Ts 312/14

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 stycznia 2016 r. Pozycja 27 POSTANOWIENIE z dnia 11 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 312/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Leon Kieres – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z dnia 1 grudnia 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 1 kwietnia 2015 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim przewiduje przymus adwokacki w sprawie o wznowienie postępowania karnego z art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 1 grudnia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał wskazał, że zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji przez zakwestionowany art. 545 § 2 k.p.k. jest oczywiście bezzasadny. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał podkreślił, że postępowanie odnośnie do wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwy-czajny, ponadprogramowy, wykraczający poza konstytucyjny standard prawa do sądu. Po-wyższe okoliczności – w ocenie Trybunału – przemawiają za ustanowieniem szczególnej pro-cedury weryfikowania przesłanek uzasadniających skorzystanie z tego nadzwyczajnego środ-ka zaskarżenia. Taki charakter ma właśnie przymus adwokacko-radcowski, którym został objęty wniosek o nadzwyczajne wznowienie postępowania karnego. Zdaniem Trybunału obrońca wyznaczony z urzędu musi mieć taką samą możliwość oceny spełnienia warunków do wystąpienia z wnioskiem jak obrońca działający z wyboru. Taką gwarancję stanowi regu-lacja określona w art. 84 § 3 k.p.k. przewidująca możliwość przedłożenia przez pełnomocnika opinii, w której stwierdza on brak podstaw do wniesienia wniosku o wznowienie postępowa-nia. Rozwiązanie to ma zapobiegać zbyt pochopnemu składaniu wniosków o wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań, zwłaszcza gdy nie istnieją ku temu obiektywne przesłanki. OTK ZU B/2016 Ts 312/14 poz. 27 2 3. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w ustawowym terminie zażalenie, w którym zarzucił Trybunałowi błąd w ustaleniach faktycznych, domagając się skierowania sprawy na rozprawę. Zdaniem skarżącego błędne jest przekonanie Trybunału Konstytucyjne-go, zgodnie z którym wznowienie postępowania karnego zakończonego prawomocnym wy-rokiem wykracza poza konstytucyjny standard prawa do sądu. Jednocześnie skarżący zarzucił Trybunałowi naruszenie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Kon-stytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) przez przyjęcie, że mimo uzupełnienia braków formalnych skargi, nie został jej nadany dalszy bieg z powodu niewyka-zania naruszenia prawa do sądu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybuna-le Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierp-nia 2015 r. utraciła moc poprzednia ustawa o TK. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywane zażalenie do-tyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpozna-nia złożonego zażalenia, zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o TK. 2. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażale-nie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 oraz z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone posta-nowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego bie-gu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego roz-strzygnięcia. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. W pierwszej kolejności skarżący zarzucił Trybunałowi błąd w ustaleniach fak-tycznych, tj. przyjęcie, że możliwość nadzwyczajnego wznowienia prawomocnie zakończo-nego postępowania wykracza poza konstytucyjny standard prawa do sądu. Trybunał Konsty-tucyjny słusznie jednak zauważył, że postępowanie dotyczące nadzwyczajnego wznowienia postępowania karnego dotyczy oceny zaistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z tej nadzwyczajnej instytucji. Oznacza to zatem, że orzekając w przedmiocie wznowienia postępowania, sąd nie odnosi się w ogóle do istoty sprawy, a jedynie bada, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania (zob. wyrok TK z 11 czerwca 2013 r., SK 23/10, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 57). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postę-powania prawomocnie zakończonego, a w szczególności jego przedmiot, sprawia, że wzno-wienie postępowania nie jest objęte wszystkimi gwarancjami prawa do sądu (zob. wyrok TK z 12 stycznia 2010 r., SK 2/09, OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 1). 3.2. Ponadto – zdaniem skarżącego – możliwość sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia wniosku o nadzwyczajne wznowienie postępowania przez pełnomocnika wy- OTK ZU B/2016 Ts 312/14 poz. 27 3 znaczonego z urzędu zamknął mu drogę do rozpoznania skargi konstytucyjnej. W zaskarżo-nym postanowieniu Trybunał słusznie stwierdził, że charakter tego środka zaskarżenia spo-wodował, że możliwość realizacji uprawnienia do wniesienia wniosku o nadzwyczajne wznowienie postępowania została ograniczona do szczególnych, wyjątkowych sytuacji. Po-nadto ustawodawca ze względów gwarancyjnych zdecydował, że ocena zasadności wystąpie-nia z przedmiotowym wnioskiem musi zostać dokonana przez profesjonalnego pełnomocnika. Trybunał przypomina, że ustanowienie przymusu adwokacko-radcowskiego nie ogranicza możliwości wystąpienia z takim wnioskiem stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. W toku postępowania wznowieniowego skarżący miał moż-liwość wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie obrońcy z urzędu w celu sporządzenia wnio-sku o wznowienie postępowania, z czego w analizowanej sprawie skorzystał. Trybunał zwra-ca jednak uwagę, że zarówno obrońca z wyboru, jak i wyznaczony z urzędu muszą mieć za-gwarantowaną niezależność. Ustawodawca nie może nakładać na nich obowiązku określone-go działania. W związku z powyższym obrońca musi mieć możliwość swobodnej kontroli wystąpienia wszystkich wymaganych w prawie przesłanek do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. Ponadto Trybunał wskazuje na brak jakiegokolwiek związku między przymusem adwokacko-radcowskim, o którym mowa w art. 84 § 3 k.p.k., a postępo-waniem przed Trybunałem. Podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego bie-gu zostały ściśle określone w art. 39 ust. 1 ustawy o TK i dotyczą one przede wszystkim sytu-acji, w których skarga konstytucyjna nie odpowiada wymogom określonym w art. 47 ustawy o TK. W związku z powyższym regulacje k.p.k. nie mają żadnego wpływu na postępowanie w przedmiocie skargi konstytucyjnej. 3.3. Ponadto, w zaskarżonym postanowieniu Trybunał zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał naruszenia konstytucyjnie chronionych wolności i praw, do czego jest zobligowany na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z listopada 2014 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi m.in. przez dokładne określenie sposobu, w jaki doszło do naruszenia praw do sądu w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. Pełnomocnik w piśmie z listopada 2014 r. odniósł się do zarządzenia sędziego przez – zasadniczo – powtórzenie treści skargi konstytucyjnej. Obowią-zek, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, polega na dokładnym określeniu, w jaki sposób zakwestionowane przepisy naruszają konstytucyjnie chronione prawa i wolno-ści. W związku z powyższym zarzut niezgodności wskazanych przepisów z Konstytucją musi być poparty wszechstronną analizą dokonaną z perspektywy regulacji ustawy zasadniczej, które wysławiają prawa i wolności, które zdaniem skarżącego zostały naruszone. Nie ulega zatem wątpliwości, że sędzia Trybunału, wydając zarządzenie o uzupełnieniu braków formal-nych skargi przez wskazanie sposobu naruszenia art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji przez zakwestionowany art. 545 § 2 k.p.k., argumentację przedstawioną w skar-dze konstytucyjnej uznał za niewystarczającą. Obowiązkiem pełnomocnika skarżącego jest uzupełnienie braków formalnych wskazanych w zarządzeniu sędziego, w przeciwnym razie skardze konstytucyjnej nie zostanie nadany dalszy bieg. Trybunał zasadnie podkreślił, że po-wtórzenie argumentacji ze skargi konstytucyjnej nie może zostać uznane za uzupełnienie bra-ków formalnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że Trybunał prawidłowo ustalił, że skarżący nie wykazał naruszenia konstytucyjnie chronionych wolności i praw. 4. Wniesione zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 7 ustawy o TK, postanowił jak w sentencji.