Ts 32/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 czerwca 2016 r. Pozycja 421 POSTANOWIENIE z dnia 2 grudnia 2015 r. Sygn. akt Ts 32/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 190 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 stycznia 2015 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wprowadza wymóg sporządzenia wniosku o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania przez adwokata lub radcę prawnego, „co w konse-kwencji uniemożliwia realizację konstytucyjnego prawa podmiotowego do sanacji orzeczenia w sprawie indywidualnej wydanego na podstawie przepisu uznanego za niezgodny z Konsty-tucją” z art. 190 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W dniu 8 października 2013 r. skarżący złożył w Sądzie Rejonowym w K. pismo w sprawie wzno-wienia postępowania. W tym samym piśmie wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w K. w listopadzie 2013 r. wezwał skarżącego do udokumentowania sytuacji finansowej, ze względu na którą nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia obrońcy. Po uzupełnieniu tego braku Przewodniczący Wydziału VI Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K., zarządzeniem z grudnia 2013 r., wyznaczył skarżącemu obrońcę z urzędu do zbadania, czy istnieją podstawy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakoń-czonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z października 2012 r. Wyznaczo-ny obrońca nie stwierdził podstaw do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. W związku z powyższym Sąd Okręgowy w K. zarządzeniem z lutego 2014 r. wezwał skarżą-cego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wznowienie postępowania przez sporzą-dzenie i podpisanie wniosku przez adwokata lub radcę prawnego. Pismem procesowym z lu- OTK ZU B/2016 Ts 32/15 poz. 421 2 tego 2014 r. skarżący podtrzymał samodzielnie sporządzony wniosek o wznowienie postępo-wania i jednocześnie zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który w jego imieniu sporządzi i podpisze wniosek o wznowienie postępowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K. z marca 2014 r. odmówiono przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania sporządzonego własnoręcznie przez skarżące-go. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie. Sąd Apelacyjny w K. postanowie-niem z kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Skarżący 16 kwietnia 2014 r. złożył wniosek do Sądu Rejonowego w T. o ustanowie-nie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z lipca 2014 r. Sąd Rejonowy w T. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 545 § 2 k.p.k., zgodnie z którym „wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego. Przepis art. 446 § 2 k.p.k. stosuje się od-powiednio”. Zdaniem skarżącego przepis ten – w zakresie, w jakim ustanawia wymóg spo-rządzenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie orzeczenia przez Trybunał Kon-stytucyjny o niezgodności przepisu z Konstytucją – narusza zasadę proporcjonalności w ograniczeniu konstytucyjnego prawa do sądu, którego składnikiem jest prawo żądania sa-nacji orzeczenia wydanego na podstawie przepisu, w stosunku do którego orzeczono, że jest on niezgodny z Konstytucją. Ponadto skarżący podkreśla, że przymus adwokacko-radcowski zamyka drogę sądową, gdyż w przypadku wniesienia własnoręcznego wniosku o wznowienie postępowania zostaje wydane zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, tj. ustawie o TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga odpowiada określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia, już w początkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przed-miotem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Trybunału zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie ze względu na ich oczywistą bezzasadność. Ponadto skarżący nie wykazał naruszenia konstytu-cyjnie chronionych wolności i praw, do czego obliguje go art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Kwestionując zgodność art. 545 § 2 k.p.k. z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytu-cji, skarżący podnosi, że przepis ten w zakresie, w jakim wprowadza przymus adwokacko-radcowski w odniesieniu do sporządzenia i wniesienia wniosku o wznowienie prawomocnego postępowania, pozbawia go prawa do rozpoznania sprawy przez właściwy, niezależny, bez- OTK ZU B/2016 Ts 32/15 poz. 421 3 stronny i niezawisły sąd. Powyższa argumentacja w ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w sprawie skarżącego został wydany prawomocny wyrok sądu ad quem. Oznacza to, że skarżący miał zagwarantowany dostęp do sądu zgodnie z konstytucyjnym standardem wyznaczonym przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w odniesieniu do wymogu formalnego określonego w art. 545 § 2 k.p.k. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że przepis ten ma przede wszystkim charakter gwarancyjny. Zapewnia dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny w zakresie wystę-powania przesłanek uzasadniających wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania. Jest to niezwykle istotne zwłaszcza w kontekście znacznego formalizmu, jakim charakteryzu-je się procedura występowania z wnioskiem o wznowienie postępowania. Nałożenie obo-wiązku jego sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika gwarantuje, że wniosek bę-dzie spełniał wszystkie przewidziane w prawie wymagania. Trybunał podkreśla, że procedura wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwyczajny. Wynika z tego konieczność zapewnienia stronom tego postępowania należytej ochrony praw-nej, odpowiadającej najwyższym standardom procesowym. Wymóg sporządzenia przedmio-towego wniosku przez profesjonalnego pełnomocnika stanowi dostateczną gwarancję ich rea-lizacji. W związku z powyższym zarzut ten należy ocenić jako oczywiście bezzasadny. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego bezzasadny w stopniu oczywistym jest również zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji przez art. 545 § 2 k.p.k. Jak już zostało wcześniej wskazane, postępowanie w przedmiocie wznowienia prawo-mocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwyczajny. Możliwość jego przeprowadzenia pojawia się na skutek zaistnienia szczególnych przesłanek, które ujawnią się – co istotne – po przeprowadzeniu postępowania karnego w danej sprawie. Oznacza to, że w zasadniczym nurcie, tj. przypisania odpowiedzialności karnej, sprawa została już roz-strzygnięta. Skorzystanie z nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o wznowienie postępowania karnego ma charakter dodatkowy, ponadprogramowy, wykracza-jący ponad konstytucyjny standard prawa do sądu. Charakter tego środka spowodował, że możliwość realizacji uprawnienia do wniesienia wniosku o nadzwyczajne wznowienie po-stępowania została ograniczona do szczególnych, wyjątkowych sytuacji. Ponadto ustawodaw-ca ze względów gwarancyjnych zdecydował, że ocena zasadności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem musi zostać dokonana przez profesjonalnego pełnomocnika. W sytuacji, gdy jest on wyznaczany z urzędu, tak jak pełnomocnik z wyboru, musi on mieć możliwość swobodnej kontroli wystąpienia wszystkich wymaganych w prawie przesłanek do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. Nie każde bowiem orzeczenie Trybu-nału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność przepisu z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 2 k.p.k. Jego związek z wydanym orze-czeniem podlega kontroli, która dokonywana jest przez profesjonalnego pełnomocnika. Po-nadto Trybunał stwierdza, że opinia wyrażona przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu nie zamyka skarżącemu możliwości wystąpienia z takim wnioskiem, który zostanie sporzą-dzony przez pełnomocnika z wyboru. Istnieją sądowe i wewnątrzkorporacyjne mechanizmy kontroli sporządzenia przez obrońcę opinii o braku podstaw do złożenia wniosku o wznowie-nie postępowania. Sądy mogą zatem wyznaczyć kolejnego obrońcę z urzędu, jeżeli stwier-dzone zostaną uchybienia w zakresie wykonywania czynności przez dotychczasowego obroń-cę (zob. postanowienie SN z 1 lipca 1999 r., sygn. akt V KZ 33/99, OSNKW nr 9-10/1999, poz. 56). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.