktem 1 niniejszego zarządzenia; 3) poinformowanie, czy od wskazanego – zgodnie z punktem 1 zarządzenia – osta-tecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) ostatecznego orzeczenia, w związku z którym została wniesiona skarga konstytu-cyjna, b) orzeczeń (wyroków, postanowień, decyzji, innych rozstrzygnięć) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, c) załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (oprócz pełnomocnictwa i po-stanowienia z 15 grudnia 2022 r.). We wniesionym do Trybunału 20 lutego 2023 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżący wykonał powyższe zarządzenie, wskazując że ostatecznym orzeczeniem w jego sprawie jest postanowienie Sądu Rejonowego w P. z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]) oraz nie wniósł nadzwyczajnego środka zaskarżenia; skarżący udokumentował także datę doręcze-nia mu ostatecznego orzeczenia w sprawie oraz złożył do akt postępowania kopie żądanych dokumentów. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono art. 15zzr1 oraz art. 15zzr ust. 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiega-niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoła-nych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; dalej: ustawa marcowa), zaś jako wzorce kontroli skarżący powołał art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. 2.1. Artykuł 15zzr został dodany do ustawy marcowej 31 marca 2020 r. przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach zwią-zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób za-kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568) i stanowił, co następuje: „1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 4 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. 2. Wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów, o których mowa w ust. 1, nie dotyczy terminów w rozpoznawanych przez sądy sprawach wskazanych w art. 14a ust. 5, terminów w sprawach wyboru lub powołania organów, których kadencje są określone w Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, terminów wyborów do organów jednostek samorządu tery-torialnego oraz terminów w sprawach wniosków i pytań prawnych do Trybunału Konstytu-cyjnego. 3. Właściwy organ, sąd lub podmiot może wezwać obowiązanego do dokonania czyn-ności wynikających z przepisów prawa, w oznaczonym terminie i w zakresie, w jakim przepis ten zobowiązuje do dokonania czynności, jeżeli niepodjęcie czynności mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzi lub zwierząt, poważną szkodę dla interesu spo-łecznego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W takim przypadku obowiązany powinien wykonać obowiązek w oznaczonym terminie. 4. W przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 632 § 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, upływa w okresie, o którym mowa w ust. 1, porozumienie, że stosu-nek pracy będzie kontynuowany na dotychczasowych zasadach może zostać zawarte w termi-nie 30 dni od dnia zakończenia tego okresu. Zawarcie porozumienia w tym terminie wywołu-je takie skutki, jakie wywarłoby zawarcie porozumienia w terminie, o którym mowa w art. 632 § 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. 5. Czynności dokonane w celu wykonania uprawnienia lub obowiązku w okresie wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów, o których mowa w ust. 1, są sku-teczne. 6. W okresie, o którym mowa w ust. 1, nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia”. Artykuł 15zzr ustawy marcowej został uchylony 16 maja 2020 r. przez art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 in principio ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARSCoV2 (Dz. U. poz. 875, ze zm.; dalej: ustawa majowa). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1-2 ustawy majo-wej: – terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, których bieg nie roz-począł się na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, rozpoczęły bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy majowej (ust. 1); – terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, biegły dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy majowej (ust. 2). 2.2. Artykuł 15zzr1 został dodany do ustawy marcowej 27 czerwca 2021 r. przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1023, ze zm.) i stanowił, co następuje: OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 5 „1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestęp-stwa i przestępstwa skarbowe. 2. Okresy, o których mowa w ust. 1, liczy się od dnia 14 marca 2020 r. – w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego, oraz od dnia 20 marca 2020 r. – w przypadku stanu epide-mii”. Na mocy art. 28 pkt 1 w związku z art. 40 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmia-nie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszech-nych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860; dalej: ustawa lipcowa) art. 15zzr1 ustawy macowej uchylony został 1 października 2023 r. Jednocześnie w art. 39 ustawy lipcowej zawarto następujące regulacje przejściowe: „1. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg zgodnie z art. 15zzr1 usta-wy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej – przyp. TK] nie rozpoczął się, rozpoczynają bieg z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipcowej – przyp. TK]. 2. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg uległ zawieszeniu na pod-stawie art. 15zzr1 ustawy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej – przyp. TK], biegną dalej z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipcowej – przyp. TK]”. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga spełnia przesłanki warunkujące przeka-zanie jej do rozpoznania merytorycznego. 3.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona w imieniu skarżącego przez adwoka-tów (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK), zaś skarżący: – wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ po-stanowienie Sądu Rejonowego w P. z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]) jest prawomocne i niezaskarżalne; – dochował przepisanego, trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytu-cyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ odpis wskazanego wyżej postanowienia został doręczony obrońcy skarżącego 19 grudnia 2022 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 23 grudnia 2022 r.; – prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazał, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawił uzasadnienie sformułowanych przez niego zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 3.2. Jednocześnie należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny umarza postępowanie na etapie merytorycznym (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) albo odmawia nadania dalszego bie-gu skardze na etapie kontroli wstępnej (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK), jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Podkreślenia jednak wymaga, że z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK wynika, że możliwe jest wydanie wyroku w przedmiocie skargi konstytucyjnej, jeżeli w postępowaniu zainicjowanym tą skargą wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 6 Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 (OTK ZU A/2017, poz. 51) stwierdził, że „nie jest tak, iżby zainicjowanie postępowania w sprawie kon-troli konstytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą (został zmieniony albo uchylony) było równoznaczne z zaistnieniem sytuacji, o której jest mowa w art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. W kontekście art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – utrwalonym na gruncie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. [tj. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.)], stanowiącego odpowiednik obowiązującej regulacji – przesłanką uzasadniającą kontro-lę konstytucyjności przepisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wolności. Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: – po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odno-szące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; – po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; – po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestio-nowanej regulacji prawnej. O ile uwzględnienie powyższych przesłanek nie zawsze może dać wynik jednoznacz-ny, za trafną należy uznać dyrektywę interpretacyjną art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., wyrażoną w wyroku TK z 12 grudnia 2000 r. o sygn. SK 9/00 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 297), a która zachowuje aktualność na gruncie art. 59 ust. 3 obowiązującej u.o.t.p.TK, zgodnie z którą «[w] razie wątpliwości w tym względzie domniemanie przemawia na rzecz meryto-rycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej»”. Wziąwszy pod uwagę powyższe, Trybunał w obecnym składzie zauważa, że pomimo utraty mocy obowiązującej przez art. 15zzr ust. 6 i art. 15zzr1 ustawy marcowej, wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest dopuszczalne, a ocena tego zagadnienia w niniejszej sprawie przekracza ramy kontroli wstępnej (tożsame stanowi-sko zajęte zostało w postanowieniu z 13 grudnia 2022 r., sygn. Ts 104/22, OTK ZU B/2023, poz. 22 – odnośnie do badania konstytucyjności art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej, który zo-stał uchylony przez art. 20 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz nie-których innych ustaw, Dz. U. poz. 830). W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.