Ts 33/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2018 r. Pozycja 85 POSTANOWIENIE z dnia 23 lutego 2018 r. Sygn. akt Ts 33/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej I.C. w sprawie zgodności: art. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamien-nego (Dz. U. z 2015 r. poz. 410, ze zm.) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 Konstytu-cji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 16 lutego 2017 r. (data nadania) I.C. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego (Dz. U. z 2015 r. poz. 410, ze zm.) „narusza zasadę ochrony własności wyrażoną w art. 64 ust. 2 Konstytucji (…), w związku z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji”. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W pozwie złożonym przeciwko Zarządowi Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. (dalej: JSW) skarżący domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 1800 zł, wraz z ustawowymi od-setkami, tytułem ekwiwalentu pieniężnego za 3 tony węgla. W uzasadnieniu pozwu skarżący podał, że od roku 2015 nie otrzymał od JSW S.A. deputatu węglowego, przysługującego mu jako emerytowanemu pracownikowi spółki. Wskazał, że zgodnie z § 2 porozumienia zbioro-wego zawartego 5 maja 2011 r. przez zarząd JSW oraz organizacje związków zawodowych działających w JSW – wszystkie pozostałe uregulowania wynikające ze stosowanych posta-nowień wypowiedzianych zakładowych układów zbiorowych pracy oraz obowiązujących w dniu zawarcia tego porozumienia regulaminów i porozumień w jednostkach organizacyj-nych JSW pozostają bez zmian i są obowiązujące do czasu zarejestrowania i wdrożenia w życie nowego Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników JSW. Wyrokiem z kwietnia 2016 r. (sygn. akt) Sąd Rejonowy w J. (dalej: Sąd Rejonowy; sąd I instancji) oddalił powództwo skarżącego. W uzasadnieniu stwierdził, że pozwana spółka nie jest obowiązana do świadczenia deputatu węglowego na rzecz powoda. Wskazał, że Za- OTK ZU B/2018 Ts 33/17 poz. 85 2 kładowe Układy Zbiorowe pracy obowiązywały do 1 stycznia 2010 r. Apelacja skarżącego została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z października 2016 r. Zarządzeniem z 23 marca 2017 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia bra-ków formalnych złożonej skargi konstytucyjnej przez: wykazanie związku między zaskarżo-nym art. 12 ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego a orzeczeniem, w którym sąd rozstrzygnął ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, do-kładne określenie, w jakim zakresie i w jaki sposób zaskarżony przepis narusza zasadę ochro-ny własności wyrażoną w art. 64 ust. 2 Konstytucji w związku z zasadą równości wobec pra-wa wyrażoną w art. 32 Konstytucji, nadesłanie odpisu wyroku (i 4 kopii) Sądu Rejonowego oraz nadesłanie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i repre-zentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (5 egzemplarzy), określającego dokładnie sprawę, do której zostało udzielone. W piśmie z 3 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do zarządzenia Sę-dziego TK w sprawie braków. Nadesłał również odpis wyroku Sądu Rejonowego zapadłego w sprawie oraz pełnomocnictwo szczególne udzielone mu przez skarżącego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, lub jest oczywi-ście bezzasadna. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być tyl-ko taki przepis, który stanowił normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. Skutkiem powyższego, dla na-dania skardze konstytucyjnej dalszego biegu konieczne jest wykazanie, iż rozstrzygnięcie dotykające konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego wydane zostało na podstawie za-skarżonego przepisu. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjne-go, regulacja prawna stanowiąca przedmiot skargi konstytucyjnej musi w taki sposób deter-minować, w sensie normatywnym, treść wydanego orzeczenia, że prowadzi to do wskazanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych. Zaskarżony przepis stanowi pod-stawę indywidualnego rozstrzygnięcia w rozumieniu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym zasadniczo tylko wtedy, kiedy owo rozstrzygnięcie – przy tym samym przedmiocie i zakresie spraw – byłoby lub mogło być inne w przypadku nieobowiązywania normy prawnej o treści kwestionowanej przez skarżącego (zob. postanowienie z 15 lipca 2014 r., sygn. Ts 130/14, OTK nr 5/B/2014, poz. 507 i powołane tam orzecznictwo). Zgodnie zaś z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. 3. Skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego (Dz. U. z 2015 r. poz. 410, ze zm.; dalej: u.o.f.g.w.k.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu byłemu pracownikowi kopalni postawionej w stan likwidacji przed 1 stycznia 2007 r., uprawnionemu do bezpłatnego węgla, który uzyskał OTK ZU B/2018 Ts 33/17 poz. 85 3 emeryturę lub rentę przed tym dniem, jest wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), oprócz emerytury lub renty, ekwiwalent pieniężny. Przepis w ust. 2 stanowi, że pracownikowi likwidowanej kopalni, wchodzącej w skład przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, który uzyska emeryturę lub rentę, jest wypłacany przez ZUS, oprócz emerytury lub renty, ekwiwalent pieniężny. 4. Wskazany przepis prawny nie może być uznany za podstawę prawną orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne. 4.1. Zaskarżony przepis nie ustala zobowiązań pracodawcy, a więc pozwanego, lecz zobowiązania ZUS wobec emerytowanego pracownika kopalni. Natomiast przedmiotem roz-strzygnięcia w sprawie, w której wniesiono skargę konstytucyjną, było zagadnienie, czy obo-wiązują przepisy prawa pracy, na podstawie których Zarząd JWS byłby zobowiązany do świadczenia na rzecz skarżącego deputatu węglowego lub jego ekwiwalentu pieniężnego. Jak bowiem podkreślił sąd w wyroku wydanym w sprawie, przedmiotem rozstrzygnięcia nie było uprawnienie do deputatu węglowego skarżącego w ogólności. 4.2. Skarżący, wezwany przez Trybunał do wskazania związku między zaskarżonym art. 12 u.o.f.g.w.k. a orzeczeniem, w którym sąd rozstrzygnął ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obowiązkach, w piśmie z 3 kwietnia 2017 r. stwierdził, że „gdyby przepis art. 12 ust. 1 i 2 oraz następne ustawy […], będące samodzielną podstawą świadczenia z tytu-łu prawa do bezpłatnego węgla, wprowadzał to uprawnienie [do deputatu węglowego lub jego ekwiwalentu finansowego] dla wszystkich osób uprawnionych, tj. emerytów i rencistów z zakładów górniczych (…) mógłby otrzymać świadczenie wynikające z prawa do bezpłatne-go węgla w formie ekwiwalentu pieniężnego od ZUS (…)”. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego – zaskarżony art. 12 u.o.f.g.w.k. nie jest samodzielną podstawą do otrzymywania deputatu węglowego w naturze. Zgodnie bo-wiem z treścią ustępu 1 ww. przepisu „byłemu pracownikowi kopalni postawionej w stan likwidacji (…), uprawnionemu do bezpłatnego węgla (…) jest wypłacany przez [ZUS], oprócz emerytury lub renty, ekwiwalent pieniężny”. Literalna wykładnia powyższej treści wskazuje, że uprawnienie do bezpłatnego węgla, przynależne emerytom i rencistom, wynika z innych przepisów, niż przepis zaskarżony. Sądy I i II instancji orzekające w sprawie skarżącego, badając istnienie zobowiązania po stronie spółki JWS do wypłaty pieniężnego ekwiwalentu deputatu węglowego emerytowa-nemu pracownikowi, dokonały analizy obowiązywania przepisów regulujących to uprawnie-nie. Zasady wypłaty deputatów węglowych dla emerytów JSW były regulowane w zakłado-wych układach zbiorowych pracy, zawartych w latach 1991-1992. Jak jednak skonkludował Sąd w orzeczeniu wskazanym jako ostateczne w sprawie, wszystkie zawarte na terenie przed-siębiorstwa JSW zakładowe układy zbiorowe pracy uległy rozwiązaniu 31 grudnia 2009 r. – w wyniku ich skutecznego wypowiedzenia przez pozwaną spółkę. Przywrócenie ich obo-wiązywania wymagałoby ponownego ich zawarcia przez strony. W konsekwencji, żaden przepis prawa pracy nie zobowiązywał spółki JSW do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego de-putatu czy wydania go w naturze emerytowanemu pracownikowi. Jakkolwiek bowiem konstrukcja prawna do deputatu węglowego wynika z art. 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa – Karta górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13, ze zm., dalej: Karta górnika), to w odniesieniu do konkretnych pracodawców górniczych zacho-wała ona moc w zakresie wynagrodzenia i świadczeń związanych ze stosunkiem pracy tylko do momentu, w którym ich pracownicy zostali objęci postanowieniami układu zbiorowego OTK ZU B/2018 Ts 33/17 poz. 85 4 pracy lub innymi przepisami prawa pracy (art. 11 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz. U. Nr 24, poz. 110, ze zm.). W konsekwencji, właśnie powyżej wskazane przepisy były podstawą orzeczenia wskazanego jako ostateczne, w zakresie, w jakim orzeczenie to odnosi się do uprawnienia do otrzymywania przez skarżącego od pracodawcy ekwiwalentu pieniężnego za należne mu świadczenia węgla w naturze. 4.3. W piśmie uzupełniającym braki wniesionej skargi stwierdzono również, że gdyby art. 12 u.o.f.g.w.k. w zaskarżonym brzmieniu obejmował swą dyspozycją wszystkich emery-tów i rencistów – skarżący mógłby otrzymać alternatywnie „świadczenie (…) w naturze od któregoś z istniejących zakładów górniczych, wobec czego jego powództwo mogłoby zostać uwzględnione względem pozwanej JSW w wariancie roszczenia o wydanie świadczenia w naturze”. Trybunał podnosi, że z treści uzasadnienia orzeczenia sądu II instancji w sprawie wy-nika, iż żądanie skarżącego odnosiło się jedynie do ekwiwalentu pieniężnego należnego mu, jego zdaniem, deputatu węglowego, nie zaś do świadczenia węgla w naturze. Należy także zauważyć, że wbrew twierdzeniom skarżącego, zaproponowana przez niego zmiana art. 12 u.o.f.g.w.k. nie skutkowałaby nabyciem przez skarżącego prawa do żą-dania wydania w naturze węgla kamiennego przez przedsiębiorstwo, w którym był zatrudnio-ny, jako że przepis ten nie reguluje w żaden sposób tych zagadnień. Trybunał na marginesie wskazuje, że obowiązek wydawania przez przedsiębiorstwo górnicze byłemu pracownikowi kopalni postawionej w stan likwidacji bezpłatnego węgla w naturze, finansowanego z dotacji budżetowej, został sformułowany w art. 13 u.o.f.g.w.k. (w brzmieniu z 27 listopada 2015 r.). Jednak, powyższy przepis nie został w żaden sposób wskazany przez skarżącego do badania konstytucyjności. Trybunał podkreśla, że nie jest uprawniony do rozszerzania zakresu złożonej skargi konstytucyjnej. Skoro zakwestionowany przez skarżącego przepis ustawy nie jest podstawą orzeczenia wskazanego jako ostateczne w sprawie – orzeczenie to nie wykazuje tym samym kwalifikacji, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Złożona skarga konstytucyjna nie spełnia tym sa-mym również wymogu wskazanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 5. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.