Ts 3/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 lipca 2019 r. Pozycja 146 POSTANOWIENIE z dnia 8 maja 2019 r. Sygn. akt Ts 3/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Rymar Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 14 marca 2019 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 16 listopada 2018 r., wniesionej do Trybunału Konstytu-cyjnego 29 grudnia 2018 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący) zarzucił, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie zwrotu «jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty»” jest niezgodny z: a) art. 30 w związku z art. 77 ust. 2 (w skardze błędnie oznaczonym jako art. 77 ust. 1) w związku z art. 45 ust. 1, b) art. 47 w związku z art. 77 ust. 2 (w skardze błędnie oznaczonym jako art. 77 ust. 1) w związku z art. 45 ust. 1, c) art. 45 ust. 1, d) art. 77 ust. 2, e) art. 31 ust. 3, f) art. 32 ust. 1 i 2, g) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 370 k.p.c. „w zakresie zwrotu «nieopłaconą»”, jest niezgodny z wyżej wskaza-nymi wzorcami kontroli, a dodatkowo z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że w wyniku zastosowania art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c., „nie docze-kał się” rozstrzygnięcia swojej sprawy o ochronę dóbr osobistych. Jego pozew został bowiem zwrócony z powodu nieuiszczenia należnej opłaty. Wprawdzie – jak zauważył skarżący – ustawodawca wprowadził instytucję zwolnienia od kosztów, jednak w jego wypadku prawo ubiegania się o to „było prawem de facto martwym”. Kryteria zwolnienia są blankietowe, OTK ZU B/2019 Ts 3/19 poz. 146 2 a przez to dowolnie interpretowane. Z powyższych powodów – jak podniósł skarżący – art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c., wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji, uniemożliwiły mu ochronę godności i dobrego imienia na drodze sądowej (art. 30, art. 45 ust. 1 i art. 47 Konstytucji). Zakwestionowane w skardze regulacje naruszają także zasadę równości wobec prawa, ponieważ uzależniają rozpoznanie sprawy przez sąd od spełnienia kryteriów ekonomicznych. W ten sposób „szykanują osoby niezamożne, których nie stać na proces” (art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji). W piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału z 24 stycznia 2019 r. skarżący podkreślił, że zaskarżone przez niego przepisy prowadzą także do „zamknięcia prawa do skargi konstytucyjnej albo-wiem czynią niemożliwym spełnienie warunku koniecznego do jej złożenia”, tj. uzyskania ostatecznego orzeczenia (prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji). Postanowieniem z 14 marca 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 marca 2019 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu stwierdziwszy, że skarżący nie wyczerpał przysługującej mu drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), albowiem od orzeczenia, z wydaniem którego wiąże naruszenie swych konstytucyjnych praw (tj. postanowienia Sądu Okręgowego w B. I Wydział Cywilny z 7 grudnia 2018 r., sygn. akt (…) o odrzuceniu zażale-nia na postanowienie o zwrocie pozwu) nie wniósł – przysługującego mu na podstawie art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. – zażalenia. Tym samym nie uzyskał orzeczenia spełniającego wa-runki określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W zażaleniu z 24 marca 2019 r. złożonym w Trybunale 1 kwietnia 2019 r. (data nada-nia) skarżący zarzucił, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego jest „chybione, albo-wiem nie uwzględnia okoliczności szczególnej (…), która zwalnia (…) [go] po myśli [a]rt. 79 ust. 1 Konstytucji od obowiązku” wyczerpania drogi prawnej, a przez to uzyskania orzeczenia spełniającego warunki określone w tym przepisie ustawy zasadniczej. Skarżący wyjaśnił, że od wniesionego zażalenia musiałby uiścić opłatę, w istnieniu której upatruje niekonstytucyjność zakwestionowanej normy. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał rozpatruje zaża-lenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związ-ku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowie-nie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformu-łowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu. W złożonym środku odwoławczym skarżący nie wziął pod uwagę tego, że wynikająca z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowana w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, przesłanka wyczer-pania drogi prawnej powoduje, iż skarga konstytucyjna jest środkiem nadzwyczajnym i sub-sydiarnym, który przysługuje „dopiero wówczas, gdy skarżący nie ma już jakiejkolwiek moż-liwości uruchomienia dalszego postępowania przed sądem bądź organem administracji pu-blicznej w swojej sprawie” (zob. postanowienie TK z 28 lutego 2012 r., sygn. SK 32/10, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 21). Dopóki bowiem „nie została wyczerpana droga prawna, nie można ocenić, czy mamy do czynienia z niekonstytucyjnością aktu normatywnego, jako podstawą orzekania, czy też z wadliwościami procesu stosowania prawa” (zob. postanowienia TK z: OTK ZU B/2019 Ts 3/19 poz. 146 3 28 listopada 2001 r., sygn. SK 12/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 267 oraz z 29 października 2002 r., sygn. SK 20/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 79). W swoich orzeczeniach Trybunał wskazuje, że wnoszenie skargi konstytucyjnej jest przedwczesne w sytuacji, gdy istnieje jesz-cze możliwość rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu sądowym (zob. postanowienia TK z: 16 czerwca 2009 r., sygn. SK 22/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 97 oraz z 16 października 2002 r., sygn. SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). Wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK obowiązek wyczerpania przysługującej w sprawie drogi prawnej uniemożliwia wniesienie skargi konstytucyjnej w związku z tymi prawomocnymi wyrokami, ostatecznymi decyzjami lub innymi ostatecznymi rozstrzygnięciami, które stały się prawomocne lub ostateczne tylko dlatego, że skarżący nie wyczerpał całego dostępnego toku instancji w postępowaniu admini-stracyjnym czy sądowym bądź dlatego, że zrobił to niewłaściwie (zob. postanowienia TK z: 4 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 55/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 85 oraz z 18 grudnia 2013 r., sygn. Ts 120/12, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 579). W tym stanie rzeczy Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględ-nił zażalenia.