Ts 320/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 października 2024 r. Pozycja 226 POSTANOWIENIE z dnia 15 maja 2024 r. Sygn. akt Ts 320/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej I.G. o zbadanie zgodności: art. 603 § 5 w związku z art. 604 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) „w zakresie, w jakim o dopuszczalności ekstradycji w oparciu o tzw. względne przeszkody ekstrady-cyjne z art. 604 § 2 k.p.k. orzeka wyłącznie Minister Sprawiedliwości, a posta-nowienie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie dopuszczalności ekstradycji nie podlega żadnej kontroli ze strony sądów, z powodu braku uprawnienia do wniesienia środka odwoławczego”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 55 ust. 5 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 listopada 2023 r. (data nadania) I.G. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następują-cego stanu faktycznego. 1. Skarżący jest obywatelem ukraińskim, podejrzanym o popełnienie kilku prze-stępstw typizowanych w ukraińskim kodeksie karnym. Skarżący 11 stycznia 2022 r. został zatrzymany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako osoba ścigana na podstawie czer-wonej noty Interpolu (sygn. akt […]), wydanej przez władze Republiki Ukrainy. Postanowieniem z 1 lipca 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. VIII Wydział Karny stwierdził prawną dopuszczalność przekazania skarżącego władzom Republiki Ukrai-ny, w celu przeprowadzenia postępowania karnego. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. II Wydział Karny z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]). Minister Sprawiedliwości, postanowieniem z 16 sierpnia 2023 r. ([…]), na podstawie art. 603 § 5 k.p.k. w związku art. 1 oraz art. 2 ust. 1 Europejskiej konwencji o ekstradycji, OTK ZU B/2024 Ts 320/23 poz. 226 2 sporządzonej w Paryżu dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 70, poz. 307, ze zm.), postanowił wydać skarżącego organom ścigania Ukrainy w celu przeprowadzenia postępowa-nia karnego opisanego we wniosku Prokuratury Generalnej Ukrainy z 28 stycznia 2022 r. (nr […]). Powyższe postanowienie, wskazane w skardze jako orzeczenie ostateczne w rozumie-niu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 28 sierpnia 2023 r. 2. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 7 lutego 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 14 lutego 2024 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków for-malnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie adresu skarżącego; wyjaśnienie, która konsty-tucyjna wolność lub prawo skarżącego wyrażona w powołanych w skardze przepisach Kon-stytucji – i w jaki sposób – została naruszona przez zakwestionowane w skardze art. 603 § 5 w związku z art. 604 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.); określenie, w jakim zakresie art. 604 § 2 k.p.k. był podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego; poinformowanie, czy od orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; doręczenie pięciu odpisów pełnomocnic-twa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym; a także udokumentowanie daty doręczenia ostatecznego orzeczenia. W piśmie procesowym z 21 lutego 2024 r. (data nadania) skarżący usunął braki for-malne skargi. 3. Skarżący zarzucił, że kwestionowana przez niego regulacja jest niekonstytucyjnym pominięciem prawodawczym, podlegającym kognicji Trybunału. Jego zdaniem, w świetle art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji ustawodawca miał obowiązek unormować możliwość od-wołania się od postanowienia Ministra Sprawiedliwości. Skarżący podkreślił, że Minister Sprawiedliwości w tym orzeczeniu jako pierwszy i jedyny organ orzeka o dopuszczalności ekstradycji na podstawie tzw. względnych przeszkód ekstradycyjnych, wyrażonych w art. 604 § 2 k.p.k. Według skarżącego, zaskarżone rozwiązanie jest niezgodne z art. 2 Konstytucji, ponieważ koliduje z założeniem racjonalności, zupełności oraz niesprzeczności systemu prawa, które stanowi jeden z elementów demokratycznego państwa prawnego. Brak możliwości odwołania powoduje ponadto, że działania władzy publicznej nie są poddane odpowiedniej kontroli. Może to prowadzić do przeświadczenia o arbitralności i rodzi realne ryzyko niedopełnienia obowiązków przez Ministra Sprawiedliwości w zakresie stosowania art. 604 § 2 k.p.k. Omawiane unormowanie narusza także – zdaniem skarżącego – art. 32 ust. 1 Konsty-tucji ze względu na odmienne traktowanie w zakresie prawa do zaskarżenia orzeczenia o do-puszczalności ekstradycji w zależności od organu prowadzącego postępowanie i etapu tego postępowania. Zarówno sąd okręgowy, jak i Minister Sprawiedliwości orzekają po raz pierwszy na podstawie (odpowiednio) art. 604 § 1 i 2 k.p.k. – zaskarżalne powinny więc być postanowienia obu tych organów. Dodatkowo skarżący wskazał, że w art. 603 § 5 k.p.k. ma miejsce nieuzasadnione, dyskryminujące pominięcie możliwości zaskarżenia postanowienia Ministra Sprawiedliwości do sądu, co narusza art. 78 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżący uznał, że kwestionowane rozwiązanie nie spełnia także wymogów proporcjonalności, wynikających z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Brak jest także innych wartości lub zasad konstytucyjnych, które mogłyby uzasadniać posłużenie się przez ustawodawcę OTK ZU B/2024 Ts 320/23 poz. 226 3 wyjątkiem od zasady zaskarżalności, przewidzianym w art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji. Skarżący upatruje naruszenia przez zaskarżoną regulację standardu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji w tym, że został pozbawiony prawa do sądowej kontroli orze-czenia, które jest pierwszym rozstrzygnięciem o dopuszczalności ekstradycji na podstawie art. 604 § 2 k.p.k. Podnosi, że uniemożliwiło mu to skorzystanie z kolejnych uprawień, wynikających z zasady prawa do sądu. Zdaniem skarżącego, art. 55 ust. 5 Konstytucji wymaga, aby ostatecznym orzeczeniem w sprawie względnych i bezwzględnych przeszkód ekstradycyjnych było orzeczenie sądu, a nie niezaskarżalne postanowienie Ministra Sprawiedliwości. Badane rozwiązanie narusza także art. 78 Konstytucji, ponieważ skarżący nie ma prawa do złożenia środka odwoławczego od orzeczenia Ministra Sprawiedliwości. Pozo-stawienie arbitralnej decyzji poza kontrolą instancyjną skutkuje – w opinii skarżącego – naru-szeniem art. 78 w związku z art. 45 w związku z art. 2 Konstytucji. Przyznanie prawa do wniesienia środka odwoławczego pozwoliłoby osobie, której prawa zostały naruszone, na roz-poznanie sprawy zgodnie z zasadami rzetelnego procesu. Dopiero wówczas zrealizowane zostałoby prawo do dwuinstancyjnego postępowania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do me-rytorycznej oceny. 2.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona przez adwokata, który przedłożył sto-sowne pełnomocnictwo. 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od postanowienia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2023 r. ([…]) nie przysługuje żaden środek zaskarże-nia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżą-cemu (jego pełnomocnikowi) 28 sierpnia 2023 r., natomiast skarga została wniesiona do Try-bunału 28 listopada 2023 r. (data nadania). 2.4. Przedmiot skargi został określony prawidłowo. Skarżący zakwestionował art. 603 § 5 w związku z art. 604 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.). Pierwszy z przepisów stanowi, że sąd przekazuje prawo-mocne postanowienie wraz z aktami sprawy Ministrowi Sprawiedliwości, który po rozstrzy-gnięciu wniosku zawiadamia o tym właściwy organ państwa obcego. Drugi ustanawia natomiast otwarty katalog względnych przeszkód do wydania orzeczenia ekstradycyjnego. OTK ZU B/2024 Ts 320/23 poz. 226 4 Przepisy te były podstawą powyższego, wskazanego w skardze jako ostateczne, posta-nowienia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2023 r. 2.5. Skarżący wskazał, które jego konstytucyjne prawa i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy. Uzasadnił także postawione w skardze zarzuty. 3. Mając powyższe na względzie, a także w związku z tym, że ocena sformułowanych w skardze zarzutów wykracza poza zakres wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytu-cyjnej dalszy bieg.