Ts 3/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 lipca 2019 r. Pozycja 145 POSTANOWIENIE z dnia 14 marca 2019 r. Sygn. akt Ts 3/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konsty-tucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 370 ustawy wymienionej w pkt 1 w zakresie zwrotu „nieopłaconą” z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 47 w związ-ku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 16 listopada 2018 r., wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 grudnia 2018 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący) zarzucił, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie zwrotu »jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty«” jest niezgodny z: a) art. 30 w związku z art. 77 ust. 2 (w skardze błędnie oznaczonym jako art. 77 ust. 1) w związku z art. 45 ust. 1, b) art. 47 w związku z art. 77 ust. 2 (w skardze błędnie oznaczonym jako art. 77 ust. 1) w związku z art. 45 ust. 1, c) art. 45 ust. 1, d) art. 77 ust. 2, e) art. 31 ust. 3, f) art. 32 ust. 1 i 2, g) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 370 k.p.c. „w zakresie zwrotu »nieopłaconą«”, jest niezgodny z wyżej wskazanymi wzorcami kontroli, a dodatkowo z art. 79 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2019 Ts 3/19 poz. 145 2 Stan faktyczny, leżący u podstaw skargi konstytucyjnej, przedstawia się następująco: Skarżący wystąpił 15 sierpnia 2017 r. do Sądu Okręgowego w B. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) z pozwem o ochronę dóbr osobistych przeciwko Lasom Państwowym w W. i (…) Parkowi Narodowemu w B. Od złożonego pisma uiścił opłatę w wysokości 100 zł, jednocześnie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych ponad tę kwotę. Postanowieniem z 16 stycznia 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy zwolnił skarżą-cego od kosztów sądowych w części, tj. do kwoty 500 zł, natomiast w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Zdaniem sądu, sytuacja materialna skarżącego nie uprawniała go do skorzy-stania z całkowitego zwolnienia od opłaty sądowej. Na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Apelacyjny w B. Wydział I Cywilny oddalił postanowieniem z 16 marca 2018 r. (sygn. akt […]). W tej sytuacji, pismem procesowym z 22 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]), Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego pozwu, tj. do uiszczenia kwoty 400 zł tytułem opłaty od tego pisma procesowego. Ponieważ skarżący nie uzupełnił braku formalnego w terminie – Sąd Okręgowy zarządzeniem z 14 sierpnia 2018 r. (sygn. akt jw.) – zwrócił mu pozew oraz uiszczoną od tego pisma opłatę w wysokości 100 zł. Na zarządzenie to skarżący wniósł zażalenie. Zarządzeniem z 14 września 2018 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych zażalenia, tj. do uiszczenia 100,00 zł tytułem opłaty od tego środka odwoławczego. W odpowiedzi skarżący wniósł o zwolnienie go z tego obowiązku. Zarządzeniem z 19 października 2018 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy uchylił zarządzenie z 14 września 2018 r., ustalił opłatę od zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu na kwotę 200 zł, a także wezwał skarżącego do uiszczenia tej kwoty w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia pod rygorem odrzucenia zażalenia. W związku z tym, skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z 14 listopada 2018 r. (sygn. akt jw.), Sąd Okręgowy – na podstawie art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 300, ze zm.) – odrzucił wniosek jako niedopuszczalny oraz wezwał skarżącego do uiszczenia brakującej opłaty w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis tego postanowienia wraz z wezwaniem został doręczony skarżącemu 22 listopada 2018 r. We wskazanym terminie skarżący nie uiścił opłaty, dlatego postanowieniem z 7 grudnia 2018 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu. Odpis tego rozstrzygnięcia został skarżącemu doręczony 13 grudnia 2018 r. Zarządzeniem z 24 stycznia 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 29 sty-cznia 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do uzupełnienia stwier-dzonych braków formalnych skargi, przez wskazanie orzeczenia ostatecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także określenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa skar-żącego wyrażone w art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1, art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 i art. 2 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c. oraz jakie konstytucyjne wolności lub prawa skarżą-cego, wyrażone w art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 370 k.p.c., wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności i prawa wynikające ze wskazanych postanowień Konstytucji, a także do doręczenia czterech kopii pełnomocnictwa. W piśmie procesowym złożonym 5 lutego 2019 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia. Z jego uzasadnienia wynika m.in., że jednym z powodów niekonstytucyjności zakwestionowanych w skardze przepisów jest naruszenie wyrażonego w art. 77 ust. 2 zakazu zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw, nie zaś statuowanego w ust. 1 tego przepisu prawa do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z pra- OTK ZU B/2019 Ts 3/19 poz. 145 3 wem działanie organu władzy publicznej. Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji został wskazany więc omyłkowo. Skarżący zarzucił, że w wyniku zastosowania art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c., „nie doczekał się” rozstrzygnięcia swojej sprawy o ochronę dóbr osobistych. Jego pozew został bowiem zwrócony z powodu nieuiszczenia należnej opłaty. Wprawdzie – jak zauważył skarżący – ustawodawca wprowadził instytucję zwolnienia od kosztów, jednak w jego wypadku prawo ubiegania się o to „było prawem de facto martwym”. Kryteria zwolnienia są blankietowe, a przez to dowolnie interpretowane. Z powyższych powodów – jak podniósł skarżący – art. 130 § 1 i art. 370 k.p.c., wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji, uniemożliwiły mu ochronę godności i dobrego imienia na drodze sądowej (art. 30, art. 45 ust. 1 i art. 47 Konstytucji). Zakwestionowane w skardze regulacje naruszają także zasadę równości wobec prawa, ponieważ uzależniają rozpoznanie sprawy przez sąd od spełnienia kryteriów ekonomicznych. W ten sposób „szykanują osoby niezamożne, których nie stać na proces” (art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji). W piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału z 24 stycznia 2019 r. skarżący podkreślił, że zaskarżone przez niego przepisy prowadzą także do „zamknięcia prawa do skargi konsty-tucyjnej albowiem czynią niemożliwym spełnienie warunku koniecznego do jej złożenia”, tj. uzyskania ostatecznego orzeczenia (prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, aby Trybunał merytorycznie rozpoznał skargę konstytucyjną, skarżący musi ją wnieść po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w terminie trzech miesięcy od doręczenia mu prawomocnego wyroku, osta-tecznej decyzji lub innego rozstrzygnięcia. Przez wyczerpanie drogi prawnej należy – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – rozumieć skorzystanie z wszystkich środków prawnych przysługujących w toku instancji i umożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Pojęcie wyczerpania drogi prawnej trzeba zatem łączyć – na podstawie art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK – z wydaniem przez sąd powszechny orzekający w sprawie prawomocnego wyroku, prawomocnego postanowienia lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Istotne jest przy tym to, że obowiązek skorzystania z wszystkich środków prawnych przysługujących skarżącemu w toku instancji wyklucza wniesienie skargi konstytucyjnej od wyroków lub postanowień (czy też innych ostatecznych rozstrzygnięć), które stały się prawomocne lub ostateczne dlatego, że skarżący nie wyczerpał przewidzianej drogi prawnej w postępowaniu sądowym lub administracyjnym (zob. postanowienie z 18 listopada 2009 r., sygn. SK 12/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 158 oraz z 4 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 55/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 93). W analizowanej sprawie skarżący wniósł skargę w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w B. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) z 7 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]). Rozstrzygnięciem tym, sąd (będący w sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę, sądem pierwszej instancji) odrzucił zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu (z powodu niewniesienia opłaty od tego środka odwoławczego). Trybunał zwraca uwagę, że – w myśl art. 394 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) – na postanowienie sądu OTK ZU B/2019 Ts 3/19 poz. 145 4 pierwszej instancji, którego przedmiotem jest odrzucenie zażalenia, przysługuje środek odwoławczy do sądu drugiej instancji. Skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 7 grudnia 2018 r. ale – w piśmie procesowym z 5 lutego 2019 r., stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego TK w sprawie braków formalnych skargi – to właśnie orzeczenie wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (niewniesienie środka odwoławczego Trybunał potwierdził także ex officio). Skoro skarżący zrezygnował z wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu, to nie wyczerpał przysługującej mu drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji, a przez to nie uzyskał orzeczenia spełniającego warunki określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 64 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.