Ts 325/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 kwietnia 2016 r. Pozycja 301 POSTANOWIENIE z dnia 5 kwietnia 2016 r. Sygn. akt Ts 325/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat – przewodniczący i sprawozdawca Andrzej Rzepliński Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Szpitala Specjali-stycznego w K. w sprawie zgodności: art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121) z: 1) art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej, 2) art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i art. 84 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 października 2015 r. (data nadania) Szpital Specjalistyczny w K. (dalej: skarżący) zakwestionował zgod-ność art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121; dalej: ustawa) z art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i art. 84 Konstytucji. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Skarżący zawarł umowę o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne ze spół-ką z o.o. (dalej: spółka). Na podstawie tej umowy spółka przyjęła od skarżącego zamówienie na zlecanie udzielania świadczeń zdrowotnych. Świadczenia te polegały na zagwarantowaniu opieki zdrowotnej pacjentom skarżącego w ramach dyżurów medycznych, według potrzeb skarżącego. Miejsce ich wykonywania stanowiły oddziały Szpitala Specjalistycznego w K. Spółka zobowiązała się przy tym do wykonywania świadczeń zdrowotnych określonych w umowie przez lekarzy posiadających odpowiednie kwalifikacje, których dane osobowe zostały zamieszczone w załączniku do umowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K. (dalej: ZUS) wydał decyzje stwierdzające ob-jęcie z urzędu pracowników skarżącego obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, tj. ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym, z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych ze spółką (decyzje z czerwca 2013 r.). Skarżący wniósł odwoła-nie od powyższych decyzji. Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z czerwca 2014 r. oddalił odwo- OTK ZU B/2016 Ts 325/15 poz. 301 2 łanie złożone przez skarżącego. Sąd Apelacyjny w K. (dalej: Sąd Apelacyjny) oddalił apelację skarżącej jako nieuzasadnioną (wyrok z maja 2015 r.). Orzeczenie to doręczono skarżącemu 3 lipca 2015 r. W ocenie skarżącego zakwestionowany przepis przez to, że nakłada na pracodawcę obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników od prawidłowo zawartych przez nich umów cywilnoprawnych z podmiotem trzecim, wprowadza niezgodne z Konstytucją ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Zaskarżona regulacja nie spełnia bowiem przesłanki ograniczenia tej wolności, jaką jest ważny interes społeczny i jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności (art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji). Pod-niósł on także, że zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów w zależności od tego, czy są pracodawcami, czy zleceniodawcami narusza art. 32 ust.1 Konstytucji. Cechą wspólną praco-dawcy i zleceniodawcy jest bowiem, jak wskazuje skarżący, zatem wprowadzenie różnego ich traktowania nie może być usprawiedliwione rodzajem umowy zawartej z pracownikiem czy zleceniobiorcą. Zaskarżona regulacja stanowi także w przekonaniu skarżącego niezgodną z Konstytu-cją ingerencję w sferę jego praw majątkowych, ponieważ powstanie obowiązku uiszczenia daniny publicznej nastąpiło bez woli i wiedzy podmiotu zobowiązanego oraz wynika z niedo-statecznej określoności tego przepisu (naruszenie art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i art. 84 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wol-ności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia przesłanek wynika-jących zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 60 oraz art. 65 i art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków, a także skargom, co do których zaistniały okoliczności przewidziane w art. 77 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r., Trybunał odmawia nadania dalszego biegu. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ wła-dzy publicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Uprawdopodobnienie przez skarżącego naruszenia jego praw lub wolności jest zatem przesłanką konieczną dla uznania dopuszczalności skargi konstytu-cyjnej. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny obowiązany jest zbadać, czy istotnie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego praw konstytucyj-nych. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna. Po-wyższa konstatacja przesądza, zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. o jej nie-dopuszczalności. Trybunał podkreśla, że, jak wynika z treści zaskarżonego art. 8 ust. 2a ustawy, przesłanką ustalenia odpowiedzialności pracodawcy za składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu umowy o dzieło zawartej przez jego pracownika z podmio-tem trzecim jest wykazanie, że w ramach takiej umowy pracownik ten wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Jak wynika z ustaleń poczynio-nych w tym zakresie, zarówno organ rentowy, jak i sądy orzekające w sprawie skarżącego nie miały wątpliwości co do tego, że przesłanka ta (stanowiąca element stanu faktycznego spra-wy) została spełniona. Biorąc pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa”, a nie „sądem faktu”, sformułowane w skardze zarzuty dotyczące prawidłowości ustaleń przyjętych za podstawę OTK ZU B/2016 Ts 325/15 poz. 301 3 orzekania w tym zakresie w sprawie skarżącego nie mogą zostać rozpoznane. Ocena prawi-dłowości dokonanych ustaleń oraz wydanych orzeczeń nie należy bowiem do kognicji Trybu-nału. Trybunał jednocześnie podkreśla, że skarżący zawierając umowę ze spółką nie tylko miał świadomość, komu zostanie powierzone świadczenie usług będących jej przedmiotem, ale wręcz sam o tym zadecydował, zamieszczając w załączniku do umowy nazwiska swoich pra-cowników. Gdyby skarżący nie chciał, aby wykonawcami umowy zawartej ze spółką byli jego pracownicy, umieściłby odpowiednie zastrzeżenie w treści umowy. Wobec powyższego trudno uznać za zasadne stanowisko skarżącego, w myśl którego niekonstytucyjność zakwestionowanych regulacji polega na nałożeniu obowiązku zapłaty składek ubezpieczeniowych na podmioty, które zawarły umowy cywilnoprawne, lecz nie ma-ją wpływu lub wiedzy na temat tego, komu faktycznie zostanie powierzone wykonanie zawar-tej umowy. Argumentacja skarżącego przedstawiona w skardze konstytucyjnej nie wystarcza do stwierdzenia, że umowy cywilnoprawne zawarte przez niego ze spółką faktycznie nie słu-żyły obejściu przepisów dotyczących obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społecz-ne. Wręcz przeciwnie, stan faktyczny, na tle którego doszło do ukształtowania sytuacji praw-nej skarżącego w zakresie zobowiązania go do opłacenia składek z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych, świadczy o jego świadomym i intencjonalnym działaniu. Jednocześnie, zakwestionowane regulacje wskazują na racjonalność ustawodawcy, który przewidział takie sytuacje i zapewnił ochronę pracowników przed obchodzeniem prawa i ich pokrzywdzeniem. Trybunał stwierdza ponadto oczywistą bezzasadność sformułowanego rozpatrywanej skardze konstytucyjnej zarzutu naruszenia wynikającej z art. 22 Konstytucji wolności prowadzenia działalności gospodarczej. Jego uzasadnienie sprowadza się do konstatacji, że nałożenie na skarżącego obowiązku zapłacenia składek na ubezpieczenia społeczne w związku z umową cywilnoprawną zawartą w ramach prowadzonej działalności narusza jego wolność prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż uniemożliwia mu dokładne skalkulowanie obciążeń finansowych związanych z prowadzeniem tej działalności. W tym kontekście Trybunał przypomina, że obowiązek uiszczania danin publicznych (w tym także obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych przez pracodawcę) znajduje swoje bezpośrednie zakotwiczenie w przepisach Konstytucji (przede wszystkim w art. 84), a zatem samo jego wprowadzenie nie może być rozważane w kategoriach ograniczania przysługujących danemu podmiotowi praw lub wolności konstytucyjnych. W rozpatrywanej sprawie zasada wolności działalności gospodarczej nie jest zatem adekwatnym wzorcem weryfikacji konstytucyjności zakwestionowanego przepisu. Za pozbawione podstaw należy bowiem uznać łączenie obowiązku daninowego z ograniczaniem wolności działalności gospodarczej. Przesłanki dopuszczalnego ograniczania wolności wyrażonej w art. 22 Konstytucji odnosić należy do działań jej adresatów związanych z samym podejmowaniem określonego rodzaju działalności, nie zaś do konkretnych warunków (także finansowych) jej prowadzenia (por. postanowienie TK z 5 października 2010 r., Ts 41/07, OTK ZU nr 3/B/2011, poz. 193). Trybunał Konstytucyjny zwraca także uwagę na to, że formułując w rozpatrywanej skar-dze konstytucyjnej zarzut niezgodnej z Konstytucją ingerencji w jego sferę majątkową skar-żący odwołuje się do niejednoznaczności zaskarżonego przepisu, który – w jego ocenie – nie definiuje w sposób jasny i precyzyjny adresata obowiązku wynikającego z tej regulacji. Trybunał stwierdza w związku z tym, że nieprecyzyjne brzmienie lub niejasna treść prze-pisu nie stanowią per se o jego niekonstytucyjności. Niejasność i nieprecyzyjność przepisu mogą uzasadniać tezę o jego niezgodności z Konstytucją, o ile są tak daleko posunięte, że wynikających z tego rozbieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mają-cych na celu wyeliminowanie niejednolitości w stosowaniu prawa (zob. postanowienie TK z 27 kwietnia 2004 r., P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36). Niemniej, skoro Sąd Najwyż-szy w uchwale z 2 września 2009 r. (sprawa II UZP 6/09) uznał, że na podstawie art. 8 ust. 2a OTK ZU B/2016 Ts 325/15 poz. 301 4 ustawy pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, ren-towe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy, to nie można zarzucać braku jasnej wy-kładni zaskarżonego przepisu. Okoliczności powyższe stanowią – zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. – podstawę odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.