Ts 31/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 września 2022 r. Pozycja 142 POSTANOWIENIE z dnia 22 września 2021 r. Sygn. akt Ts 31/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.D. w sprawie zgodności: art. 4421 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) w związku z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206, ze zm.) z art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1, art. 77 w związku z art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 lutego 2021 r. (data nadania) J.D. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. Skarżący wystąpił z pozwem do Sądu Okręgowego w L. o zadośćuczynienie i rentę za trwały uszczerbek na zdrowiu i doznane krzywdy wynikające z wypadków przy pracy. Sąd Okręgowy w L. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Okręgowy) wy-rokiem z 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił powództwo. 2. Od powyższego wyroku skarżący wniósł apelację, którą Sąd Apelacyjny w L. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Apelacyjny) wyrokiem z 18 maja 2018 r. (sygn. akt […]) oddalił. 3. W skardze konstytucyjnej skarżący wyjaśnił, że ustawa z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36 poz. 206, ze zm.) uchylająca art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144, ze zm.; dalej: ustawa o świad-czeniach) „uniemożliwiający dochodzenie przed 1 stycznia 1990 r. roszczeń z tytułu wypad-ków na zasadach ogólnych, nie zawierała przepisów intertemporalnych, a jedynie art. 31, któ- OTK ZU B/2022 Ts 31/21 poz. 142 2 ry stanowił, że ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 1990 r. Zmiana wprowadzona ustawą z 24 maja 1990 r. otworzyła możliwość dochodzenia roszczeń na płaszczyźnie cywilnoprawnej, jednakże pozycja prawna osób, które uległy wypadkom przy pracy przed dniem wejścia w życie tej ustawy, nie została ukształtowana w sposób zgodny z zasadami państwa prawnego”. Zdaniem skarżącego „brak regulacji określającej zasady, na jakich osoby, które uległy wypadkom podczas obowiązywania art. 40 ustawy o świadcze-niach z tytułu wypadków przy pracy, mogą dochodzić roszczeń po uchyleniu tego przepisu, zamyka ze względu na obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego o przedawnieniu roszczeń niektórym z tych podmiotów drogę do uzyskania renty wyrównawczej” (s. 5-6 uzasadnienia skargi konstytucyjnej). Skarżący wskazał, że wyrok Sądu Apelacyjnego z 18 maja 2018 r. posiada przymiot prawomocności materialnej oraz powagi rzeczy osądzonej. Z tych względów wywołuje trwały skutek prawny, który polega na ostatecznym rozstrzygnięciu o prawach i obowiązkach strony. Jest orzeczeniem merytorycznym naruszającym konstytucyjne prawa skarżącego. 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r., na pod-stawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem wszystkich załączników złożonych wraz ze skargą, poinformowanie, czy od orzeczenia wskazanego jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia, podanie oraz udokumentowanie daty złożenia przez skar-żącego do sądu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kon-stytucyjnej i doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne. Pismem z 28 kwietnia 2021 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego w wykonaniu powyższego zarządzenia poinformował, że od ostatecznego orzeczenia w sprawie – wyroku Sądu Apelacyjnego – nie został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Wskazał ponad-to, że wyrok ten „jak wynika z odręcznego na nim zapisu i ustnego potwierdzenia został dorę-czony [skarżącemu] 22 czerwca 2018 r.”. Do pisma zostały załączone poświadczone za zgod-ność z oryginałem odpisy załączników złożonych ze skargą konstytucyjną. Następnie zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 7 czerwca 2021 r.) skarżący został wezwany, na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, do usunięcia, w przepisanym terminie, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie odpisu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjnego wraz z czterema ko-piami oraz pięciu kopii dokumentu potwierdzającego datę doręczenia skarżącemu wyroku Sądu Apelacyjnego, oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego wraz z dokumentem wskazującym datę złożenia wymienionego wniosku przez skarżącego (wraz z czterema kopiami wymienionych dokumentów), a ponadto podanie treści zaskarżonego w skardze konstytucyjnej art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 66, poz. 390, ze zm.; dalej: ustawa zmieniająca) oraz wyjaśnienie, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1, art. 77 w związku z art. 2, art. 7 Konstytucji Rze-czypospolitej Polskiej i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony w skardze konsty-tucyjnej art. 4421 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) w związku z art. 4 pkt 3 ustawy zmieniającej wraz z uzasadnieniem sformu-łowanego zarzutu niezgodności. Zarządzenie zawierało także pouczenie, że w wypadku nieu- OTK ZU B/2022 Ts 31/21 poz. 142 3 sunięcia wskazanych braków w wyznaczonym terminie, wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Pełnomocnik skarżącego pismem z 14 czerwca 2021 r. (data nadania), ustosunkowując się do zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego wyjaśnił, że zgodnie z treścią zaskar-żonego art. 4 pkt 3 ustawy zmieniającej uległ skreśleniu art. 40 ustawy o świadczeniach. Wskazał, że naruszone wolności konstytucyjne zostały przedstawione we wniesionej skardze konstytucyjnej. Do pisma załączono potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie uzasad-nień wyroków sądów obydwu instancji, oświadczenie z 9 czerwca 2021 r. złożone osobiście przez skarżącego, w którym wskazał 22 czerwca 2018 r. jako datę otrzymania wyroku Sądu Apelacyjnego, wniosek z 9 października 2020 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do złożenia skargi konstytucyjnej oraz odpowiedź z 28 października 2020 r. na pismo Sądu Re-jonowego z 20 października 2020 r. wzywające do usunięcia braku formalnego wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. W myśl art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest moż-liwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2021 r. skarżący zo-stał wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez udzielenie okre-ślonych wyjaśnień oraz doręczenie wymienionych dokumentów, w tym dokumentu potwier-dzającego datę doręczenia skarżącemu wyroku Sądu Apelacyjnego w L. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Apelacyjny) z 18 maja 2018 r. (sygn. akt […]), wska-zanego jako ostateczne orzeczenie w sprawie. Obowiązek udokumentowania daty doręczenia prawomocnego wyroku wynika z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK. Trybunał za udokumentowa-nie tej daty uznaje np. przedstawiony pocztowy dowód doręczenia przesyłki. Zgodnie z po-wyższym przepisem, sporządzonego osobiście przez skarżącego pisemnego oświadczenia z 9 czerwca 2021 r., że wyrok Sądu Apelacyjnego otrzymał 22 czerwca 2018 r. „zgodnie z odręczną adnotacją umieszczoną przeze mnie na treści wyroku”, załączonego do pisma sta-nowiącego odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego, nie można uznać za udokumentowanie daty doręczenia wymienionego orzeczenia. W związku z powyższym Trybunał uznał, że wymieniony brak formalny skargi konstytucyjnej nie został usunięty. Skutkuje to wydaniem postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Konieczne ponadto jest, co podkreśla Trybunał Konstytucyjny, stwierdzenie, że po uwzględnieniu wskazanej przez skarżącego daty 22 czerwca 2018 r. jako dnia otrzymania ostatecznego orzeczenia w sprawie i odniesieniu jej do terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarga konstytucyjna została złożona z uchybieniem terminu. Zgodnie z tym przepisem skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocne-go wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Odniesienie określo-nych w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK zasad wnoszenia skargi konstytucyjnej do stanu faktycznego niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że wprawdzie została wyczerpana droga prawna, lecz rozpoznawana skarga została wniesiona z przekroczeniem ustawowego terminu przewidzia-nego do występowania z tego rodzaju środkiem prawnym. Uwzględniając bowiem oświad- OTK ZU B/2022 Ts 31/21 poz. 142 4 czenie skarżącego z 9 czerwca 2021 r. o otrzymaniu 22 czerwca 2018 r. wyroku Sądu Apela-cyjnego (ostatecznego orzeczenia w sprawie) należy przyjąć, że dzień po jego doręczeniu, tj. 23 czerwca 2018 r., rozpoczął bieg trzymiesięczny termin do wystąpienia przez skarżącego ze skargą konstytucyjną. Wskazany początek biegu terminu wynika z uznanej w prawie zasa-dy, że jeżeli początkiem terminu jest pewne zdarzenie, np. doręczenie skarżącemu orzeczenia, nie uwzględnia się go przy obliczaniu terminu (Anna Zbiegień-Turzańska, Komentarz do art. 111 ustawy – Kodeks cywilny, [w:] Redaktor dr hab. Konrad Osajda, Tom I, Kodeks cywilny, Komentarz, Część ogólna, Przepisy wprowadzające KC, Prawo o notariacie (art. 79-95 i 96-99), Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017). Ostatnim dniem na złożenie skargi konstytucyjnej był zatem 23 września 2018 r. Skarga konstytucyjna została natomiast wnie-siona 17 lutego 2021 r., co oznacza, że została złożona po upływie wskazanego powyżej trzymiesięcznego terminu, liczonego, zgodnie z prawem, od dnia następnego po dniu dorę-czenia orzeczenia, którym sąd, na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu ustawy, orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. Data wniesienia skargi konstytucyjnej bezsprzecznie potwierdza zasadność stwierdzenia, że rozpoznawana skarga konstytucyjna została wniesiona z uchybieniem termi-nu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Należy także podkreślić, że w sprawie nie nastąpiło wstrzymanie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK, gdyż wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej wpłynął do Sądu Rejonowego w B. 9 października 2020 r., czyli po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK – postanowił, jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.